Cháu là cô sinh viên 20 tuổi, đang theo học một ngành kỹ thuật. Nhìn từ bên ngoài, cuộc sống của cháu có vẻ khá ổn. Cháu học tốt, hai năm liên tiếp nhận học bổng, có kế hoạch ra trường sớm và cũng không quá áp lực về tài chính. Gần đây, khi nghĩ về chặng đường sắp tới, cháu cảm thấy vô cùng mất phương hướng. Liệu cháu có đang đi đúng con đường của mình không? Liệu ngành học hiện tại có thực sự phù hợp? Hay suốt những năm qua, cháu chỉ đang quen với việc phải cố gắng mà chưa từng có cơ hội tự hỏi mình thật sự muốn điều gì? Có những đêm nằm khóc một mình mà chính cháu cũng không biết tại sao.
Cháu sinh ra trong một gia đình thuần nông, không mấy trọn vẹn. Có lẽ vì bố mẹ kết hôn khi còn quá trẻ và chưa thực sự hiểu nhau nên từ nhỏ cháu đã quen với những chuyến xe đò cùng mẹ về ngoại. Cháu nhiều lần ở một mình trong căn trọ khi mẹ đi làm, hay phải chuyển trường và chuyển trọ theo những lần bố mẹ chia tay rồi lại quay về với nhau. Rồi bố mẹ sinh thêm em gái cháu, đó cũng là khoảng thời gian mà đến bây giờ cháu vẫn không muốn nhớ lại. Gia đình cháu sống chung với nội nên những mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu diễn ra thường xuyên. Những trận cãi vã giữa bố mẹ, các thành viên trong gia đình trở thành chuyện không hiếm. Mỗi lần cãi nhau là các cô hay giận lan sang cháu, lúc ấy cháu cũng không biết mình có lỗi gì.
Điều cháu sợ nhất là mỗi khi bố uống say, những tiếng quát tháo, bát đĩa vỡ tung, cãi nhau ầm lên giữa đêm. Ngoài việc chạy vào phòng, trùm chăn kín đầu và cố gắng không nghe thấy gì, cháu không biết mình có thể làm gì khác. Rồi những lời chỉ trích, chửi bới và những lời khó nghe từ mẹ như đang trút giận lên cháu hàng ngày. Cuối cùng bố mẹ cũng chính thức ly dị. Những trận cãi vã trong nhà ít đi, bố cũng ít về nhà hơn. Đổi lại, cháu phải đối mặt với những lời bàn tán từ họ hàng và những người xung quanh. Khi ấy cháu chỉ là một đứa trẻ mới học lớp 7, vậy mà nhiều người nói về mẹ trước mặt cháu.
Có khoảng thời gian cháu từng nghĩ đến việc kết thúc cuộc sống của mình. Cháu không muốn tiếp tục sống trong cảm giác ấy nữa. Rồi một bước ngoặt xuất hiện, một người bạn mà có lẽ suốt đời này cháu sẽ không bao giờ quên tên, nếu không có bạn ấy chắc sẽ không có cháu ngày hôm nay. Đó là một tình cảm rất trong sáng của tuổi học trò. Cháu vẫn nhớ những lần hiếm hoi cảm nhận được hơi ấm từ cái ôm, cái nắm tay của bạn. Với nhiều người, đó có thể là điều bình thường, nhưng với cháu, đó là lần đầu tiên cảm nhận được sự ấm áp và quan tâm thật lòng.
Bạn học rất giỏi. Nhờ bạn, cháu bắt đầu có mục tiêu, động lực học tập hơn. Từ một đứa trẻ chỉ cố gắng tồn tại qua từng ngày, cháu dần tìm thấy niềm vui trong việc học. Bạn kết nối cháu với những người bạn giỏi khác, giúp cháu hiểu rằng tri thức đẹp đến nhường nào. Nhờ quãng thời gian ấy, kết quả học tập của cháu cải thiện rõ rệt. Sau kỳ thi chuyển cấp, chúng cháu học ở hai trường khác nhau và dần mất liên lạc. Tuy vậy, những gì bạn để lại đã trở thành nền tảng cho cả chặng đường sau này của cháu. Cháu thi đỗ vào một ngôi trường tốt của tỉnh, liên tiếp đạt được nhiều thành tích và giải thưởng. Từ đó đến nay, cháu cũng quen thêm vài người, kỳ lạ là chưa một mối quan hệ nào thực sự bắt đầu đúng nghĩa. Có người cháu chủ động tìm hiểu, cũng có người ngỏ ý trước, rồi tất cả đều chỉ kéo dài vài tuần là kết thúc.
Nhiều lần cháu tự hỏi liệu có phải mình quá khó tính hay không. Sau này cháu mới nhận ra có lẽ cái bóng mà người bạn năm ấy để lại quá lớn. Không phải vì cháu còn chờ đợi hay nuôi hy vọng điều gì, mà bởi bạn đã xuất hiện vào thời điểm tăm tối nhất của cuộc đời cháu. Sự tử tế, chân thành và cảm giác được thấu hiểu bạn mang lại vô tình trở thành một thước đo trong lòng cháu. Vì vậy mỗi khi bắt đầu một mối quan hệ mới, cháu thường nhận ra mình không có được cảm giác kết nối như trước và chủ động dừng lại mối quan hệ. Đến tận bây giờ, cháu vẫn độc thân. Không phải vì không có cơ hội, mà có lẽ vì trong lòng cháu vẫn chưa thật sự học được cách mở cửa cho một người khác bước vào.
Khi cháu lên cấp ba, bố kết hôn với một người phụ nữ khác thông qua mai mối nhưng cũng tan vỡ. Điều khiến cháu buồn là gia đình đã giấu cháu chuyện đó. Đến khi được họ hàng kể lại, cháu mới biết bố đã cưới. Khi ấy cháu không còn bận tâm nhiều đến chuyện gia đình như trước nữa. Cháu chỉ nghĩ rằng sau này mình phải có cuộc sống riêng, tự lo được cho bản thân và em gái. Đến lúc thi đại học, cháu nhận ra mình không thực sự biết bản thân thích gì do học đều các môn. Cháu đã đăng ký một ngành liên quan giữa kinh tế và kỹ thuật ở một trường thuộc nhóm đầu, rồi thiếu điểm nên không đỗ. Cuối cùng cháu theo học ngành kỹ thuật liên quan đến bán dẫn như hiện nay. Thực lòng mà nói, đến giờ cháu vẫn không biết mình có thật sự yêu thích ngành này hay không. Cháu vẫn theo kịp bài giảng, làm được bài tập và đạt kết quả khá tốt.
Hai năm liên tiếp, may mắn cháu nhận được học bổng và có khả năng ra trường sớm nếu theo kế hoạch của cháu. Về tài chính, từ cấp hai cháu đã có thói quen tiết kiệm. Cộng thêm tiền thưởng từ các cuộc thi, học bổng và một chút may mắn trong đầu tư, số tiền tích lũy của cháu tăng dần qua từng năm, đủ để trang trải học phí và phần lớn chi phí học tập nếu cần. Liệu những nỗ lực suốt bao năm qua là vì đam mê, hay chỉ là thói quen cố gắng để không bị tụt lại phía sau? Những câu hỏi ấy cứ lặp đi lặp lại trong đầu cháu mỗi đêm. Đúng lúc ấy, cháu lại nhận được tin bố sắp đi thêm bước nữa với một người phụ nữ khác, cũng qua mai mối như lần trước, lần này gia đình cũng tiếp tục giấu cháu. Cháu rất biết ơn bố vì cố gắng cho cháu học cao để sau này có cái nghề, thế nhưng cháu không biết vì sao tin tức ấy lại khiến lòng mình nặng nề đến vậy.
Có thể sâu thẳm trong lòng, dù đã cố tỏ ra mạnh mẽ và độc lập đến đâu, cháu vẫn chưa thật sự bước ra khỏi những tổn thương của gia đình năm nào. Hiện tại, điều khiến cháu sợ là cảm giác đang bước đi, rất cố gắng nhưng lại không biết đích đến của mình ở đâu. Có lẽ điều khó khăn nhất với cháu lúc này là không biết nên tâm sự cùng ai. Cháu không có nhiều bạn bè đủ thân để có thể kể hết những suy nghĩ trong lòng, còn với gia đình thì từ lâu cháu cũng không có thói quen chia sẻ cảm xúc của mình và họ không thật sự lắng nghe.
Suốt nhiều năm qua, mỗi khi gặp chuyện buồn hay bế tắc, cháu thường tự giải quyết bằng cách tự nói chuyện với chính mình. Có khi là ngồi suy nghĩ hàng giờ, có khi chỉ là những cuộc đối thoại âm thầm trong đầu hay lang thang đâu đó, thậm chí là xem phim, chơi game hàng giờ. Cách đó từng giúp cháu vượt qua khá nhiều chuyện, nhưng gần đây dường như không còn hiệu quả nữa. Những câu hỏi và cảm xúc vẫn ở đó, còn cháu ngày càng cảm thấy lạc lõng hơn.
Cháu viết những dòng này, mong nhận được những góc nhìn, chia sẻ hoặc lời khuyên từ các cô chú, anh chị và các bạn độc giả. Có thể cháu không tìm được ngay câu trả lời cho mình, nhưng hy vọng sẽ hiểu bản thân hơn và biết nên bước tiếp như thế nào trong chặng đường sắp tới. Nhìn lại, cháu biết mình đã không còn là cô bé nhỏ nhắn năm nào. Giờ đây cháu không còn những suy nghĩ dại dột như nghĩ đến việc kết thúc cuộc sống để trốn khỏi mọi thứ. Dù còn nhiều tổn thương, cháu vẫn muốn sống và tiếp tục cố gắng. Có những chuyện theo thời gian cháu đã học được cách tha thứ, nhưng có lẽ sẽ không bao giờ quên. Cảm ơn mọi người đã đọc bài viết của cháu.
Vợ chồng tôi kết hôn vào những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ XX, đến nay có hai con đủ nếp tẻ đang học đại học, nhà cửa ổn định ở ven thành phố thuộc tỉnh nhỏ. Mọi việc cơ bản tốt đẹp cho đến khi vợ tôi không làm được nghề may nữa. Sau khi cưới, chúng tôi đều làm công nhân may, thu nhập mỗi tháng đủ trang trải cuộc sống. Việc nhà và đưa đón con, có bà dì bên vợ không chồng con ở cùng gia đình tôi chăm lo, nên sau giờ làm việc, vợ chồng tôi tương đối thoải mái.
Nhờ vậy, tôi có thời gian học đại học từ xa, học online, học sử dụng vi tính văn phòng, lúc rảnh tranh thủ gặp các anh làm bên kỹ thuật máy, kỹ năng quản lý may mặc, quản lý công nhân. Vậy nên sau 35 tuổi, tôi không còn làm công nhân may nữa mà chuyển sang làm văn phòng, quản lý. Do là người cũ có nhiều năm gắn bó với công ty, lại có chí tiến thủ nên được ông bà chủ cho làm quản lý công nhân và kỹ thuật may mặc ở một số công đoạn. Vì vậy thu nhập ngày càng ổn định, khoảng 20 triệu đồng một tháng.
Riêng bà xã, tôi khuyên nên tranh thủ học thêm gì đó để có cơ hội phát triển hoặc chuyển việc khi đã lớn tuổi nhưng cô ấy không nghe. Đăng ký học được mấy tháng rồi nghỉ; công việc thì cứ thích làm một công đoạn, không chịu khó quan sát học hỏi thêm, bảo phụ nữ như vậy là ổn rồi. Khuyên không được nên tôi không đề cập nữa. Những lúc rảnh rỗi, bà xã chủ yếu nằm nghỉ, xem tivi, máy tính, điện thoại hoặc sang hàng xóm nói chuyện.
Thấm thoát 30 năm trôi qua, đến U50, công việc của tôi vẫn ổn định nhưng bà xã phải nghỉ việc do bị bệnh cổ vai gáy, tê bì tay chân, thị lực giảm không ngồi chuyền may mặc được nữa. Làm nghề khác thì không có bằng cấp, kỹ năng cũng không có, nghề nặng nhọc thì làm không được, nhận hàng gia công về nhà làm lại chê thù lao quá thấp; còn phụ quán, bán hàng thì sĩ diện sợ xấu hổ. Trong khi đó lương hưu chưa được nhận do chưa đủ tuổi hưởng lương hưu theo quy định. Bà xã chỉ ở nhà quanh quẩn cùng dì nấu ăn, dọn nhà... Chỉ mình tôi đi làm, thu nhập không như trước nên cuộc sống chật vật, khó khăn hơn. Tuy vậy chúng tôi vẫn cố gắng tiết kiệm nuôi hai con ăn học đại học, nếu mạnh khỏe bình an chắc cũng ổn thôi. Tôi không trách gì vợ vì đã khuyên, đã nói nhiều từ lúc còn trẻ, bây giờ lớn tuổi rồi không nói nữa.
Tôi kể câu chuyện để mong những người trẻ, cặp vợ chồng mới cưới dù đã có việc làm cũng cần phải nỗ lực phấn đấu, làm việc tích lũy nhưng cũng nên tranh thủ thời gian học tập, rèn luyện. Đừng chủ quan là chúng ta sẽ làm một việc ổn định cho đến lúc nghỉ hưu, vì cuộc sống có nhiều thay đổi, sức khỏe sẽ giảm dần theo tháng năm. Nếu lúc còn trẻ mà thiếu cố gắng, khi rảnh rỗi chỉ nghỉ ngơi, tám chuyện... đến tuổi U50 muốn học hoặc làm việc gì mới đều khó hơn nhiều lần. Đây chỉ là kinh nghiệm cá nhân sau gần 30 năm đi làm, mong được mọi người chia sẻ.
Tôi 27 tuổi, kết hôn hơn một năm, có con nhỏ chưa đầy tuổi. Trước đây tôi từng nghĩ mình may mắn vì lấy được người vợ chín chắn, hiểu chuyện và hay nói về đạo lý vợ chồng. Trong những bữa cơm, những lần xem tin tức có chuyện ngoại tình, vợ thường nói rất gay gắt, đặc biệt với phụ nữ phản bội chồng. Em bảo đã là vợ, là mẹ thì phải biết giữ gia đình, đừng vì cảm xúc nhất thời mà phá hỏng mọi thứ. Tôi tin điều đó, tin đến mức chưa bao giờ nghĩ ngày mình phát hiện vợ ngoại tình lại đến nhanh như vậy.
Một tháng trước, tôi thấy vợ thay đổi. Em hay ôm điện thoại, viện lý do đi gặp bạn, đi mua đồ nhưng về muộn. Ban đầu tôi nghĩ chắc em mệt vì chăm con. Sau vài lần nghi ngờ, tôi kiểm tra và phát hiện người em liên lạc là người yêu cũ. Tôi không làm ầm lên ngay. Tôi tự tìm hiểu rồi biết họ đã gặp nhau nhiều lần, đi ăn riêng và vào nhà nghỉ với nhau. Khi có đầy đủ bằng chứng, tôi hỏi thẳng vợ. Em chỉ biết khóc và xin lỗi. Em nói chỉ mới gặp lại anh ta gần đây, bị dụ dỗ, bị kéo lại bởi kỷ niệm cũ. Em bảo bản thân sai, xin tôi cho cơ hội sửa chữa, hứa sẽ cắt đứt hoàn toàn.
Tôi không quát mắng, cũng không đánh ghen hay gọi hai bên gia đình, chỉ thấy đầu óc trống rỗng và im lặng. Tôi không ngờ người luôn căm ghét ngoại tình lại phản bội, lừa dối chồng con. Từ hôm đó đến nay, tôi vẫn đi làm, về nhà phụ chăm con, vẫn ăn cơm chung như bình thường nhưng ngủ riêng. Con còn quá nhỏ, nhìn cảnh vợ bế con ngủ, tôi không đủ can đảm làm mọi thứ vỡ tung. Tôi không biết lúc này nên làm gì cho phải. Mong mọi người bên ngoài sáng suốt, hãy cho tôi lời khuyên.
Gần đây, tôi đọc nhiều bài viết so sánh việc bỏ ra hàng trăm triệu đồng để học đại học nhưng ra trường chỉ nhận mức lương khiêm tốn, trong khi có những người không học đại học vẫn thành công và giàu có. Theo tôi, đó là một sự so sánh khập khiễng. Mỗi người có hoàn cảnh, sức khỏe, năng lực và lựa chọn khác nhau. Có người phù hợp với kinh doanh, có người phù hợp với môi trường công sở. Việc một người không học đại học nhưng buôn bán thành công không có nghĩa ai đi theo con đường đó cũng sẽ thành công. Tương tự, có người đi xuất khẩu lao động tích lũy được vốn, nhưng không phải ai cũng sẵn sàng rời gia đình, sang xứ người chịu khó, chắt bóp từng đồng.
Không có con đường nào dẫn đến thành công mà không phải trả giá bằng mồ hôi, công sức và trí tuệ. Điều quan trọng là mỗi người đã thực sự cố gắng hết sức trên con đường mình chọn hay chưa. Nhiều người cho rằng học đại học tốn 600-700 triệu đồng, nhưng đó là số tiền trải đều trong 4-6 năm, có thể đến từ học bổng, làm thêm, vay sinh viên, không phải lúc nào cũng hoàn toàn dựa vào cha mẹ. Nếu không học đại học, bạn vẫn phải đầu tư cho tương lai bằng cách khác. Học nghề cần học phí, mở cửa hàng cần vốn, xuất khẩu lao động cần chi phí ban đầu. Thành công hay không còn phụ thuộc vào năng lực cá nhân và cơ hội thị trường.
Học đại học cũng không đồng nghĩa với thu nhập thấp. Có người ra trường chỉ nhận mức lương 10-15 triệu đồng, nhưng cũng có người đạt thu nhập hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi tháng nhờ không ngừng học hỏi và hoàn thiện bản thân. Tôi có một người bạn mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống với bà ngoại già yếu. Những năm học phổ thông, bạn vừa đi học vừa phụ hồ, có những ngày bà ngoại phải đi xin ăn. Vượt qua hoàn cảnh khó khăn, bạn thi đỗ vào một trường kỹ thuật ở khu vực Cổ Nhuế. Dù xuất phát điểm không nổi bật, bạn quyết tâm theo học chương trình chất lượng cao bằng tiếng Anh. Thời gian đầu, bạn gần như không hiểu bài, phải mượn vở bạn bè về học lại từng chút một.
Để trang trải cuộc sống, bạn vừa học vừa chạy xe ôm, dạy thêm và chăm sóc bà ngoại. Nhờ nỗ lực không ngừng, bạn tốt nghiệp đúng hạn, có vốn tiếng Anh tốt và được nhận vào một công ty đa quốc gia. Hiện tại, bạn trở thành quản lý với mức thu nhập hơn 2.000 USD mỗi tháng, chuẩn bị mua nhà. Điều khiến tôi ngưỡng mộ không chỉ là thu nhập mà là sự trưởng thành, tự tin và bản lĩnh mà bạn có được sau hành trình đầy gian nan. Nếu ngày ấy bạn không học đại học, có thể cuộc sống vẫn ổn, nhưng chưa chắc bạn có được công việc phù hợp với đam mê, môi trường chuyên nghiệp và cơ hội nhìn ra thế giới rộng lớn hơn.
Tôi cũng sinh ra trong một gia đình nghèo ở vùng quê. Nhờ sự quyết tâm của mẹ, tôi theo học đại học, rồi trở thành bác sĩ nội trú. Sau bốn năm đi làm, tôi đã lập gia đình, có thu nhập ổn định khoảng 4x triệu đồng mỗi tháng và cùng chồng mua căn nhà đầu tiên. Tôi có nhiều người thân không học đại học nhưng vẫn thành công trong kinh doanh và có tài sản đáng kể. Tôi luôn tôn trọng con đường của họ, nhưng cũng hiểu rằng nếu đi theo con đường ấy, chưa chắc tôi đã đạt được kết quả tương tự.
Mỗi con đường đều có khó khăn riêng. Người học hành phải đầu tư nhiều năm cho tri thức. Người kinh doanh phải chấp nhận rủi ro. Người lao động xa quê phải đánh đổi tuổi trẻ và sức khỏe. Điều quan trọng không phải là so sánh ai chọn con đường đúng hơn mà là mỗi người có đủ quyết tâm để đi đến cùng với lựa chọn của mình hay không. Tôi tin rằng xã hội ngày nay vẫn luôn cần những người có năng lực thật sự. Nếu bạn không ngừng học hỏi, trở thành người giỏi trong lĩnh vực của mình, bạn sẽ luôn có chỗ đứng. Thành công không dành riêng cho một con đường nào. Nó thuộc về những người bền bỉ, nỗ lực và không ngừng hoàn thiện bản thân.
