Một ngày của sáu năm trước, khi dừng chân tại một khu bán đồ lưu niệm, Lưu Vũ (Lưu Ngọc Vũ) xót xa khi thấy nhiều sản phẩm thổ cẩm công nghiệp được giới thiệu như những món đồ thủ công đại diện cho văn hóa bản địa. Nỗi lo về sự thất truyền của thổ cẩm nguyên bản Ê Đê khởi lên từ khoảnh khắc ấy.
“Mình phải làm một điều gì đó”, chàng trai sinh năm 1991 nhớ lại. Anh kêu gọi những người trẻ cùng mối quan tâm tham gia các chuyến điền dã, lần theo toàn bộ quy trình làm nên một tấm thổ cẩm nguyên bản.
Ede Yarns do Lưu Vũ sáng lập được hình thành, khởi đi từ tình yêu với vải thủ công và với vùng đất mình lớn lên. Nhóm đi khắp các buôn làng, tìm gặp những nghệ nhân đã ở tuổi gần đất xa trời, ghi chép và lưu giữ từng công đoạn có nguy cơ mai một trong kỹ thuật dệt, kỹ thuật nhuộm màu tự nhiên từ cây rừng.
Ede Yarns tự định vị như một tổ chức nghiên cứu, lưu trữ và tiếp biến tri thức bản địa. Chữ “tri thức bản địa” nghe có vẻ lớn lao, nhưng với Ede Yarns, nó có thể được cất giữ trong hạt mầm của một giống cây cần gìn giữ, trong màu đen huyền của tấm vải nhuộm từ lớp bùn nơi thửa ruộng, hay trong âm thanh của chiếc máy tách hạt đã ngủ yên 40 năm nay “cất tiếng” nhờ công khôi phục của nhóm…
“Mình sống ở Đắk Lắk nhưng nhiều khi thấy nơi này lạ lẫm tới dễ thương”, Đinh Lăng, thành viên của Ede Yarns, cảm thán. Nhớ những đêm ngồi xem các bà kéo sợi với chiếc bụng rỗng, những trưa nắng nấu mì ăn bên ruộng và thay phiên nhau ngâm – phơi vải cùng nghệ nhân; các thành viên vẫn còn giữ những cảm xúc tươi nguyên của những ngày đầu.
Đó là niềm trân quý những ký ức được kể bên khung dệt; sự ngạc nhiên trước những khám phá về cách hệ thực vật, khoáng vật của vùng đất hiện diện trong sợi vải, hoa văn.
“Người Ê Đê cũng có công thức nhuộm chàm riêng!”, các thành viên Ede Yarns đã muốn hét lên như thế khi lần đầu nhìn thấy thùng chàm ở Đắk Lắk. Với Lưu Vũ, những ngày đi tìm cây krum để phục dựng quy trình nhuộm chàm ấy là khoảng thời gian đáng nhớ nhất trong đời anh.
Lang thang tìm cây, cứu cây, hạnh phúc với từng vạt cây còn lại mình nhìn thấy; Vũ và đồng đội tìm mọi cách gieo hạt để mong gìn giữ được nguồn nguyên liệu. Hành trình ấy không chỉ đơn thuần khôi phục một quy trình chế tác mà đã gieo vào anh và các bạn một cảm quan sâu sắc về sự gắn kết kỳ diệu giữa con người và hệ sinh thái quê hương.
Sau gần một năm rong ruổi những chuyến xe máy đường dài, ở thời điểm 40 năm quy trình chế tác 100% thủ công được cho là đã thất truyền, Ede Yarns cho ra đời hai tấm vải thổ cẩm nguyên bản đầu tiên.
“Cột mốc” ấy giúp Vũ tin ai cũng có thể bắt tay nghiên cứu và sự chung tay của mọi người sẽ góp phần tạo nên một thư viện tri thức bản địa cho địa phương. Anh cũng thêm tin con đường mình chọn còn nhiều khả năng đi xa, như cách Ede Yarns đang khởi động dự án Sợi buôn để đưa những kết quả nghiên cứu vào đời sống, tìm cơ hội làm nghề cho các nghệ nhân.
Tới lui các buôn làng, các thành viên Ede Yarns nhận ra văn hóa không ở đâu xa xôi, nó thấm đẫm trong từng món ăn truyền thống, từng chiếc cây hay bến nước thân thuộc. Ký ức ấy cần có một giọng kể. Và Thứ năm nhìn lại – một dự án khác của Ede Yarns ra đời, mang theo tiếng lòng của người Ê Đê qua những trang viết song ngữ Ê Đê – Việt.
Gần bốn năm qua, mỗi tối thứ Năm, dưới sự phụ trách của H’Jien Ayun, fanpage Ede Yarns đều đặn đăng tải một bài viết cùng nhiều hình ảnh tư liệu quý. Một trong những bài viết đầu tiên đạt 300 lượt tương tác đã khiến cả nhóm nhắn nhau “ăn mừng”.
H’Jien kể lúc đầu chủ yếu là người Kinh đọc, về sau rất nhiều người Ê Đê vào chat với chị để hỏi thêm về những điều họ chưa từng nghe ông bà kể lại. H’Jien vui khi Thứ năm nhìn lại không chỉ lưu giữ tư liệu, mà còn tạo một không gian cởi mở để khơi lại những cuộc trò chuyện đứt quãng trong mỗi gia đình.
Lưu Vũ tâm sự một chất keo đặc biệt gắn kết anh với quê nhà chính là tình cảm anh nhận được từ những chuyến “sống cùng anh em” nài voi ở Lắk. Một lần ngồi chơi với anh em, chứng kiến một thanh niên hớt hải chạy về báo tin “voi nhà bị chặt đuôi rồi!”, Vũ sốc.
Từ ấy, anh thao thức mình “cần làm gì đó” giúp đỡ anh em, hỗ trợ cho giống loài anh thương mến. Anh loay hoay đi “đếm voi”, tìm kiếm thông tin về hiện trạng voi nhà nhưng không thấy thỏa mãn.
Suốt hai năm, Vũ nghĩ về một kênh truyền thông trung thực kể về những giá trị đang âm thầm tồn tại ở Tây Nguyên, kể về những nghệ nhân, những người nài voi anh yêu quý và khâm phục…
Đó cũng là lý do một dự án mới của Ede Yarns vừa được ra mắt: Mê chuyện Buôn – kênh truyền thông phi lợi nhuận kể chuyện về Đất và Người Đắk Lắk.
Mê chuyện Buôn (tiền thân là Humans of Đắk Lắk) không chỉ kể chuyện trên không gian mạng mà còn mở ra những không gian đối thoại trực tiếp cho người địa phương.
Gần đây nhất, buổi trò chuyện “Buôn Ma Thuột: Rừng ở trong phố hay Phố ở trong rừng?” đã khiến nhiều người tham dự chủ động kết nối nhau. “Đích đến của một kênh truyền thông là xây dựng một cộng đồng có chung mối quan tâm, cùng chọn làm những điều tử tế”, Vũ xác quyết.
Cộng đồng ấy được bồi đắp từ những cuộc gặp gỡ. Bao năm rộng cửa đón bạn bè nghệ sĩ đến chơi nhà, chứng kiến những ý tưởng, hành động nảy nở tốt lành từ việc học hỏi lẫn nhau giữa nghệ sĩ/nghệ nhân và cộng đồng; anh quyết định mở ra chương trình Nghệ sĩ lưu trú; chia sẻ chính không gian mình sống cho các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu hoặc hỗ trợ họ các chuyến thực địa…
Cùng với Nghệ sĩ lưu trú, dự án mang tên Buôn chuyện cũng đã được duy trì hơn một năm với những buổi chiếu phim, thảo luận, tạo điều kiện cho nghệ sĩ, nghệ nhân gắn kết cùng cộng đồng.
Ghé Đắk Lắk chơi và tham gia chuỗi sự kiện H(o)ành trình Fitzcarraldo của Buôn chuyện và Mê chuyện Buôn; Hương – một bạn trẻ Tây Ninh – bộc bạch: Ede Yarns đã gieo vào bạn cảm hứng xây dựng một kênh truyền thông cho quê mình.
Từ những hạt giống đầu tiên được gieo, Ede Yarns đã đi xa hơn nhiều so với hình dung ban đầu. Một trong những điều ngọt ngào nhất hành trình ấy mang lại chính là khơi lên trong nhiều người trẻ những thôi thúc về cách họ yêu và đóng góp cho một vùng đất.
Khoảng 23h ngày 15/5, ghe chở gạch neo đậu chờ nước lớn trên đoạn kênh qua ấp Năm Đảm, xã Lương Thế Trân thì gặp nạn. Trên ghe có vợ chồng ông Nguyễn Hữu Kính (quê An Giang) cùng con gái 6 tuổi.
Rạng sáng nay, người dân gần hiện trường nghe tiếng kêu cứu đã chạy đến hỗ trợ, đưa các nạn nhân lên bờ và trình báo công an. Ông Kính tử vong, người vợ được đưa đi cấp cứu, riêng bé gái hiện vẫn mất tích.
Theo xác minh ban đầu, ghe có thể bị phá nước dẫn đến chìm. Số lượng gạch trên ghe đang được cơ quan chức năng kiểm tra, làm rõ.
Lực lượng công an phối hợp Trạm Giao thông đường thủy Hòa Trung bảo vệ hiện trường, trục vớt ghe, tìm kiếm nạn nhân mất tích và điều tiết giao thông qua khu vực.
Kênh xáng Lương Thế Trân dài khoảng 10 km, là tuyến giao thông thủy quan trọng tại địa phương, nối sông Ông Đốc với sông Gành Hào.
Theo ngành điện, kinh tế - xã hội khu vực phía Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực từ đầu năm đến nay, kéo theo nhu cầu sử dụng điện tăng cao. Tại 21 tỉnh, thành do Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) quản lý, sản lượng điện thương phẩm lũy kế 5 tháng đạt 30,55 tỉ kWh, tăng 6,68% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhóm công nghiệp và xây dựng chiếm hơn một nửa sản lượng tiêu thụ.
Tại TP.HCM, áp lực cung ứng điện cũng gia tăng khi công suất cực đại đạt 9.670 MW vào ngày 27-5, mức cao nhất từ đầu năm.
Đại diện EVNSPC cho biết để bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong mùa nắng nóng, ngành điện đã triển khai nhiều giải pháp tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải.
Trong 5 tháng đầu năm, 21 tỉnh, thành phía Nam tiết kiệm được 1.722,5 triệu kWh điện, tương đương 5,65% sản lượng điện thương phẩm. EVNSPC đã ký cam kết tiết kiệm điện với hơn 261.900 khách hàng và ký 5.371 thỏa thuận điều chỉnh phụ tải điện.
Riêng tại TP.HCM, sản lượng điện tiết kiệm đạt 1.410,1 triệu kWh. Đáng chú ý, 3.410 khách hàng sản xuất lớn đã đồng ý dịch chuyển từ 5 - 10% công suất tiêu thụ từ khung giờ cao điểm 17h - 20h sang sau 22h, giúp giảm khoảng 210 MW công suất phụ tải.
Bên cạnh đó, 3.860 khách hàng sản xuất và dịch vụ lớn tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải điện với khả năng tiết giảm khoảng 350 MW khi hệ thống cần huy động.
Ông Bùi Trung Kiên - phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) - cho biết ngành điện tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Trong 5 tháng đầu năm, EVNHCMC đã thực hiện 8.928 lượt sửa chữa điện bằng công nghệ hotline mà không phải cắt điện. Đồng thời duy trì 100% trạm biến áp 110kV vận hành không người trực và tự động hóa toàn bộ lưới điện trung thế.
Một điểm sáng khác là điện mặt trời mái nhà tại TP.HCM hiện đạt tổng công suất 1.869,4 MWp, góp phần bổ sung nguồn điện sạch và giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia trong các đợt nắng nóng.
Theo ngành điện, kết quả tiết kiệm hơn 3,13 tỉ kWh điện trong 5 tháng đầu năm cho thấy hiệu quả của các giải pháp điều chỉnh phụ tải, ứng dụng công nghệ và sự đồng thuận của cộng đồng doanh nghiệp trong sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Phát biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam lần thứ XI sáng 12/5, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh sự kiện là xung lực mới, khí thế mới cho MTTQ cùng toàn thể nhân dân thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội.
Thay mặt Chính phủ, ông cũng khái quát nhiều kết quả tích cực trong phát triển kinh tế xã hội, dù bối cảnh có nhiều khó khăn, thách thức.
Phó Thủ tướng Thường trực cho biết kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn của nền kinh tế được đảm bảo; lạm phát, bội chi, nợ công được kiểm soát. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,02%, thuộc nhóm cao của khu vực và thế giới. Quy mô nền kinh tế đạt 514 tỷ USD, xếp thứ 32 thế giới.
Trong quý I năm 2026, ông cho biết tăng trưởng GDP đạt 7,83%, trong đó có 4 địa phương tăng trưởng trên 10%.
Cùng với phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, Chính phủ chỉ đạo khẩn trương nghiên cứu phương án điều chỉnh các luật về thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt trình Quốc hội ban hành tại kỳ họp tới.
Lãnh đạo Chính phủ cũng nhấn mạnh nhiệm vụ khẩn trương rà soát dự án vướng mắc, tồn đọng báo cáo cấp có thẩm quyền để Quốc hội ban hành nghị quyết, tạo cơ sở pháp lý cụ thể để xử lý, giải quyết; điều hành đảm bảo an ninh năng lượng, điện, xăng dầu; điều tiết thị trường ổn định mặt bằng lãi suất huy động, lãi suất cho vay.
Ghi nhận sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng sự hỗ trợ của MTTQ Việt Nam, các tổ chức thành viên và sự đồng hành của nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp đã giúp Chính phủ hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó.
Thời gian tới, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị MTTQ Việt Nam tăng cường tuyên truyền, vận động nhằm cổ vũ, động viên cán bộ, đảng viên, nhân sĩ, trí thức, mọi tầng lớp nhân dân và kiều bào ta ở nước ngoài chung sức đồng lòng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Trong đó, lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh cần tập trung cao nhất cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số, vận hành hiệu quả bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng xã hội hài hòa, văn minh, tiến bộ.
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cũng nhắc đến nhiệm vụ thực hiện các phong trào thi đua, chăm lo tích cực đời sống nhân dân, thực hiện công tác an sinh xã hội, nhất là tại các địa phương vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Mặt khác, theo Phó Thủ tướng Thường trực, cần nâng cao chất lượng chính sách, phát huy vai trò của Mặt trận ngay từ bước đánh giá tác động, lập và hoạch định chính sách; nâng cao chất lượng các dự án luật.
Cùng với đó, lãnh đạo Chính phủ cũng định hướng phối hợp triển khai các hoạt động đối ngoại nhân dân, giao lưu nhân dân để tranh thủ tối đa các nguồn lực quốc tế; hỗ trợ MTTQ Việt Nam tham gia phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng xã hội số và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hệ thống Mặt trận.
Ông đồng thời yêu cầu sửa đổi, bổ sung quy chế phối hợp liên tịch theo hướng thực chất, đo lường kết quả, lấy người dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và động lực của hành động.
“Chính phủ luôn xác định công tác phối hợp giữa Chính phủ và MTTQ Việt Nam là điều kiện tiên quyết để đảm bảo mọi quyết sách của Chính phủ mang hơi thở cuộc sống và được nhân dân đồng thuận”, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nhấn mạnh.
Theo ông, trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, sự phối hợp này chính là chìa khóa để chuyển hóa sức mạnh tinh thần của hơn 100 triệu đồng bào thành nguồn lực vật chất để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
