Mitch Sylvestre, lãnh đạo chiến dịch Stay Free Alberta, ngày 5/5 dẫn đầu đoàn xe tới văn phòng Cơ quan Bầu cử Alberta tại Edmonton để nộp danh sách chữ ký ủng hộ nỗ lực ly khai.
“Đây là ngày lịch sử đối với Alberta. Chúng tôi đã vượt qua vòng loại trực tiếp và giờ bước vào trận chung kết”, ông Sylvestre nói.
Chính quyền tỉnh Alberta cuối năm 2025 cho phép Stay Free Alberta bắt đầu thu thập chữ ký cử tri về phương án tổ chức trưng cầu dân ý độc lập khỏi Canada. Sau 5 tháng, chiến dịch thu thập được gần 302.000 chữ ký, vượt xa ngưỡng tối thiểu 178.000 chữ ký theo quy định để đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý.
Ông Sylvestre cho biết phần lớn hồ sơ đã được kiểm tra tới 5 lần, nhằm xác minh tính hợp lệ của chữ ký. Thủ hiến Alberta Danielle Smith tuyên bố sẽ xúc tiến quy trình nếu số chữ ký được xác minh hợp lệ. Cuộc trưng cầu dân ý có thể diễn ra trên toàn tỉnh sớm nhất vào tháng 10.
Kinh tế khó khăn, nỗi lo thiếu tiếng nói, thiếu quyền tự chủ xuất khẩu dầu mỏ là những lý do khiến nhiều người Alberta ủng hộ tỉnh này tách khỏi Canada. Alberta nắm khoảng 85% trữ lượng dầu cả nước, đóng góp 17% GDP quốc gia, nhưng các nghị sĩ tỉnh này chỉ chiếm khoảng 10% tổng số ghế quốc hội Canada.
Thủ hiến Smith trước đó cáo buộc các chính phủ liên bang tiền nhiệm đã ban hành nhiều đạo luật cản trở khả năng khai thác và xuất khẩu dầu của Alberta, khiến tỉnh thiệt hại hàng tỷ USD.
Chính phủ của Thủ tướng Mark Carney chưa bình luận về việc Stay Free Alberta nộp danh sách chữ ký trong chiến dịch đòi ly khai.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định nỗ lực tổ chức trưng cầu dân ý của phe ủng hộ ly khai nhiều khả năng sẽ thất bại, do nhiều cộng đồng bản địa đang khởi kiện để ngăn chặn điều này.
“Hiện mức ủng hộ độc lập tại Alberta khá thấp, dưới 30%, và còn thấp hơn nữa nếu chỉ tính nhóm ủng hộ cứng rắn. Ở thời điểm này, khả năng phe ly khai giành chiến thắng là không cao”, Daniel Beland, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học McGill ở Montreal, nhận xét.
Ông Beland cũng chỉ ra quy trình xác minh chữ ký đặc biệt quan trọng, nhất là khi gần đây xuất hiện thông tin về vụ rò rỉ dữ liệu lớn liên quan tới một nhóm ly khai ở Alberta.
"Trong kế hoạch 5 năm mới, chúng ta cần thực hiện đúng đắn kế hoạch xây dựng năng lực hải quân, mỗi năm đóng hai chiến hạm mặt nước mới, trong đó có tuần dương hạm 10.000 tấn. Chúng ta cần đóng mới tàu hộ tống và tàu chuyên dụng, cũng như phát triển và chế tạo hệ thống vũ khí dưới nước", lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un nói trong lễ biên chế khu trục hạm Choe Hyon ngày 23/6.
Ông Kim Jong-un đánh giá trong vòng chưa đầy ba năm sau khi Triều Tiên bắt đầu cải tổ hải quân, lực lượng này "chấm dứt hơn 70 năm trì trệ" và có những thay đổi nhanh chóng, rõ rệt nhất. Ông nhận xét nỗ lực này "gần như bắt đầu từ con số 0", khi hải quân là lực lượng yếu nhất trong các quân chủng của Triều Tiên.
"Vai trò phòng thủ vùng biển ngoài khơi lãnh thổ quốc gia của hải quân Triều Tiên đã thành dĩ vãng", ông Kim Jong-un nói. "Hải quân Triều Tiên đã trở thành lực lượng chính quy được trang bị đầy đủ phương tiện chiến lược khi chương trình trang bị vũ khí hạt nhân cho quân chủng này đang diễn ra theo đúng kế hoạch".
Theo ông Kim Jong-un, động thái này sẽ giúp lực lượng hạt nhân Triều Tiên sẵn sàng cho các hoạt động đa dạng và hiệu quả, cũng như duy trì thế chủ động trong hoạt động phòng thủ trên biển và "răn đe hạt nhân mạnh mẽ, đáng tin cậy".
Choe Hyon là chiếc đầu tiên của lớp chiến hạm cùng tên, có lượng giãn nước 5.000 tấn và lớn nhất trong lịch sử Triều Tiên. Triều Tiên gọi đây là tàu khu trục, trong khi các chuyên gia phương Tây đánh giá nó là tàu hộ vệ tên lửa hạng nặng với lượng giãn nước không thua kém các mẫu chiến hạm tối tân ở châu Âu.
Choe Hyon được hạ thủy tháng 4/2025, chiếc thứ hai thuộc lớp này là Kang Kon gặp sự cố khi hạ thủy vào tháng 5/2025. Sau khi khắc phục sự cố, Triều Tiên hạ thủy tàu Kang Kon vào tháng 6/2025.
Các tàu lớp Choe Hyon ban đầu được trang bị 74 ống phóng tên lửa thẳng đứng (VLS), đặt trong hai cụm bệ phóng ở trước và sau thượng tầng. Giới chuyên gia quân sự phương Tây sau đó nhận định Triều Tiên đã thay đổi cấu hình, giảm xuống còn 68 VLS.
Trước khi được biên chế, tàu Choe Hyon đã trải qua nhiều cuộc thử nghiệm dưới sự giám sát của ông Kim Jong-un. Chiến hạm Choe Hyon ngày 12/4 phóng thử tên lửa diệt hạm và tên lửa hành trình chiến lược, được cho là có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.
Hãng thông tấn Reuters hôm 5/4 dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các binh sĩ đặc nhiệm nước này đã trải qua nhiều giờ căng thẳng khi phải chờ đợi máy bay dự bị đến đón, sau khi hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J Commando II gặp trục trặc kỹ thuật và không thể cất cánh từ sân bay dã chiến ở Iran.
"Nếu có khoảnh khắc nào khiến chúng tôi phải thốt lên 'trời đất ơi' thì chính là lúc đó", quan chức Mỹ cho hay, đồng thời ca ngợi giới chỉ huy vì đã đưa ra quyết định nhanh chóng giúp cứu vãn tình thế.
Nhằm giải cứu sĩ quan điều khiển vũ khí của tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran hôm 3/4, khoảng 100 đặc nhiệm Mỹ đã bí mật xâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương trong đêm, rồi leo lên ngọn núi cao hơn 2.000 m để tiếp cận mục tiêu. Phi công và đặc nhiệm Mỹ sau đó rút về điểm tập kết trước bình minh, sẵn sàng lên vận tải cơ để rút lui.
Hai chiếc MC-130J gặp sự cố khiến toàn bộ chiến dịch đối mặt nguy cơ đổ vỡ. Các chỉ huy sau đó ra quyết định mạo hiểm là triển khai thêm máy bay dự bị vào Iran để sơ tán quân nhân ra ngoài theo từng đợt.
Canh bạc này đã thành công và lực lượng Mỹ rút khỏi Iran an toàn. Trước khi rời đi, họ đã phá hủy tổng cộng 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J bị hư hỏng và 4 trực thăng, để ngăn Iran tiếp cận thiết bị quân sự nhạy cảm, theo quan chức Mỹ.
Con số này nhiều hơn thông tin ban đầu, khi New York Times nói rằng chỉ có hai vận tải cơ bị bỏ lại. Reuters không nêu lý do các trực thăng bị lực lượng Mỹ phá hủy trước khi rời đi.
Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin.
Hình ảnh hiện trường do truyền thông Iran công bố cho thấy ít nhất hai xác trực thăng AH/MH-6 Little Bird, bên cạnh phi cơ MC-130J. Hai mẫu này lần lượt có giá 2-7 triệu USD và khoảng 114 triệu USD mỗi chiếc. Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của phi cơ MC-130J, nên nhiều khả năng đã được chở theo khi làm nhiệm vụ giải cứu.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. "Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ", chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Phạm Giang (Theo Reuters, New York Post, War Zone)
Hãng Reuters ngày 16.6 dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột tại vùng Vịnh vừa được Mỹ và Iran ký kết, nhưng chưa công khai chi tiết và hai bên nói rằng vẫn chưa đàm phán về một lệnh ngừng bắn dài hạn.
Thỏa thuận này sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh được công bố hồi tháng 4 thêm 60 ngày nữa và mở lại eo biển Hormuz, vốn đã bị Iran phong tỏa kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2.
Các nhà đàm phán sẽ giải quyết những vấn đề khó khăn như tương lai của chương trình hạt nhân Iran trong giai đoạn tiếp theo.
"Thỏa thuận đã được ký kết xong xuôi", ông Trump nói sau khi đến Pháp dự Hội nghị thượng đỉnh G7. Ông cho biết Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ dự lễ ký kết chính thức tại Geneva (Thụy Sĩ) vào ngày 19.6.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian viết trên mạng xã hội rằng bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran là một "bước quan trọng" hướng tới việc chấm dứt xung đột, nhưng lưu ý rằng một thỏa thuận cuối cùng về lệnh ngừng bắn lâu dài "vẫn chưa được hình thành".
Đài CNN dẫn lời ông Vance nói rằng bản ghi nhớ đã ký chỉ dài khoảng 1,5 trang "và do đó nó là một tài liệu rất chung chung". Các chi tiết sẽ được công bố trong hai ngày tới, các quan chức Mỹ cho biết. Ông Vance nói rằng thỏa thuận sẽ bao gồm "một gói giảm nhẹ cấm vận rất đáng kể" dành cho Iran.
Về vấn đề lưu thông tàu thuyền, ông Trump nói rằng tuyến đường vận tải dầu mỏ quan trọng này sẽ "hoàn toàn mở" chậm nhất vào ngày 19.6.
"Các tàu đang bắt đầu di chuyển, nhiều tàu chở đầy dầu, ra khỏi eo biển Hormuz", ông Trump cho biết, và sau đó nói thêm rằng ông "không nghĩ chúng ta sẽ cần nhiều sự trợ giúp" để giữ cho tuyến đường thủy này thông suốt.
Truyền thông Iran đưa tin tối 15.6 rằng 3 tàu chở dầu và hai tàu chở hàng đã đi qua khu vực bị hải quân Mỹ phong tỏa.
Theo AFP dẫn lời một quan chức chính quyền Mỹ, ông Trump, ông Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã ký điện tử thỏa thuận song phương.
"Tổng thống muốn tự tay ký văn bản này vì ông ấy muốn thể hiện... sự quyết tâm của mình trong việc đưa vấn đề này đến một giải pháp thành công", vị quan chức cho biết.
Khi được hỏi tại hội nghị G7 ở Pháp về thời điểm công bố thỏa thuận, ông Trump nói rằng "đây là một văn bản rất quan trọng, và tôi muốn nó được công bố. Vì vậy, có lẽ là khá sớm thôi". Ông Vance cũng cho biết Tổng thống Trump có thể công bố thỏa thuận trước ngày 19.6.
Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết thỏa thuận này đã "chấm dứt ngay lập tức" cuộc chiến, và các cuộc đàm phán về "thỏa thuận cuối cùng" sẽ được tổ chức trong vòng hai tháng.
