Từ năm học 2025 – 2026, công tác phân luồng học sinh (HS) sau THCS có nhiều chuyển biến tích cực nhờ giáo dục nghề nghiệp (GDNN) được Bộ GD-ĐT quản lý thống nhất, mở rộng liên thông và tăng cường hướng nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp nhiều khó khăn: nền kinh tế thiếu lao động kỹ thuật, nhưng phần lớn phụ huynh vẫn ưu tiên cho con vào lớp 10 THPT công lập rồi ĐH. Vấn đề phân luồng sau THCS vẫn là bài toán còn nhiều thách thức.
Một trong những thay đổi quan trọng nhất hiện nay là việc GDNN được đưa về Bộ GD-ĐT quản lý thống nhất cùng với giáo dục phổ thông và giáo dục ĐH. Điều này giúp học viên có bằng nghề có cơ hội liên thông lên cao đẳng và ĐH.
Việc quản lý thống nhất mở ra cơ hội xây dựng một hệ thống giáo dục liên thông và linh hoạt hơn. Từ năm học 2025 – 2026, nhiều chính sách mới đã được triển khai theo hướng tăng cường hướng nghiệp thực chất thay vì phân luồng cơ học như trước.
Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD-ĐT quy định về hướng nghiệp và phân luồng đã quy định rõ việc phối hợp giữa trường phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong hoạt động hướng nghiệp. HS không chỉ được tư vấn lý thuyết mà còn được trải nghiệm nghề nghiệp, tiếp cận thông tin thị trường lao động và hiểu rõ hơn các con đường học tập sau THCS.
Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật GDNN đã bổ sung mô hình “trung học nghề”. Theo định hướng này, HS sau THCS có thể vừa học văn hóa vừa học nghề, sau khi tốt nghiệp được cấp bằng trung học nghề có giá trị tương đương THPT. Điều này giúp HS đi theo con đường tích hợp, vừa có nghề nghiệp sớm vừa duy trì cơ hội học lên cao đẳng hoặc ĐH.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm giảm dần tâm lý “học nghề là hết đường học tiếp” vốn tồn tại nhiều năm.
Một thay đổi tích cực khác là chính sách miễn học phí đào tạo nghề cho HS tốt nghiệp THCS học trung cấp.
Trong bối cảnh nhiều gia đình còn khó khăn về kinh tế, chính sách này có ý nghĩa rất lớn. Với không ít HS ở nông thôn hay vùng khó khăn, việc vừa được học nghề miễn phí, vừa có thể tham gia thị trường lao động sớm là lựa chọn thực tế và phù hợp hơn.
Đặc biệt, bối cảnh kinh tế hiện nay cũng đang tạo ra cơ hội mới cho GDNN. VN đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh các ngành công nghệ và kỹ thuật cao như: cơ khí chính xác, tự động hóa, logistics, công nghệ ô tô, bán dẫn, sản xuất thông minh, AI và công nghệ số, các lĩnh vực dịch vụ bậc cao… Tất cả đều cần số lượng lớn lao động kỹ thuật tay nghề cao, kỹ thuật viên trình độ trung cấp, cao đẳng và kỹ sư thực hành.
Trong khi đó, nhiều năm qua, thị trường lao động VN rơi vào nghịch lý: thiếu lao động kỹ thuật nhưng dư thừa cử nhân ở nhiều ngành. Không ít sinh viên ĐH ra trường làm trái ngành hoặc làm các công việc không cần trình độ ĐH, trong khi doanh nghiệp lại rất khó tuyển kỹ thuật viên có tay nghề tốt.
Điều này khiến GNNN bắt đầu được nhìn nhận lại dưới góc độ thực tế hơn. Nếu trước đây nhiều phụ huynh xem học nghề là “lối đi phụ”, thì nay ngày càng có nhiều gia đình bắt đầu quan tâm đến khả năng có việc làm sớm, thu nhập ổn định và cơ hội nghề nghiệp thực chất.
Dù có nhiều điều kiện thuận lợi mới, phân luồng sau THCS hiện vẫn đối mặt với những rào cản rất lớn.
Khó khăn lớn nhất vẫn nằm ở tâm lý xã hội. Trong nhiều gia đình, học THPT rồi ĐH vẫn được xem là con đường thành công “chuẩn mực”. Ngược lại, học nghề thường bị gắn với hình ảnh HS học lực yếu hoặc thất bại trong cạnh tranh học tập. Đây là rào cản mang tính văn hóa rất khó thay đổi trong thời gian ngắn. Thực tế nhiều cử nhân thất nghiệp hoặc làm trái ngành, nhưng hầu như phụ huynh vẫn muốn con học ĐH hơn là vào trường nghề từ sớm.
Từ đó dẫn đến nghịch lý đang tồn tại khá rõ: xã hội thiếu lao động kỹ thuật nhưng người học vẫn ngại học nghề.
Nếu trước đây phân luồng phần nào diễn ra do không đủ chỗ học THPT, do áp đặt chỉ tiêu (40% HS sau THCS tham gia GDNN) thì hiện nay cơ cơ hội THPT được mở, không áp đặt chỉ tiêu phân luồng cứng. Đây là thành tựu của phổ cập giáo dục, nhưng đồng thời cũng tạo thêm thách thức cho GDNN, khi cánh cửa vào THPT ngày càng rộng, HS sẽ ít lựa chọn trường nghề hơn, đặc biệt là HS khá giỏi.
Việc đưa mô hình trung học nghề vào luật Giáo dục và luật GDNN được xem là bước đi đáng chú ý. Đây là mô hình phù hợp xu hướng quốc tế khi nhiều nước công nghiệp phát triển mạnh các trường trung học kỹ thuật, trung học nghề gắn với công nghệ hiện đại và doanh nghiệp. Ở các nước này, học nghề không bị xem thấp hơn học hàn lâm, thậm chí nhiều trường kỹ thuật có chất lượng đào tạo cao và cơ hội việc làm rất hấp dẫn.
Tuy nhiên, tại VN, mô hình trung học nghề vẫn chưa đủ sức hút. Nhiều phụ huynh còn băn khoăn về giá trị xã hội của bằng trung học nghề, khả năng liên thông lên ĐH, cơ hội việc làm và thu nhập; đồng thời lo ngại học nghề từ năm 15 tuổi là quá sớm. Đặc biệt, quy chế thi tốt nghiệp trung học nghề hiện vẫn chưa được ban hành.
Bên cạnh đó, nhiều trường nghề chưa tạo được hình ảnh hiện đại đối với HS khá giỏi. Không ít người vẫn gắn học nghề với lao động chân tay, công việc vất vả, thu nhập thấp và ít cơ hội thăng tiến. Các hình mẫu thành công từ GDNN cũng chưa được truyền thông mạnh mẽ, khiến khoảng cách về vị thế xã hội của GDNN giữa VN và các nước công nghiệp vẫn còn khá lớn.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy phân luồng không thể thành công nếu chỉ dựa vào giảm chỉ tiêu lớp 10, áp lực tuyển sinh hay các biện pháp hành chính.
Người dân chỉ thay đổi lựa chọn khi thật sự nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp tốt, thu nhập ổn định, môi trường làm việc hiện đại và khả năng học tiếp rộng mở.
Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy GDNN chỉ phát triển mạnh khi chất lượng đào tạo tốt, doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo, đầu ra nghề nghiệp hấp dẫn và hệ thống liên thông thật sự thông suốt.
VN đang bước vào giai đoạn phải thay đổi cách nhìn về phân luồng sau THCS. Trong một nền giáo dục hiện đại, phân luồng không nên mang ý nghĩa “sàng lọc”, mà phải hướng tới tạo ra nhiều con đường phát triển thành công khác nhau cho người học.
Tối nay, 13.7, Bộ GD-ĐT đã gửi thông cáo báo chí về việc đăng ký xét tuyển đại học, trong đó lần đầu tiên Bộ chính thức lên tiếng về việc đăng ký xét tuyển của thí sinh dự thi tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang.
Theo Bộ GD-ĐT, hiện các cơ quan chức năng đang khẩn trương điều tra, xác minh, làm rõ vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Trong thời gian chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền, các thí sinh tại điểm thi này vẫn thực hiện đăng ký xét tuyển theo kế hoạch tuyển sinh chung. Trường hợp xác định có thí sinh vi phạm quy chế thi hoặc quy chế tuyển sinh, việc xử lý sẽ được thực hiện theo đúng quy định hiện hành, tương ứng với tính chất, mức độ vi phạm.
Bộ GD-ĐT cũng cho biết, theo con số thống kê đến 17 giờ 45 tối nay, có 797.722 thí sinh đã đăng ký nguyện vọng. Trong đó, có 420.138 thí sinh lựa chọn các ngành STEM. Tổng số lượng nguyện vọng ghi nhận là 6.333.326, trong đó số lượng nguyện vọng đăng ký xét tuyển vào các ngành STEM là 2.093.942.
Như vậy, bình quân mỗi thí sinh đăng ký chưa đến 8 nguyện vọng. Riêng khối thí sinh lựa chọn các ngành STEM, mỗi thí sinh đăng ký chưa đến 5 nguyện vọng.
Theo kế hoạch tuyển sinh năm 2026, thí sinh hoàn tất quy trình đăng ký xét tuyển trực tuyến từ 8 giờ ngày 2.7 đến 17 giờ ngày 14.7. Đến thời điểm này, thí sinh chỉ còn 1 ngày nữa để đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng.
Theo quy định, quá trình tổng hợp hồ sơ đăng ký, rà soát nguyện vọng thí sinh diễn ra từ ngày 15.7 cho đến hết ngày 3.8, trước khi các cơ sở giáo dục đại học thực hiện quá trình lọc ảo và xét tuyển chính thức.
Văn phòng UBND TPHCM vừa ban hành thông báo về việc triển khai sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Thông báo được ban hành trên cơ sở triển khai Công văn số 4054/BGDĐT-GDPT ngày 30/6 của Bộ GD&ĐT về việc đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục công lập.
Theo chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường, Sở GD&ĐT chủ trì, phối hợp với Sở Nội vụ, Sở Tài chính cùng UBND các phường, xã, đặc khu khẩn trương tham mưu UBND thành phố triển khai thí điểm sáp nhập đầu mối quản lý các cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn.
Việc sắp xếp nhằm hình thành các mô hình trường học quy mô lớn với các phân hiệu, điểm trường và xây dựng mô hình quản trị trường học phù hợp. Phương án phải được trình UBND thành phố trước ngày 20/7.
Theo yêu cầu của Bộ GD&ĐT, TPHCM là 1 trong 15 địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm về đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới và thực hiện thí điểm một số mô hình đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phố thông, giáo dục thường xuyên công lập. Thời gian thực hiện thí điểm từ ngày 1/7/2026.
Sở GD&ĐT TPHCM cho biết thành phố sẽ tập trung sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên công lập theo chủ trương chuyển mạnh từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục".
Mục tiêu sắp xếp để phù hợp quy mô dân số, phân bổ dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng giáo dục. Đồng thời, thực hiện thí điểm một số mô hình đối với các cơ sở giáo dục công lập.
Bộ GD&ĐT chỉ rõ, trong giai đoạn thí điểm sẽ có 2 mô hình trường học được vận hành từ ngày 1/7.
Mô hình 1 là trường một cấp học quy mô lớn, với cấu trúc gồm 1 trường chính và các phân hiệu, điểm trường. Cơ cấu nhân sự gồm 1 hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng và 1 bộ phận hành chính nhân sự dùng chung.
Mô hình 2 là trường phổ thông có nhiều cấp học quy mô lớn, được thực hiện theo hình thức 1 hoặc nhiều địa điểm khác nhau, cấu trúc gồm 1 trường chính, có các phân hiệu, điểm trường với nhiều cấp học. Cơ cấu nhâu sự gồm 1 hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng và 1 bộ phận hành chính nhân sự dùng chung.
Theo đó năm học 2026 - 2027 có 10 trường tuyển sinh lớp 10 tích hợp theo đề án 5695. Điều kiện dự tuyển vào lớp 10 tích hợp tại các trường trên là học sinh tốt nghiệp THCS tại TP.HCM trong độ tuổi quy định.
Sau sáp nhập, 10 trường THPT tuyển sinh lớp 10 tích hợp theo đề án 5695 năm học 2026-2027 thuộc các phường như sau:
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, đối tượng tuyển sinh lớp 10 tích hợp nhóm 1 là những học sinh có tham gia học chương trình tiếng Anh tích hợp (theo đề án 5695) cấp THCS tại TP.HCM.
Căn cứ điểm thi tuyển sinh vào lớp 10 và điểm trung bình của chương trình tiếng Anh tích hợp lớp 9, những học sinh này sẽ được ưu tiên bố trí vào những trường có dạy chương trình tiếng Anh tích hợp ở bậc THPT.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết thí sinh thuộc nhóm 1 có thể đăng ký cùng lúc các loại hình và số lượng nguyện vọng như sau: 2 nguyện vọng chuyên vào lớp chuyên Anh (theo đề án 5695) tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong và Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, 3 nguyện vọng vào các trường có mở lớp 10 tích hợp, 3 nguyện vọng vào các trường THPT còn lại.
Nếu đăng ký chuyên, ngoài 3 môn quy định là ngữ văn, toán, ngoại ngữ, thí sinh phải dự thi thêm bài thi chuyên Anh theo đề án 5695 gồm tiếng Anh và toán, khoa học bằng tiếng Anh.
Nhóm 2 là những học sinh không tham gia học chương trình tiếng Anh tích hợp (theo đề án 5695) cấp THCS tại TP.HCM thì phải hội đủ các điều kiện: kết quả đánh giá rèn luyện và đánh giá học tập cả năm học lớp 9 từ loại khá trở lên.
Học sinh phải tham gia dự tuyển sinh lớp 10 THPT tại TP.HCM. Ngoài 3 môn thi quy định gồm ngữ văn, toán, ngoại ngữ, học sinh phải đăng ký và dự thi bài thi môn tiếng Anh tích hợp.
