GS.TS.BS Nguyễn Đình Hối, nguyên Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP HCM, giám đốc đầu tiên của Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, trút hơi thở cuối cùng vào 2h03 ngày 29/6, hưởng thọ 92 tuổi, sau thời gian lâm bệnh. Ông ra đi, nhưng di sản về tri thức, quản trị và y đức vẫn tiếp tục là nền tảng cho nhiều thế hệ y bác sĩ kế thừa.
Những năm đầu thập niên 1990, trong bối cảnh đào tạo y khoa còn tách rời thực hành lâm sàng, GS Hối là một trong những người đầu tiên theo đuổi ý tưởng táo bạo: trường y phải có bệnh viện riêng. Ông cho rằng bác sĩ bệnh viện thực hành phải gánh hai vai trò không thể tách rời là chữa bệnh và dạy học, đồng hành cùng sinh viên ngay tại giường bệnh. Từ tư duy đó, năm 1994, phòng khám đa khoa có giường lưu đầu tiên được hình thành cạnh trường – “viên gạch đầu tiên” của mô hình Trường – Viện tại Việt Nam.
PGS.TS.BS Trần Thị Trung Chiến, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế, nhớ lại thời điểm đó: “Mô hình này lúc bấy giờ rất lạ, chưa từng có tiền lệ. Phải nhìn lại chặng đường hơn 30 năm mới thấy hết nỗ lực của tập thể và đặc biệt người tích cực, tâm huyết nhất chính là giáo sư Nguyễn Đình Hối”.
Không vốn, không kinh nghiệm quản trị bệnh viện, lại đối mặt nhiều rào cản cơ chế, ông kiên trì “gõ cửa từng nơi” để bảo vệ mô hình. Năm 2000, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM chính thức ra đời, trở thành một trong những bệnh viện đại học tự chủ đầu tiên. Hình ảnh vị giáo sư – hiệu trưởng kiêm giám đốc bệnh viện đội mũ bảo hộ, cầm xẻng trong lễ khởi công cơ sở mới năm 2006 đến nay vẫn được nhắc như biểu tượng của tinh thần dấn thân.
Triết lý “học để biết dừng dao mổ” và người thầy của nhiều thế hệ bác sĩ
Sinh năm 1936 tại Thanh Hóa, trong một gia đình khoa bảng, Nguyễn Đình Hối từng đạp xe hơn 200 km ra Hà Nội dự thi đại học và đỗ thủ khoa cả hai trường Sư phạm và Y khoa năm 1954. Chọn nghề y theo tâm nguyện của gia đình, cái duyên sư phạm vẫn gắn chặt với ông suốt cuộc đời.
Là học trò của “tượng đài ngoại khoa” Tôn Thất Tùng, giáo sư Hối được truyền ngọn lửa đam mê ngoại khoa cùng triết lý “học y là học cách làm người”. Trong nhiều thập kỷ gắn bó với phòng mổ và bục giảng, ông luôn nhấn mạnh: “Bác sĩ phải được bệnh nhân tin tưởng giao tính mạng, giảng viên phải được sinh viên tin yêu. Nếu không đạt được điều đó thì phải xem lại mình”.
Luôn trăn trở tìm cách “bớt đau nhất cho bệnh nhân”, ông nổi tiếng với triết lý: “Học kỹ thuật mổ có thể 3-5 năm là học được, nhưng học để không mổ, để biết dừng lại, thì phải học cả đời”.
PGS Ngô Quốc Đạt, nguyên hiệu trưởng Đại học Y Dược TP HCM, cho biết vẫn khắc sâu bài học này trong những buổi giao ban cùng thầy. Ông đặc biệt nhớ lời dặn của giáo sư Hối: “Nếu đã có chỉ định mổ mà vẫn giúp bệnh nhân không phải mổ mà hết bệnh mới là xuất sắc” và “nếu chúng ta sai, hãy xin lỗi người bệnh”.
TS Trần Chí Cường, Chủ tịch Hội Can thiệp thần kinh TP HCM, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, nhớ về người thầy đã “đặt những viên gạch nền móng cho tư duy y học hiện đại”, ủng hộ những kỹ thuật mới cùng ký ức những buổi duyệt mổ nghiêm cẩn nhưng đầy tính gợi mở. Chính trong những thời điểm khó khăn nhất, câu nói: “Cậu làm đi, nhưng hãy làm thật cẩn thận” của giáo sư đã trở thành kim chỉ nam cho sự trưởng thành của bác sĩ Cường.
Sự tận tâm của GS Hối còn thể hiện qua những bài học về sự kiên nhẫn. PGS Đỗ Đình Công, nguyên Trưởng phòng Kế hoạch và Đào tạo Bệnh viện ĐH Y Dược kể nhiều lần ông nóng vội vì sinh viên, giáo sư Hối bình tĩnh dặn dò: “Anh phải biết muốn dạy điều gì cho học viên mình phải nói cả trăm lần, muốn quen khám bụng thì phải khám trăm lần”.
Không chỉ chú trọng chuyên môn, ông còn thấu hiểu hoàn cảnh người học. PGS Lê Văn Quang nhớ lại khi biên soạn giáo trình, thầy dặn không được lấy lời nhiều vì “sinh viên nghèo lắm, chỉ cần đủ trang trải chi phí in ấn và nhuận bút vừa phải, làm sao để các em còn có thể mua được sách học”.
Trong ký ức đồng nghiệp, giáo sư Hối là người nghiêm khắc nhưng giàu nhân văn. GS Đặng Hanh Đệ, nguyên Trưởng khoa Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực, Bệnh viện Việt Đức, nhắc những năm chiến tranh ác liệt, giáo sư Hối không chỉ cấp cứu tại các vùng bom đạn mà còn trực tiếp tham gia điều phối công việc chuyên môn, hướng dẫn sinh viên giữa điều kiện vô cùng khó khăn.
“Cuốn từ điển sống” và những bữa cơm giao ban
Là một nhà khoa học uyên bác, giáo sư Hối là tác giả của 6 sách chuyên khảo, chủ biên 10 tập “Bài giảng Bệnh học Ngoại khoa”, cùng nhiều bộ bách khoa thư, từ điển y khoa Anh – Pháp – Việt. Trong ký ức của phu nhân Bành Uyển Nghi, ông thông minh, dí dỏm, sống tình nghĩa, hiếu thuận và được mọi người yêu mến gọi là “cuốn từ điển sống”.
Dù gánh vác khối lượng công việc khổng lồ, ông vẫn là người cha mẫu mực. PGS Nguyễn Hoàng Bắc (con trai giáo sư Hối, hiện là Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM) chia sẻ tài sản vô giá ông để lại cho các con chính là “bữa cơm giao ban” mỗi tối. Bằng sự ân cần, ông lắng nghe, nhắc nhở và dạy những kỹ năng sống “không sách vở nào dạy được”.
Với những đóng góp to lớn, ông được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, nhận Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì, Giải thưởng Tôn Thất Tùng, Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng cùng nhiều ghi nhận trong và ngoài nước. Năm 2025, ông được trao Giải thưởng “Thành tựu trọn đời” của Hiệp hội Quản lý Bệnh viện châu Á.
Nhưng như nhiều đồng nghiệp nhận định, phần thưởng lớn nhất của ông không nằm ở danh hiệu, mà ở những thế hệ bác sĩ trưởng thành từ triết lý y đức, y lý và y thuật mà ông truyền lại.
Linh cữu quàn tại: Nhà tang lễ Quốc gia Phía Nam, số 5 Phạm Ngũ Lão, phường Hạnh Thông, TP HCM.
Lễ viếng: Từ 15h00 ngày 29/6 đến 8h ngày 1/7.
Lễ động quan: 9h ngày 1/7.
An táng: Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương, Phường Chánh Phú Hòa, TP HCM.
Cả ba loại đậu này có chung một số đặc điểm như giàu protein thực vật, chất xơ và các hợp chất chống ô xy hóa. Dù vậy, mỗi loại đậu lại có thành phần dinh dưỡng và một số tác động đến sinh hóa cơ thể riêng, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Xét tổng thể, đậu đen, đậu đỏ và đậu xanh đều là những thực phẩm giàu dinh dưỡng. Hàm lượng protein của cả ba tương đối tương đương, khoảng 22 - 24 g/100 g.
Tuy nhiên, đậu đỏ và đậu xanh thường chứa nhiều chất xơ hơn, trong khi đậu đen lại nổi bật nhờ hàm lượng các hợp chất chống ô xy hóa.
Về khoáng chất, mỗi loại có một lợi thế riêng: Đậu đỏ giàu kali và magiê, đậu xanh cung cấp nhiều sắt, còn đậu đen chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi cho chuyển hóa. Điều này cho thấy không có loại nào vượt trội hoàn toàn.
Các loại đậu thường được đưa vào chế độ ăn giảm cân nhờ khả năng tạo cảm giác no lâu. Chất xơ giúp làm chậm tiêu hóa, ổn định đường huyết và hạn chế cảm giác đói.
Trong khi đó, protein thực vật giúp duy trì khối cơ - yếu tố quan trọng trong quá trình giảm cân lành mạnh.
Đậu đen chứa nhiều polyphenol và flavonoid - các chất có khả năng trung hòa gốc tự do và giảm viêm. Nhờ đó, loại đậu này có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Với hàm lượng chất xơ cao, đậu đỏ giúp làm chậm hấp thu đường vào máu, giữ đường huyết ổn định và hạn chế cảm giác đói. Đồng thời, chất xơ còn giúp giảm cholesterol LDL, góp phần bảo vệ tim mạch.
Đậu xanh không chỉ cung cấp protein và chất xơ mà còn giàu vitamin, khoáng chất. Điểm nổi bật là dễ tiêu hóa hơn nhiều loại đậu khác, giúp hạn chế đầy hơi, khó chịu đường ruột.
Khi đặt 3 loại đậu cạnh nhau, có thể thấy mỗi loại đều có thế mạnh riêng: Đậu đỏ phù hợp với mục tiêu giảm cân, đậu xanh thích hợp cho chế độ ăn bền vững, còn đậu đen hỗ trợ chuyển hóa và chống viêm.
Thay vì chọn một loại “tốt nhất”, các chuyên gia khuyến nghị nên linh hoạt kết hợp cả ba trong khẩu phần ăn để tối ưu lợi ích sức khỏe, theo EatingWell.
Đó là ngồi hàng giờ. Một bác sĩ tim mạch đã lên tiếng cảnh báo tác hại khó lường của thói quen này.
Tiến sĩ Sanjay Bhojraj, bác sĩ tim mạch đang làm việc tại Ấn Độ, với hơn 20 năm kinh nghiệm, trong bài đăng gần đây trên mạng xã hội, đã nhấn mạnh rằng ngồi quá nhiều làm tăng đáng kể nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch đe dọa tính mạng.
Bác sĩ Sanjay Bhojraj cảnh báo: Thói quen ngồi nhiều hằng ngày làm tăng gấp đôi nguy cơ nhồi máu cơ tim, theo tờ Hindutan Times.
Trong khi nhiều người tập trung vào chế độ ăn uống hoặc hút thuốc, bác sĩ Bhojraj cho biết thiếu vận động thể chất là nguyên nhân chính gây ra bệnh tim mạch.
Bác sĩ Bhojraj cho biết, sau hơn 20 năm theo dõi, ông nhận thấy một thói quen phổ biến là ngồi quá lâu. Việc ngồi hàng giờ làm chậm lưu thông máu, tăng đường huyết và nguy cơ hình thành cục máu đông, từ đó làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Bác sĩ Bhojraj nhấn mạnh, không cần tập luyện quá nhiều, điều quan trọng là tránh ngồi quá lâu. Ông khuyên nên đứng dậy sau mỗi 30 - 60 phút, đi lại nhẹ nhàng, thực hiện vài động tác đơn giản như ngồi xổm để kích hoạt cơ thể. Những thay đổi nhỏ nhưng đều đặn này đã đủ mang lại lợi ích đáng kể.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng đã xác định rằng thiếu hoạt động thể chất là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tử vong do các bệnh không lây nhiễm. Lối sống ít vận động là nguyên nhân trực tiếp làm tăng huyết áp, béo phì và bệnh tiểu đường - những yếu tố chính gây ra bệnh tim mạch.
Các chuyên gia giải thích rằng ngồi lâu khiến quá trình trao đổi chất chậm lại. Khi cơ thể không vận động, các enzyme giúp phân giải chất béo trong máu giảm đi, khiến mỡ dễ tích tụ hơn. Lâu dần, tình trạng này làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, cản trở lưu thông máu và tạo điều kiện hình thành cục máu đông, từ đó làm gia tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Bé trai Đ.T.P, 14 tuổi, ở TP.HCM, bất ngờ bị đau tinh hoàn phải dữ dội, nhưng vì ngại chia sẻ với gia đình nên em cố chịu đau đến sáng. Chỉ đến khi không thể chịu đựng được nữa, em P. mới báo cho gia đình và được đưa vào Bệnh viện Nhân dân Gia Định cấp cứu.
Tại bệnh viện, qua thăm khám và siêu âm, các bác sĩ xác định bệnh nhi bị xoắn tinh hoàn phải, một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, có thể khiến tinh hoàn bị hoại tử nếu không được tháo xoắn kịp thời.
Trong khi mổ, ê kíp ghi nhận thấy thừng tinh bên phải bị xoắn 2 vòng, làm tinh hoàn tím sẫm do thiếu máu kéo dài. Tuy nhiên, sau khi tháo xoắn và làm ấm, tinh hoàn dần hồng, cho thấy máu đã bắt đầu lưu thông trở lại. Trước tín hiệu khả quan này, các bác sĩ quyết định bảo tồn tinh hoàn bên phải, đồng thời cố định tinh hoàn 2 bên để giảm nguy cơ tái phát.
Xoắn tinh hoàn xảy ra khi thừng tinh, nơi chứa mạch máu nuôi tinh hoàn bị xoắn lại như một sợi dây bị vặn chặt. Máu không đến được tinh hoàn và từng giờ trôi qua đều làm cơ hội giữ lại cơ quan này giảm dần. Với bệnh lý này, thời gian không chỉ là yếu tố quan trọng, mà đôi khi là ranh giới giữa bảo tồn và cắt bỏ tinh hoàn.
Ngày 7.5, bác sĩ Trần Đoàn Thiên Bảo, Khoa Ngoại thận - Tiết niệu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, thành viên ê kíp phẫu thuật, cho biết lúc vào mổ, chúng tôi xác định đây là trường hợp khẩn vì thời gian thiếu máu đã kéo dài gần 7 giờ, mức độ xoắn lại nặng. May mắn là khi tháo xoắn, tinh hoàn hồng trở lại, đó là tín hiệu rất tốt. Vì với người bệnh còn nhỏ tuổi và đang trong giai đoạn dậy thì, chỉ cần còn cơ hội, chúng tôi sẽ cố gắng tối đa để giữ lại tinh hoàn.
"Điều làm chúng tôi trăn trở là nhiều bé đến bệnh viện muộn vì e ngại và lo sợ. Các em sợ nói về vùng nhạy cảm, sợ bị la, sợ làm phiền ba mẹ... Nhưng với xoắn tinh hoàn, chỉ vài giờ chậm trễ cũng có thể phải trả giá bằng việc mất luôn tinh hoàn. Đây là điều phụ huynh và thầy cô cần đặc biệt lưu ý ở trẻ nam", thạc sĩ - bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Huỳnh Đăng Khoa, Khoa Ngoại thận - Tiết niệu chia sẻ
Cùng quan điểm, bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Xuân Toàn, Khoa Ngoại thận - Tiết niệu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, nhấn mạnh phụ huynh cần lưu ý với trẻ nam mà đau tinh hoàn đột ngột thì phải nghĩ ngay đến tình huống cấp cứu. Đừng chờ đợi và trì hoãn thêm vì càng đến sớm, cơ hội giữ lại tinh hoàn càng cao
Các bác sĩ cũng khuyến cáo phụ huynh nên chủ động trò chuyện với con trai về sức khỏe sinh sản, giúp trẻ hiểu rằng vùng kín cũng là một phần cơ thể cần được quan tâm như bất kỳ cơ quan nào khác. Khi trẻ than đau bìu, đau tinh hoàn, nhất là đau đột ngột giữa đêm hoặc sáng sớm, cần đưa đi cấp cứu ngay.
Bên cạnh gia đình, thầy cô và nhân viên y tế học đường cũng đóng vai trò rất quan trọng. Ở lứa tuổi học sinh, nhiều em sẽ không dám nói trực tiếp "đau tinh hoàn" mà chỉ than đau bụng dưới, khó chịu, buồn nôn hoặc xin nghỉ học vì đau. Nếu người lớn tinh ý hơn, hỏi kỹ hơn và xử trí sớm hơn, có thể giúp trẻ tránh được hậu quả đáng tiếc.
