Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho hay khi đời sống ngày càng bị chi phối bởi công nghệ, tốc độ phát triển và áp lực, việc hướng đến chủ đề “Những sắc màu cảm xúc” để kiến tạo đề thi lớp 10 là một lựa chọn giàu ý nghĩa giáo dục.
Đề thi lớp 10 môn ngữ văn TP.HCM không chỉ kiểm tra năng lực đọc, viết mà còn gợi các em nghĩ về đời sống bên trong: con người cần biết buồn, biết thương, biết rung động và biết giữ cho tâm hồn không trở nên khô cằn.
Sự tinh tế của người ra đề còn thể hiện rõ qua cách lựa chọn và kết nối hai ngữ liệu. Văn bản “Chú robot tưởng mình là người” đặt ra một nghịch lý giàu cảm xúc: một robot bắt đầu biết lo sợ, biết hy vọng, biết băn khoăn về việc mình có còn là “mình” hay không. Từ câu chuyện ấy, học sinh được dẫn đến câu hỏi sâu xa: điều gì làm nên phần người không thể thay thế? Ở phần nghị luận xã hội, ngữ liệu về sự thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc tiếp tục mở rộng vấn đề theo chiều ngược lại: khi máy móc ngày càng giống người, con người lại có nguy cơ sống như máy móc nếu đánh mất khả năng rung động. Chính sự cộng hưởng này làm cho đề thi có chiều sâu, mềm mại mà sắc sảo: đánh giá năng lực ngữ văn, nhưng đồng thời gọi thức năng lực sống nhân hậu, nhạy cảm và sâu sắc ở thí sinh.
Theo thầy Khôi, đề thi năm 2026 nêu thẳng vấn đề “thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc” và đặt ra yêu cầu làm sao để “cảm xúc thêm những sắc màu đa dạng, phong phú”, làm sao “thấu hiểu cảm xúc để sống yêu thương”. Đây là một vấn đề rất gần với thực tế đời sống của các em khi áp lực học tập, sự đắm đuối và lệ thuộc sâu vào công nghệ dần khiến bản thân vô cảm, ít giao tiếp, sống vội nghĩ nhanh, thiếu rung động trước cái đẹp… Chính chất liệu thực tế sống động và những gợi ý tinh tế từ ngữ liệu sẽ tạo cho học sinh “đất diễn” để trình bày những ý kiến, nêu những quan điểm chân thực nhất của mình.
Người ra đề cũng đã khéo léo mở những “lối thoát hiểm” hỗ trợ thí sinh trong việc lựa chọn vấn đề triển khai viết đoạn nghị luận xã hội và viết bài nghị luận xã hội. Tên chủ đề, vấn đề nghị luận xã hội và các chi tiết gợi ra từ hệ thống câu hỏi đọc hiểu chính là những ngả đường dẫn đến lựa chọn việc viết đoạn phân tích nội dung chủ đề.
Tương tự, cuộc trò chuyện thú vị trong ngữ liệu ở phần I và một số lý lẽ, bằng chứng mà nhà văn Tạ Duy Anh đã nêu trong ngữ liệu ở phần II cũng chính là một cách diễn đạt khác của “thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp” để hướng thí sinh đến lựa chọn đề 1 khi viết bài văn nghị luận xã hội.
Tin Gốc: Thanh Niên




