Giá vàng thế giới giảm sau khi Iran tuyên bố bắn trúng chiến hạm Mỹ

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp. Theo đó, đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện có thể chuyển đổi theo hai mô hình: công ty cổ phần và công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm 100% vốn.

Quy định này mở rộng hơn so với Nghị định 150/2020 hiện hành, vốn chỉ quy định việc chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần.

Tại dự thảo, Bộ đề xuất không chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập đang độc quyền cung ứng dịch vụ công thành công ty cổ phần. Quy định này để tránh chuyển độc quyền nhà nước thành độc quyền tư nhân, căn cứ kinh nghiệm quốc tế và quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.

Theo đó, đơn vị duy nhất cung cấp một loại dịch vụ công trên cả nước hoặc tại một địa phương, nếu quy hoạch mạng lưới ngành không yêu cầu tiếp tục duy trì dưới hình thức đơn vị sự nghiệp công lập, có thể chuyển thành doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước.

Bên cạnh đó, các đơn vị hoạt động trong những lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm mà Nhà nước cần tiếp tục nắm giữ vốn cũng được xem xét chuyển thành công ty do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ.

Kết quả khảo sát cuối 2025 của Bộ Tài chính cho thấy các đơn vị sự nghiệp công lập đang hoạt động trong 40 lĩnh vực khác nhau. Qua rà soát, cơ quan này đề xuất một số lĩnh vực Nhà nước nắm giữ tuyệt đối khi chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, gồm xuất bản, thông tin - truyền thông, thông tin đối ngoại và công tác xã hội. Đây là những lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ chính trị, an sinh xã hội và định hướng thông tin.

Dự thảo cũng đề xuất không chuyển bệnh viện, trường học và các đơn vị thuộc lĩnh vực mà pháp luật chuyên ngành không cho phép thành doanh nghiệp. Quy định này nhằm tránh ảnh hưởng tới nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công cơ bản cho người dân, đặc biệt y tế và giáo dục.

Để chuyển đổi thành doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập phải tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm cả chi thường xuyên và đầu tư trong hai năm liên tiếp gần nhất tính đến thời điểm xem xét chuyển đổi. Điều kiện này nhằm bảo đảm đơn vị đã có khả năng hoạt động theo cơ chế thị trường, hạn chế rủi ro khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Dự thảo cũng quy định việc xác định giá trị đơn vị sự nghiệp công lập khi chuyển đổi phải gồm toàn bộ tài sản hiện có, quyền sử dụng đất, các khoản công nợ và các nguồn lực khác theo quy định của pháp luật.

Trường hợp chuyển thành công ty cổ phần, tỷ lệ vốn Nhà nước nắm giữ được xác định theo quy định về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Trường hợp chưa quy định cụ thể, bộ quản lý hoặc UBND tỉnh sẽ quyết định tỷ lệ nhưng không được thấp hơn 35%. Việc này để đảm bảo quyền phủ quyết của cổ đông nhà nước và doanh nghiệp sau chuyển đổi tiếp tục cung ứng dịch vụ công.

Giai đoạn 2021-2025 có 516 đơn vị sự nghiệp công lập thuộc danh mục chuyển đổi thành công ty cổ phần. Tuy nhiên, đến nay mới có 86 đơn vị được trình Thủ tướng xem xét, 65 đơn vị được phê duyệt phương án chuyển đổi và chỉ 5 đơn vị hoàn tất quá trình chuyển thành công ty cổ phần.

Dù số lượng chuyển đổi còn hạn chế, nhà điều hành đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp sau chuyển đổi cơ bản ổn định và có xu hướng tích cực. Doanh thu, lợi nhuận tăng lên, thu nhập người lao động được cải thiện, đồng thời chất lượng cung ứng dịch vụ cũng được nâng cao.

Bộ Tài chính cho biết tiến độ chuyển đổi chậm xuất phát từ cả nguyên nhân chủ quan và khách quan. Thực tế, nhiều cơ quan chủ quản và đơn vị sự nghiệp vẫn còn tâm lý e ngại khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp. Không ít đơn vị quen hoạt động theo cơ chế sự nghiệp truyền thống, trong khi tình hình tài chính thiếu ổn định, thua lỗ hoặc lỗ lũy kế lớn khiến việc cổ phần hóa khó thu hút nhà đầu tư.

Về khách quan, phần lớn đơn vị sự nghiệp công lập đang cung cấp dịch vụ công, không thuộc đối tượng cổ phần hóa. Tỷ lệ đơn vị tự chủ tài chính cũng khá thấp. Theo số liệu khảo sát, trong nhóm đơn vị sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác - nhóm được định hướng đẩy mạnh cổ phần hóa - chỉ có 889 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên, tương đương 6,3%.

Ngoài ra, danh mục ngành nghề được phép chuyển đổi hiện hành chưa bao quát hết các đơn vị đã có khả năng hoạt động theo cơ chế thị trường. Quy định phải hoàn tất phương án sắp xếp, xử lý nhà đất trước khi chuyển đổi cũng được đánh giá là một trong những nút thắt lớn khiến nhiều đơn vị kéo dài tiến độ.

Tin Gốc: Vnexpress

Trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây, tác động chủ yếu được đo bằng giá xăng, chi phí vận tải hay hoạt động sản xuất công nghiệp. Hiện nay, câu chuyện đã khác.

Điện năng ngày càng trở thành nền tảng của tăng trưởng kinh tế. Từ trung tâm dữ liệu AI, hệ thống điện toán đám mây cho tới xe điện, bơm nhiệt và quá trình điện hóa trong sản xuất, tất cả đều cần nguồn điện ổn định với chi phí hợp lý.

Chính vì vậy, bất kỳ cú sốc nào trên thị trường dầu khí hiện nay không còn dừng ở phạm vi hàng hóa năng lượng. Nó có thể lan sang thị trường khí đốt, hợp đồng nhiên liệu và cuối cùng là giá điện bán buôn.

Theo ETC, việc phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn khoảng 18 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng gần 20% thương mại LNG toàn cầu, tương đương hơn 110 tỷ m3 khí mỗi năm. Nếu tình trạng giá năng lượng cao kéo dài, thế giới có thể phải gánh thêm từ 1.000-2.000 tỷ USD chi phí năng lượng mỗi năm.

Ông Adair Turner, đồng Chủ tịch ETC, nhận định đây là lời nhắc nhở rằng các nền kinh tế vẫn rất dễ tổn thương trước những biến cố địa chính trị chừng nào còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh năng lượng tái tạo đã phát triển mạnh tại nhiều quốc gia. Điện gió, điện mặt trời, thủy điện và điện hạt nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người tiêu dùng được miễn nhiễm trước các cú sốc giá nhiên liệu.

Vì sao điện gió, điện mặt trời rẻ hơn nhưng hóa đơn điện vẫn tăng?

Đây là vấn đề đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư điện lực. Theo phân tích của OilPrice, phần lớn thị trường điện hiện nay vận hành theo cơ chế "định giá cận biên". Nói đơn giản, giá điện của toàn hệ thống được quyết định bởi nhà máy cuối cùng được huy động để đáp ứng nhu cầu.

Thông thường, điện gió và điện mặt trời có chi phí vận hành thấp nên được huy động trước. Điện hạt nhân và thủy điện cũng thuộc nhóm chi phí thấp. Tuy nhiên, vào các thời điểm nhu cầu tăng cao, hệ thống thường phải gọi thêm các nhà máy nhiệt điện khí, than hoặc dầu để đáp ứng phần nhu cầu còn thiếu. Chính các nhà máy này mới là đơn vị quyết định giá điện cuối cùng.

Hệ quả là ngay cả điện được sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo với chi phí thấp cũng được thanh toán theo mức giá cao hơn do các nhà máy nhiên liệu hóa thạch thiết lập.

Khi giá khí đốt hoặc dầu mỏ tăng mạnh như trong khủng hoảng Hormuz, chi phí phát điện từ các nhà máy nhiệt điện tăng theo và kéo toàn bộ giá điện bán buôn đi lên. Đó là lý do tại sao tại nhiều quốc gia, người dân vẫn chứng kiến hóa đơn điện tăng dù công suất điện gió và điện mặt trời liên tục mở rộng.

Theo ETC, đây là một trong những nguyên nhân khiến các thị trường điện hiện đại vẫn chưa thực sự tách khỏi ảnh hưởng của nhiên liệu hóa thạch.

Bài học mới cho giới đầu tư điện lực

Nếu các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 chủ yếu khiến người dân phải tiết kiệm nhiên liệu thì lần này thị trường đang chứng kiến một thay đổi khác. Theo ETC, thế giới hiện đã có những giải pháp thay thế có thể triển khai ngay lập tức.

Tổ chức này cho rằng thay vì tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch mới, các chính phủ nên đẩy nhanh triển khai điện tái tạo, xe điện và hệ thống bơm nhiệt nhằm giảm phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu. ETC ước tính việc mở rộng nhanh các công nghệ sạch có thể giúp giảm khoảng 20% nhu cầu dầu toàn cầu và hơn 30% nhu cầu khí đốt vào năm 2035.

Một lợi thế khác là phần lớn chi phí của các dự án năng lượng sạch nằm ở giai đoạn đầu tư ban đầu. Theo ETC, khoảng 70-90% tổng chi phí của các dự án này là chi phí xây dựng, thay vì chi phí nhiên liệu như các nhà máy điện than, khí hay dầu. Điều đó đồng nghĩa những biến động địa chính trị có thể ảnh hưởng tới tiến độ đầu tư mới, nhưng ít tác động hơn tới chi phí điện năng đang được tiêu thụ.

Bên cạnh việc phát triển nguồn điện sạch, nhiều thị trường cũng đang xem xét các giải pháp cải cách cơ chế định giá điện.

Một trong những đề xuất được thảo luận nhiều là áp dụng mô hình Hợp đồng Chênh lệch (CfD), cho phép các nhà sản xuất điện tái tạo được hưởng mức giá cố định thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào giá điện bán buôn.

Ngoài ra, các công ty điện lực cũng đang đầu tư mạnh vào hệ thống lưu trữ bằng pin và các chương trình điều chỉnh phụ tải, nhằm giảm nhu cầu điện giờ cao điểm và hạn chế phải huy động các nhà máy nhiệt điện chi phí cao.

Tin Gốc: Dân Trí

Cuối tháng 3, chị Nguyễn Thị Lan (quận Bình Tân cũ) nói cầm hóa đơn điện với cảm giác "không tin vào mắt mình" khi số tiền phải trả chỉ khoảng 780.000 đồng, giảm gần 300.000 đồng so với mức 1 - 1,1 triệu đồng so với tháng 3 năm ngoái. "Chỉ thay đổi cách dùng điện thôi", chị Lan nói.

Những thay đổi của gia đình chị bắt đầu từ các "điểm tiêu hao điện" ít ai để ý. Cụ thể, chị Lan cho biết từ ngày quyết tâm tiết kiệm điện, chị luôn tắt hẳn tivi, không để chế độ chờ như trước. Hiện chị cũng rút toàn bộ sạc điện thoại, laptop sau khi dùng thay vì cứ cắm sẵn vào ổ điện như trước.

Thậm chí nhiều ngày giữa tuần, chị tắt luôn modem wifi từ 23h đến sáng. Gia đình cũng đã chuyển sang dùng một số ổ cắm có công tắc để ngắt điện nhanh cả cụm thiết bị hoặc điều khiển thông minh trên ứng dụng điện thoại.

"Ban đầu thấy phiền, nhưng làm quen rồi thì thành phản xạ. Mỗi tháng giảm vài trăm nghìn là thấy đáng", chị nói.

Quyết tâm phải tiết kiệm điện hơn, anh Trần Minh Quân (trọ trên phường Tân Sơn, TP.HCM) cho biết điều hòa là thiết bị đầu tiên trong danh sách anh phải điều chỉnh. Trước đó anh thường để 23°C gần như cả đêm. Khi quyết tâm tiết kiệm điện, anh chuyển sang 27°C, bật quạt số 1 (số nhẹ nhất).

Quan trọng là không để chạy xuyên đêm nữa. Cách làm của anh bật điều hòa khi bắt đầu ngủ (khoảng 22 - 23h), hẹn giờ tắt sau 2 - 3 tiếng khi nhiệt độ phòng đã đủ mát.

Kết quả, hóa đơn điện gia đình anh giảm từ 1,6 triệu xuống còn khoảng 1,2 - 1,3 triệu đồng/tháng, dù số người trong nhà không thay đổi. "Giảm gần 300.000 - 400.000 đồng/tháng chỉ từ cái điều hòa", anh nói.

Nếu trước đây tiết kiệm điện thường gắn với việc "cắt giảm", thì hiện nay nhiều hộ gia đình đang chuyển sang "dùng thông minh".

Gia đình anh Lê Hoàng Nam (TP Thủ Đức cũ) cho biết chọn cách tối ưu thiết bị sử dụng thường xuyên. Máy giặt chỉ chạy khi đủ tải, giảm số lần giặt trong tuần ( trước từ 5 - 6 lần, giờ còn 2 -3 lần), chuyển sang giặt nước lạnh hoàn toàn. Tận dụng trời nắng, gia đình anh chọn phơi đồ thay vì dùng chế độ sấy.

Cùng đó, anh Nam cùng vợ "cải tổ" hoàn toàn với tủ lạnh gia đình. Trong đó tập trung trong việc không nhét quá đầy, để khí lạnh lưu thông. Gia đình cũng hạn chế mở, không mở cửa tủ quá lâu. Nhiệt độ trong tủ lạnh cũng được điều chỉnh nhiệt độ vừa phải (không để mức lạnh tối đa nếu không cần). Anh cũng thường vệ sinh gioăng cao su để tránh thất thoát hơi lạnh

"Trước tôi cứ nghĩ tủ lạnh thì không tiết kiệm được, nhưng hóa ra chỉnh một chút là khác liền, giảm hơn 200.000 đồng cũng đã quá tốt", anh Nam nói thêm.

Cùng đó, chị Phạm Thu Hương (ngụ tại một chung cư trên đường Nguyễn Thị Thập, phường Tân Phú) lại tập trung vào ánh sáng và không gian sống. Trước đợt nắng nóng cao điểm, gia đình chị đã thay toàn bộ bóng đèn bằng đèn LED.

Gia đình còn quyết định sơn lại tường màu sáng để tận dụng ánh sáng tự nhiên. Thường xuyên mở cửa sổ, dùng rèm sáng màu để giảm hấp thụ nhiệt. "Ở ban công xưa nắng lắm, nay tôi trồng thêm cây xanh, dàn leo nên nhà đã mát hẳn", chị Hương kể.

Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty điện lực TP.HCM, chỉ từ một thao tác rất nhỏ là tắt hẳn công tắc, rút một thiết bị khỏi ổ điện hay điều chỉnh lại mức nhiệt… Nghĩa là thực hiện theo nguyên tắc "4 đúng" gồm: đúng lúc, đúng chổ, đúng cách và đúng nhu cầu. Từ đó hành trình tiết kiệm điện đã bắt đầu theo cách đơn giản nhất.

Điều đáng nói không nằm ở từng hành động riêng lẻ, mà ở việc chúng được lặp lại mỗi ngày. Khi đó, phần điện năng tiết kiệm được không còn là con số nhỏ. Một gia đình có thể tiết kiệm từ 5 – 10% hóa đơn tiền điện nếu rút tất cả các phích cắm của thiết bị khi không sử dụng điện.

Ít ai để ý rằng nhiều thiết bị trong nhà vẫn âm thầm tiêu thụ điện ngay cả khi không sử dụng. Một số nghiên cứu kỹ thuật của ngành điện đã cho thấy ở trạng thái chờ, mức tiêu thụ tuy thấp nhưng không phải bằng 0.

Một chiếc TV đời mới có thể vẫn "ăn" khoảng 1 - 2 watt khi tắt bằng remote. Bộ sạc điện thoại cắm sẵn trong ổ dù không kết nối thiết bị cũng tiêu hao một lượng điện nhỏ. Những thiết bị cần duy trì tín hiệu như router wifi, đầu thu truyền hình hay máy in thậm chí còn tiêu thụ cao hơn.

Đáng lưu ý, không phải trạng thái "tắt" nào cũng giống nhau. Nhiều thiết bị thực chất đang ở chế độ hoạt động nền (idle) chứ không phải chờ (standby) đúng nghĩa, khiến mức tiêu thụ có thể cao gấp nhiều lần. Chẳng hạn, laptop hay máy in khi "ngủ" vẫn tiêu tốn đáng kể điện năng để duy trì hệ thống sẵn sàng hoạt động trở lại.

Cùng đó, bộ sạc laptop luôn cắm sẵn, loa kéo để ở trạng thái chờ, hay lò vi sóng với màn hình LED sáng liên tục cũng được liệt vào danh sách những thiết bị tiêu hao điện. Từng thiết bị riêng lẻ có thể không đáng kể, nhưng khi cộng dồn trong thời gian dài, chúng tạo ra một mức tiêu thụ không hề nhỏ. Vì vậy, tiết kiệm điện đôi khi không cần đến những thay đổi lớn, mà bắt đầu từ việc nhận diện và cắt giảm những hao phí âm thầm như vậy.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ