Nằm giữa vùng quê thôn Thạch Tân, xã Tam Thăng, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam cũ – nay là phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng, đình làng Thạch Tân được xây dựng khoảng 300 năm. Đây là di tích đặc biệt gắn liền với địa đạo Kỳ Anh.
Thời gian trôi đi, chiến tranh đã lùi vào quá khứ, sau bao trận mưa bom, bão đạn, đình làng Thạch Tân vẫn đứng vững.
Trải qua chiến tranh ác liệt và nhiều lần trùng tu, ngôi đình cổ vẫn giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc ba gian hai chái cùng nhiều dấu tích lịch sử.
Đình không chỉ là nơi thờ cúng các bậc tiền nhân khai khẩn lập làng, mà còn là nơi người dân đưa tên tuổi 59 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và 203 liệt sỹ của làng vào hương khói, tri ân.
Nhiều cán bộ cách mạng từng hoạt động trên vùng đất này cũng được lập bàn thờ tưởng niệm.
Cựu chiến binh Huỳnh Kim Ta, Trưởng thôn Thạch Tân, cho biết điều khiến đình làng Thạch Tân trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở tuổi đời hay kiến trúc, mà còn ở những câu chuyện thời chiến được lưu lại trên từng cây cột.
Ông Ta kể, năm 1968, quân Mỹ mở cuộc càn quét vùng đông Quảng Nam, chúng dùng máy bay trinh sát trên không và nghi ngờ đình Thạch Tân là nơi hoạt động cách mạng nên huy động bộ binh bao vây khu vực, đồng thời đưa xe tăng và xe bọc thép đến phá ngôi đình.
Sau khi cho xe tăng húc đổ tường bao, quân địch điều xe cơ giới hạng nặng lao thẳng vào các cột chính với ý đồ làm sập toàn bộ công trình. Tuy nhiên, ngôi đình vẫn đứng vững.
Không bỏ cuộc, lính Mỹ dùng dây xích lớn buộc vào cột ở gian giữa rồi cho 4 xe tăng rồ máy kéo nhiều lần. Dù dây xích hằn sâu vào thân cột, ngôi đình vẫn không hề xê dịch. Nhiều lần kéo giật nhưng ngôi đình không đổ, dân làng thấy vậy ra cầm tay đứng xung quanh để ngăn địch làm càn, ảnh hưởng đình làng linh thiêng.
Trong phần thuyết minh lưu giữ tại địa phương, Trung tâm Văn hóa – Thể thao thành phố Tam Kỳ (cũ) ghi lại rằng, đình làng Thạch Tân là một bộ phận quan trọng của địa đạo Kỳ Anh. Là nơi linh thiêng, cây cối rậm rạp, ta dùng làm nơi hội họp, trao đổi tin tức.
Tài liệu cũng nhắc lại rằng trước sự chống trả quyết liệt của quân và dân địa phương, quân Mỹ dùng dây xích cột vào cột đình cho xe tăng kéo giật nhằm phá sập công trình.
Tuy nhiên, trước sự uy nghi của ngôi đình, tinh thần bám trụ của người dân, địch hoang mang, sợ hãi rồi bỏ cuộc không dám tiếp tục phá đình.
Hiện cột đình vẫn còn hằn vết tích dây xích đau thương đó.
“Nhiều du khách khi tham quan ngôi đình luôn đặt câu hỏi về những cây cột với những vết hằn đặc biệt này. Tôi gọi đó là những vết thương linh thiêng vì đến bây giờ nhiều người vẫn không thể lý giải được vì sao công trình vẫn đứng vững, bởi khi nhìn vết hằn để lại có thể thấy địch đã tính toán rất kỹ”, ông Ta nói.
Ngôi đình trên địa đạo và “đài quan sát” trên ngọn cây
Ông Ta cho hay, trong chiến tranh các cây cột của đình từng bị găm nhiều mảnh bom, đạn gây ra hư hỏng. Khi hòa bình lập lại người dân đã thay thế cây cột bị mảnh bom cắt. Kiến trúc của đình đều được làm từ gỗ mít.
Không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa, đình làng Thạch Tân còn từng là căn cứ cách mạng quan trọng trong kháng chiến. Dưới nền công trình có hầm cứu thương, kho chứa lương thực, thuốc men, đạn dược phục vụ lực lượng du kích và bộ đội. Đặc biệt, ngay phía sau đình có cửa xuống hệ thống địa đạo Kỳ Anh dài khoảng 32km.
Theo Trung tâm Văn hóa – Thể thao thành phố Tam Kỳ (cũ), nhờ có địa đạo Kỳ Anh mà nhân dân xã Tam Thăng trong những năm kháng chiến chống Mỹ đã nuôi dấu, che chở lực lượng cách mạng và làm bàn đạp mở rộng tấn công địch.
Từ địa đạo quân dân ta bất thần xuất kích đánh địch rồi bí mật rút lui, gây cho chúng thiệt hại nặng nề, địch hoang mang hoảng sợ. Trong 10 năm chiến tranh đau thương, gian lao mà anh dũng, quân và dân nơi đây đánh địch 1.052 trận, loại 3.751 tên địch ra khỏi vùng chiến đấu, bắn cháy 3 máy bay, 15 xe quân sự, thu 500 súng các loại.
Ông Ta cho biết, ngoài ngôi đình cổ hay địa đạo Kỳ Anh, làng Thạch Tân còn có cây Rõi Mật khoảng 500 năm tuổi, được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Đây là cây lớn và cao nhất làng, từng là nơi sinh hoạt cộng đồng của người dân.
Đứng trước cây Rõi Mật gốc xù xì to đến 4 người ôm không xuể, ông Ta cho biết, trong chiến tranh, quân Mỹ thường lấy cây làm mốc tọa độ để nã pháo, đánh bom xuống làng, nhưng gần như cây không bị thương tích nặng. Có đôi lúc cũng bị gãy cành nhưng rồi nó lại lên chồi non tươi tốt, sum suê.
Du kích tại làng Thạch Tân lấy cây làm “đài quan sát”, cảnh giới địch. Leo lên ngọn cây là có thể quan sát được cả một vùng rộng lớn quanh làng Thạch Tân. Chỉ cần quân địch hành quân trên đường lớn (hướng quốc lộ 1A hiện tại) là du kích báo động cho mọi người trong làng nhanh chóng vào địa đạo trú ẩn.
Ông Dương Văn Tuấn, Chủ tịch UBND phường Bàn Thạch, cho biết địa phương đã kiến nghị thành phố và thành phố cũng đã chỉ đạo Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch làm đề án phát triển văn hóa du lịch phía nam, trong đó nhấn mạnh việc bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử của di tích địa đạo Kỳ Anh, đình làng Thạch Tân.
Theo ông Tuấn, đây cũng là “địa chỉ đỏ” để du khách, học sinh đến tìm hiểu di tích lịch sử và giáo dục về truyền thống yêu nước, quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc của ông bà ta.
Mới đây, TikToker người Mỹ Cami Petyn - chủ nhân kênh hơn 770.000 người theo dõi, nổi tiếng với các video ăn uống trên ô tô - đã đăng tải đoạn clip lần đầu thưởng thức bánh khọt Việt Nam. Chỉ sau thời gian ngắn, video thu hút hơn 1,9 triệu lượt xem, hàng trăm nghìn lượt thích cùng hàng nghìn bình luận.
Cami cho biết cô đã xem rất nhiều video về bánh khọt nên luôn tò mò muốn thử. Theo nữ TikToker, những chiếc bánh vàng ruộm, giòn rụm trông "ngon khó cưỡng" khiến cô quyết định phải tìm ăn bằng được.
Ngay sau miếng đầu tiên, Cami hào hứng chia sẻ: "Tôi biết ngay mình sẽ mê món này".
Trong suốt video, cô liên tục dành lời khen cho lớp vỏ mỏng, giòn tan, phần nhân tôm thơm ngọt và cách ăn kèm nhiều loại rau sống. Theo Cami, khi chấm cùng nước mắm, bánh khọt tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa vị béo, độ giòn và cảm giác tươi mát từ rau thơm.
Không chỉ Cami Petyn, nhiều nhà sáng tạo nội dung và giới trẻ tại Mỹ cũng liên tục chia sẻ trải nghiệm thưởng thức bánh khọt trên TikTok.
Chỉ cần tìm kiếm các cụm từ như "banh khot mukbang" hay "trying Vietnamese banh khot", người dùng có thể gặp hàng loạt video thu hút từ vài trăm nghìn đến hàng triệu lượt xem.
Tại Chicago (Mỹ), nhà sáng tạo nội dung Jayla Trenyce cũng cho biết cô nhanh chóng "phải lòng" bánh khọt ngay từ lần đầu thưởng thức. Là người yêu thích những món có lớp vỏ giòn, Jayla nhận xét sự kết hợp giữa phần bánh vàng giòn, nhân tôm cùng nước chấm chua ngọt khiến món ăn trở nên đặc biệt hấp dẫn.
Trước đó không lâu, cặp đôi TikToker nổi tiếng Emma & EJ cũng đăng tải video lần đầu ăn bánh khọt mua tại nhà hàng Banh Khot Lady ở khu Little Saigon, Fountain Valley (California, Mỹ) - địa chỉ quen thuộc của cộng đồng người Việt.
Trong video, Emma liên tục xuýt xoa sau mỗi miếng bánh, còn EJ nhận xét đây là món ăn "không có điểm chê". Cả hai đặc biệt thích lớp vỏ giòn, nhân tôm và cách cuốn bánh cùng rau sống rồi chấm nước mắm.
Bánh khọt vốn được xem là đặc sản nổi tiếng của Bà Rịa - Vũng Tàu (nay thuộc TPHCM) và nhiều tỉnh Nam Bộ. Món ăn được làm từ bột gạo đổ trong khuôn nhỏ, phủ tôm, mực hoặc thịt, ăn kèm rau sống và nước mắm.
Dù cách chế biến không quá cầu kỳ, món bánh gây ấn tượng nhờ lớp vỏ giòn, phần nhân đậm đà và cách thưởng thức đậm chất miền Nam.
Với nhiều du khách trong nước, thưởng thức bánh khọt đã trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình khám phá ẩm thực Nam Bộ. Không ít người sẵn sàng xếp hàng tại các quán nổi tiếng hoặc đưa món ăn này vào lịch trình mỗi khi đến biển Vũng Tàu, TPHCM hay các tỉnh miền Tây.
Bánh dân gian Việt ngày càng được du khách quốc tế yêu thích
Không chỉ tạo sức hút trên mạng xã hội, bánh khọt còn nhiều lần được các chuyên trang ẩm thực quốc tế vinh danh.
Năm 2024, Taste Atlas đưa bánh khọt vào danh sách 100 món ngon nhất châu Á. Chuyên trang mô tả đây là món bánh mặn làm từ bột gạo, đổ trong khuôn nhỏ, phủ tôm hoặc nhiều loại nhân khác, ăn kèm rau thơm và nước mắm.
Trước đó, CNN cũng xếp bánh khọt vào danh sách 40 món ăn ngon nhất Việt Nam và gợi ý đây là món mà du khách không nên bỏ lỡ khi khám phá ẩm thực Việt.
Các chuyên gia du lịch nhận định, sự lan tỏa của những video trải nghiệm ẩm thực đang trở thành một kênh quảng bá điểm đến hiệu quả. Không ít du khách quốc tế cho biết họ biết đến các món ăn Việt trước khi quyết định lên kế hoạch đến Việt Nam để trực tiếp thưởng thức.
Trước bánh khọt, bánh ram ít - món bánh truyền thống nổi tiếng của xứ Huế - cũng từng tạo nên làn sóng quan tâm trên TikTok.
TikToker Julia Vuong thu hút nhiều sự chú ý khi chia sẻ video thưởng thức bánh ram ít tại một nhà hàng Việt ở khu Westminster (California). Cô cho biết đây có thể là một trong những món ăn Việt Nam ngon nhất từng thử. Thậm chí, chỉ ít ngày sau lần đầu thưởng thức, Julia đã quay lại quán vì quá yêu thích hương vị của món bánh này.
Theo Julia, điểm hấp dẫn nhất của bánh ram ít nằm ở sự tương phản về kết cấu. Phần bánh ram phía dưới được chiên vàng giòn rụm, trong khi lớp bánh ít bên trên lại mềm dẻo, ôm trọn nhân tôm thịt đậm đà. Cô đặc biệt yêu thích khi ăn kèm nước mắm và chấm món ăn 9/10 điểm.
Hiện nay, khi tìm kiếm từ khóa "banh ram it" trên TikTok, có thể dễ dàng bắt gặp nhiều video của thực khách nước ngoài ghi lại quá trình tự làm hoặc thưởng thức món bánh này. Không ít người cho biết điều khiến họ ấn tượng nhất là cảm giác vừa giòn vừa dẻo trong cùng một miếng bánh.
Từ bánh mì, bánh xèo, bánh cuốn đến bánh khọt, bánh ram ít... ngày càng nhiều món bánh dân gian Việt Nam được cộng đồng quốc tế yêu thích.
Những video trải nghiệm của những người yêu ẩm thực khắp thế giới không chỉ giúp các món ăn truyền thống tiếp cận hàng triệu người xem mà còn góp phần đưa hình ảnh ẩm thực Việt lan tỏa mạnh mẽ, khơi gợi nhu cầu khám phá Việt Nam của du khách quốc tế.
Mô hình khách sạn con nhộng (capsule hotel) ra đời từ năm 1979 tại Osaka, Nhật Bản, do kiến trúc sư Kisho Kurokawa thiết kế nhằm phục vụ những nhân viên văn phòng lỡ chuyến tàu cuối về nhà. Sau gần nửa thế kỷ, mô hình tối ưu hóa không gian này đang bùng nổ tại các đô thị đắt đỏ nhất thế giới, điển hình là London, Anh, nơi giá phòng trung tâm luôn là rào cản với du khách.
St Peter’s Bay được xem là khách sạn con nhộng lớn nhất thế giới, mức giá 40 USD (khoảng 1 triệu đồng) cho một đêm lưu trú, đang thu hút lượng lớn khách du lịch. So với mặt bằng chung tại London, con số này chỉ bằng một phần nhỏ so với các khách sạn truyền thống, thường dao động ở mức vài trăm USD.
Cấu trúc của mỗi khoang ngủ chỉ là một không gian khép kín bằng nhựa hoặc sợi thủy tinh, diện tích vừa đủ cho một người nằm. Bên trong trang bị nệm, gối, đèn đọc sách, ổ cắm sạc và hệ thống thông gió. Ranh giới giữa sự tiện lợi và cảm giác ngột ngạt vẫn là chủ đề gây tranh luận. Với những người ưu tiên sự tinh gọn, đây là không gian ấm cúng, đủ riêng tư để ngả lưng. Những du khách có hội chứng sợ không gian kín dễ cảm thấy bị bó buộc trong chiếc hộp có trần sát đỉnh đầu.
Tiếng ồn là một trong những hạn chế lớn nhất của mô hình này. Do các khoang ngủ được xếp chồng lên nhau trong một không gian chung, âm thanh từ bước chân, tiếng khóa kéo vali hay tiếng trò chuyện ở khu vực hành lang rất dễ lọt vào bên trong. Việc sử dụng chung nhà vệ sinh và khu vực tắm rửa cũng đòi hỏi khách lưu trú phải thích nghi với văn hóa sinh hoạt cộng đồng.
Sự xuất hiện và thành công của khách sạn con nhộng tại phương Tây phản ánh sự thay đổi trong tư duy du lịch hiện đại. Thay vì chi trả cho những tiện nghi dư thừa, du khách thế hệ mới có xu hướng tối giản hóa nhu cầu lưu trú, ưu tiên ngân sách cho các trải nghiệm thực tế tại điểm đến. Tại một thành phố có chi phí đắt đỏ như London, việc đánh đổi không gian rộng rãi lấy vị trí trung tâm và giá thành rẻ đang trở thành lựa chọn thực dụng của nhiều người.
Dù ra đời từ thập niên 1970 với mục đích ban đầu là giải pháp tình thế cho người lao động, khách sạn con nhộng hiện nay đã tiến hóa thành một phân khúc lưu trú.
Từ đầu tháng 4 đến nay, quán lẩu gà ông Mạc ở quận Thuận Đức, thành phố Phật Sơn (Trung Quốc) luôn trong tình trạng khách xếp hàng dài chờ tới lượt vào ăn.
Mỗi ngày, quán đón trung bình 2.000 đến 3.000 lượt khách. Nhiều người có mặt từ 6h, chấp nhận chờ vài tiếng để thưởng thức. Quán lẩu gà thảo dược của người đàn ông 60 tuổi nổi tiếng tới mức chính quyền địa phương buộc phải vào cuộc, hỗ trợ bãi đỗ xe nhằm đảm bảo an ninh trật tự.
Trước khi nổi tiếng, ông Mạc chỉ phục vụ tầm 10 bàn mỗi ngày. Ông có thời gian tập thái cực quyền, đi hát karaoke để thư giãn.
Quán lẩu bất ngờ được nhiều người biết tới khi một nam blogger ẩm thực người Trung Quốc chia sẻ đoạn video lên kênh cá nhân.
Video ghi lại quá trình chế biến món ăn. Gà sống được làm thịt tại chỗ. Rượu thảo dược tự nấu chế biến thành nước dùng cho món lẩu. Món ăn được quảng cáo có thể loại bỏ "thấp khí" (theo Đông y đây là yếu tố gây hại cho cơ thể do ăn đồ lạnh).
Tính tới hiện tại, video thu hút hàng chục triệu lượt xem ở các nền tảng. Nhiều người khen đồ ăn tươi, thích thú với sự thờ ơ của chủ quán.
Tuy nhiên, sự nổi tiếng này không khiến chủ quán thấy hạnh phúc hơn. Do lượng khách quá tải, thời gian ngủ của ông chỉ khoảng 3-4 tiếng mỗi ngày.
"Nổi tiếng có ích gì? Tôi chẳng có thời gian để tiêu tiền. Sức khỏe mới quan trọng. Liệu có sống đủ lâu để tiêu hết tiền không", ông Mạc phân bua lúc trao đổi với các đơn vị truyền thông vào ngày 10/4.
Chia sẻ về lịch làm việc hàng ngày, ông Mạc cho biết, quán ngừng đón khách vào 20h. Sau khi dọn dẹp xong cũng tới 1h-2h. Tầm 6h, ông và mọi người phải dậy để chuẩn bị nguyên liệu nấu nướng phục vụ khách.
Hiện ông Mạc còn huy động anh em họ hàng tới phụ giúp. Do nhà không đủ chỗ nghỉ ngơi, mọi người phải ở tạm các nhà nghỉ xung quanh.
Khi được hỏi lý do tại sao không đóng cửa ngừng phục vụ nếu quá mệt mỏi, ông Mạc giãi bày: "Khách đi xa hàng trăm cây số tới đây, làm sao tôi nỡ bảo họ phải về".
Cũng vì số lượng gà cần nhập mỗi ngày tăng vọt, chủ quán phải dán tờ giấy thông báo bên ngoài để thực khách thông cảm. Nội dung tờ thông báo cho biết, quán có dùng thêm gà đông lạnh vì gà tươi giết mổ tại chỗ không đủ đáp ứng.
"Chúng tôi dùng nguyên liệu gà và rau rất phổ biến. Ai cũng có thể tự chế biến. Đừng phóng đại lẩu gà của quán ngon tới mức kỳ vọng. Quán không có bí quyết gì đặc biệt", ông nói.
Hiện một nồi lẩu gà nguyên con có giá 258 tệ (khoảng 1 triệu đồng). Một phần canh thảo dược 38 tệ (khoảng 150.000 đồng). Mức giá này cao hơn so với trong video nam blogger giới thiệu vào đầu tháng 4.
Cả làng được "hưởng lợi"
Công việc kinh doanh của quán lẩu thuận lợi cũng mang tới những tác động không nhỏ tới cuộc sống người dân địa phương.
Lượng khách quá tải, không đủ chỗ đỗ xe nên gây ra tình trạng tắc nghẽn buộc chính quyền địa phương phải vào cuộc. Sau đó, giới chức đã tận dụng các bãi đất trống làm bãi đỗ xe tạm, bố trí nhân công dọn rác và tuần tra an ninh.
Quán cũng đăng tin tìm người nhổ lông gà với thu nhập 25 tệ/giờ (96.000 đồng), người hỗ trợ chặt gà có thu nhập 30 tệ/giờ (gần 120.000 đồng).
Những cửa hàng ăn uống và các điểm dịch vụ xung quanh cũng hưởng lợi nhờ khách thập phương đổ về. Chính quyền cũng muốn biến đây thành cơ hội chung, phân luồng khách tới các điểm đến ẩm thực khác.
Trước đó vào năm 2014, quận Thuận Đức được UNESCO công nhận là "thành phố ẩm thực sáng tạo" với nhiều đặc sản nổi tiếng. Với sự bùng nổ của quán lẩu gà, chính quyền kỳ vọng sẽ góp phần quảng bá thêm nhiều ẩm thực vùng miền tới khách phương xa.
