Khi còn đi học phổ thông, tôi gặp rất nhiều khó khăn với môn Vật Lý. Mọi chuyện bắt đầu với quy tắc bàn tay phải, khi tôi thấy thầy vẽ hình lên bảng để giảng mà chẳng hiểu gì.
Để tiếp tục minh họa, thầy lại lấy cái hình mở nút chai rượu vang ra giảng. Tới lúc này thì tôi thật sự là muốn phát khóc, bởi vì tôi có thấy cái chai rượu vang bao giờ.
Khi quả lắc, lò xo, chuyển động thẳng đều, gia tốc, dòng điện xoay chiều, tiêu cự, thấu kính, bước sóng đi vào đời tôi thì tôi đã khổ lại càng khó. Xin nói thẳng luôn là tôi giỏi Toán, ít nhất thì theo lời cô giáo dạy Toán thì tôi “chỉ thua các bạn học sinh giỏi toàn quốc môn Toán”.
Nhưng Vật lý, dù được biểu trưng bằng các phương trình toán học, vẫn ám ảnh tôi suốt mấy năm cấp ba.
Mọi sự chỉ khá lên một chút khi tôi nghe nói về một cô giáo được xem là rất giỏi Vật lý đã mở lớp dạy thêm. Tôi theo học thì quả nhiên là bắt đầu hiểu được chút đỉnh, nhưng vẫn khổ sở vô cùng. Tới mức năm thi tốt nghiệp lớp 12, tôi thi sáu môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tiếng Anh và Ngữ văn mà tôi phải dành gần một nửa thời gian để ôn môn Vật lý, thật khủng khiếp.
Sau này thì tôi vào đại học ngành kỹ sư Hóa. Lúc thi vào tôi cứ đinh ninh là mình sẽ học nhiều về Hóa học, nhưng sau khi đi du học thì tôi mới biết là ngành kỹ sư hóa chủ yếu là thiết kế máy móc cho các quá trình sản xuất Hóa học.
Tức là, tôi được học rất nhiều về Vật lý. Nhiệt động học, thủy động học, cơ học là các ngành khoa học cơ bản của kỹ sư hóa, tới mức ngành học của tôi được dịch ra là ngành “kỹ sư cơ khí hóa học”.
Vậy mà những cơn ác mộng về Vật lý lại không trở về với tôi. Sau năm nhất, tôi về Việt Nam thăm thầy dạy Vật lý ngày trước. Thầy hỏi tôi em học mấy môn nhiệt học, thủy động học thế nào, hồi trước thầy thấy em dở môn Lý lắm mà.
Tôi nhún vai khoe rằng tôi được điểm HD, cao nhất trong thang điểm ở Australia. Thầy chỉ lắc đầu khó tin, còn tôi thì hậm hực nghĩ rằng thầy hồi trước dạy dở quá nên em mới te tua ấy chứ.
Thật ra thì thầy tôi dạy không dở. Chỉ là ở Australia thì chúng tôi học mô men lực xong rồi phải thiết kế mô hình cầu bằng giấy, tự lấy giấy làm ra rồi giáo sư đặt mô hình xe chạy qua coi có sập không.
Học điện thì phải vào phòng lab tự hàn các mối hàn điện tử, nối các bộ phận lại rồi bật công tắc, nếu làm đúng thì đèn cắm trên bảng hàn mới sáng. Học về dòng xoáy của chất lỏng thì chúng tôi phải xem mô hình chân vịt quay trong nước, xem quá trình đẩy khí vào bột để biến thành chất lỏng…
Nói tóm lại là học đi đôi với hành, nên mới hiểu nổi là mình đang học cái gì.
Ở Việt Nam, các môn khoa học tự nhiên dường như vẫn được dạy như cũ, càng lúc càng nâng cao tầm kiến thức và vẫn chẳng có một chút thực hành. Các em học sinh vẫn khổ sở với các phương trình điện xoay chiều, phản ứng oxy hóa khử trong khi cha mẹ các em thì cãi nhau xem học mấy cái đó làm gì, khi học xong rồi lại vứt vào thùng rác.
Việc học rồi lại “vứt vào thùng rác” là có thật. Các bạn có thể đi tìm hiểu những người đã tốt nghiệp đại học các ngành công nghiệp nặng ở Việt Nam xem họ đang làm cái gì. Ngay cả những người “làm đúng ngành” như kỹ sư điện làm cho ngành điện lực, thì cái mà họ làm thường là lắp đặt và sửa chữa máy móc. Hầu như chẳng có kỹ sư nào thiết kế được vật gì từ không thành có (from scratch).
Các bản thiết kế để sản xuất hầu như được làm ở nước ngoài, đưa về tới Việt Nam thì chỉ còn công đoạn lắp đặt rồi đưa vào khai thác. Các kỹ sư nhiều lắm thì chỉ biết sửa chửa chút đỉnh khi có vấn đề, vì vậy mấy chục năm rồi mà mối tâm tình với Toán Lý Hóa của những người là kỹ sư cũng vẫn cứ như vậy thôi.
Các em học sinh cần phải biết rằng, xà bông được tạo ra từ một phản ứng giữa chất béo và kiềm, và bản chất của xà bông là một loại muối, và tốt nhất là các em ấy được đi “nấu xà bông” để hiểu được.
Còn bán dẫn thì nguyên tắc vật lý nền tảng là dòng điện tạo ra do các lổ hổng trên vật liệu (như silicon, germanium) hoạt động như các positron. Chừng nào các em chưa được nhìn thấy silicon hay germanium thì cha mẹ của các em sẽ vẫn còn bài trừ từ Toán học, Vật lý tới Hóa học.
Nhưng hễ con em của họ không vào đựơc cấp ba, không được học những thứ “vứt đi đó”, thì họ lại kêu khóc khắp nơi, đăng đàn than thở, kêu gọi xây thêm trường, tự hỏi tương lai các em sẽ đi về đâu…
"Tôi có việc phải bán dây chuyền vàng cưới khoảng 3,5 chỉ (quà mua ở dưới quê) ra tiệm vàng của người thân ở Hà Nội để bán.
Cô chủ bảo vàng này không đạt 99,99%, cháu mang về hiệu vàng đã mua để bán lại cho họ sẽ được giá (cô mua sẽ trừ 25%), cô chủ cho tôi mượn ít tiền để xoay xở công việc. Cuối tuần tôi đem vàng về quê bán được giá, chỉ bị trừ 10 nghìn đồng một chỉ do chênh lệch mua vào bán ra".
Độc giả trieutylai chia sẻ câu chuyện "vàng mua đâu bán đó" như trên, sau bài viết Kim cương lậu, chứng thư giả của tác giả Vũ Ngọc Bảo. Tác giả kể lại rằng ngày đậu đại học, mang chiếc nhẫn vàng cha dành dụm đi bán. Chỉ khi đến đúng tiệm ghi trên giấy, tác giả mới hiểu giá trị của chiếc nhẫn không chỉ nằm ở vàng mà còn ở con dấu và uy tín của người bán.
Từ câu chuyện ấy, tác giả đặt vấn đề về vai trò của các cơ quan kiểm định, giám định độc lập trong việc tạo dựng niềm tin cho thị trường.
Độc giả nickname rhica95 nêu vấn đề: "Quay lại câu chuyện đi bán vàng của tác giả Vũ Ngọc Bảo, liệu có khi nào chiếc nhẫn đó quả thực là vàng non không? Và chủ tiệm ban đầu thực sự đã bán vàng non cho khách với giá vàng thật? Kim cương cũng vậy. Đem đi tiệm khác bán thì sẽ phát hiện ra. Nhưng đem về bán đúng tiệm thì vẫn nhận được đúng giá? Đó mới là vấn đề".
Nút giao Hàng Xanh là cửa ngõ vào TP HCM nhưng thường xuyên kẹt xe kéo dài càng ngày càng tăng trên các tuyến đường. Việc điều chỉnh nút giao này đã được Phân Viện KHCN GTVT phía Nam và Công ty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải TEDIS nghiên cứu và đề xuất nút giao khác mức bằng cầu vượt từ đường Đinh Bộ Lĩnh vượt qua nút giao Hàng Xanh từ những năm 2000. Đến năm 2012 lệnh khẩn cấp xây dựng cầu vượt thép qua nút giao từ đường Điện Biên Phủ đã giải quyết một phần giao thông qua nút.
Tuy nhiên, đến nay nút giao Hàng Xanh vẫn là điểm tắc nghẽn lớn, trong vòng xoay thường xuyên xảy ra xung đột, giao cắt giữa các tuyến khi trộn dòng dẫn đến ùn tắc và lan rộng đến các tuyến đường xung quanh, cụ thể như sau:
Đường Điện Biên Phủ: Đoạn từ cầu Văn Thánh - ngã tư Hàng Xanh - Bạch Đằng. Hiện tình trạng kẹt xe còn kéo dài đến chân cầu Sài Gòn vào cuối giờ chiều.
Đường Đinh Bộ Lĩnh: Đoạn từ cầu Đinh Bộ Lĩnh - Bạch Đằng.
Đường Bạch Đằng: Đoạn từ Phan Chu Trinh - Đinh Bộ Lĩnh - nút giao Hàng Xanh.
Đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, Điện Biên Phủ.
>> Phân 4 luồng ôtô chống kẹt xe nút giao An Phú
Trên mô hình điều tiết giao thông tương tự tại ngã tư Bảy Hiền (được áp dụng từ năm 2003 đến nay khai thác rất hiệu quả với bốn tuyến đường vòng khép kín: Hoàng Văn Thụ, Xuân Diệu, Xuân Hồng, Trường Chinh) và tận dụng khai thác triệt để các đoạn đường có mật độ giao thông ít, tôi (một Thạc sĩ công trình giao thông) xin kiến nghị áp dụng cho nút giao Hàng Xanh với bốn tuyến đường vòng khép kín Điện Biên Phủ, Xô Viết Nghệ Tĩnh, Bạch Đằng, Đinh Bộ Lĩnh, cụ thể như sau:
- Phân luồng giao thông một chiều Đoạn từ ngã tư Hàng Xanh - Bạch - Đinh Bộ Lĩnh.
- Điều chỉnh giao thông một chiều Đoạn từ Đinh Bộ Lĩnh - Điện Biên Phủ.
- Điều chỉnh giao thông một chiều đoạn đường Điện Biên Phủ (từ Đinh Bộ Lĩnh - nút giao Hàng Xanh), phía trái đường Điện Biên Phủ hướng từ Đinh Bộ Lĩnh - nút giao Hàng Xanh.
>> 'Chỉ mở rộng một mét, cầu Kênh Tẻ không hết kẹt xe'
Nhằm tối ưu hóa năng lực thông hành khi ra vào nút giao Hàng Xanh thì việc điều chỉnh này sẽ giảm từ 12 điểm giao cắt xuống còn 2 giao cắt là hướng về cầu Sài Gòn và cầu Bình Triệu. Để triển khai việc này thì cần nghiên cứu:
Thứ nhất, bố trí tiểu đảo chặn làn: Chỉ cho phép lưu thông một chiều từ nút giao Hàng Xanh - đường Bạch Đằng.
Thứ hai, bố trí đèn tín hiệu ngày nút giao cho hai hướng về cầu Sài Gòn và cầu Bình Triệu.
Thứ ba, mở rộng đường Đinh Bộ Lĩnh (Đoạn từ Bạch Đằng - Điện Biên Phủ): Hiện trạng là bốn làn xe, có thể mở rộng thêm một làn để việc thông thoát xe nhanh hơn và cấm dừng đậu trên đoạn đường này.
Tôn Thất Anh HuyMòn mỏi chờ mở rộng Quốc lộ 13 để chấm dứt cơn ác mộng kẹt xe
'Hết ngập, chỉ mưa rả rích sao Hà Nội vẫn tắc cứng'
Vòng luẩn quẩn 'kẹt xe, đường bé nên phải leo vỉa hè'
Chuyển làn 12 lần dù cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ tắc dài
Nên xử phạt xe máy, ôtô 'rùa bò' cản đường nội thành
'Bốn việc cần làm ngay để Hà Nội, TP HCM hết kẹt xe'
Có người than thở "25 năm ra trường không biết ứng dụng kiến thức Toán vào đâu". Đó có thể là do công việc của họ không đòi hỏi trực tiếp, hoặc họ ít để ý đến mối liên hệ của việc học và công việc. Còn trong thực tế, ứng dụng Toán có rất nhiều. Đơn cử, tính diện tích miếng đất hình chữ nhật, hình vuông thì dễ, nhưng với hình đa giác méo mó, không có góc vuông, ta phải chia thành các tam giác và dùng công thức Hê-Rông để tính diện tích.
Một bài Toán đơn giản khác, thợ nề đã tạo ra ô cửa sổ, trát chít cẩn thận, nhưng góc không thật vuông. Giờ muốn làm cửa hoa sắt lắp vào cho sát, cũng phải cần kiến thức môn hình học. Trước hết, ta phải đo bốn cạnh thông thủy của cửa sổ, tiếp đến đo một đường chéo của cửa sổ. Từ các kích thước này, ta mới xác định kích thước chính xác của cửa hoa sắt bằng phương pháp dựng tứ giác, khi biết bốn cạnh và một đường chéo. Có kiến thức Toán, ta mới biết đo thêm đường chéo và mới dựng hình chính xác được. Đây cũng là một ứng dụng nhỏ của Toán.
Hay nếu có hai làng cùng nằm về một phía của con đường liên xã. Yêu cầu đặt ra là phải tìm vị trí trạm biến áp nằm cạnh đường, truyền tải điện về hai thôn, sao cho tổng đường dây đến hai thôn là ngắn nhất. Ở bài này cũng chỉ cần Toán hình sơ cấp là giải được. Và cũng lại là ứng dụng của Toán vào đời sống.
Hoặc giả bạn đang lái xe, công tơ mét chỉ 60 km/h ngay lúc này. Đó chính là đạo hàm của quãng đường theo thời gian. Nó cho bạn biết độ dốc hay chiều biến thiên của vận tốc. Còn với tích phân là ngược lại của đạo hàm, dùng để cộng dồn những phần siêu nhỏ lại để ra một kết quả lớn. Chẳng hạn bạn biết vận tốc của xe ở từng giây, tích phân sẽ giúp tính tổng quãng đường bạn đã đi được sau một tiếng. Nó thường dùng để tính diện tích, thể tích của những hình thù ngoằn ngoèo không có công thức sẵn. Nếu không dùng tích phân thì không tính được.
>> Hoài nghi 'học lắm tích phân đạo hàm để làm gì?'
Chỉ cần ta để ý một chút là thấy được, thực ra ứng dụng của Toán học có rất nhiều trong cuộc sống, chẳng phải là điều quá cao siêu. Còn với những người hoài nghi "học Toán để làm gì?" liệu là đúng hay sai? Câu trả lời theo tôi là: "Vừa đúng, vừa sai".
Đúng vì đối với đại đa số công việc đời thường (bán hàng, làm hành chính, nghệ thuật...), bạn thực sự sẽ chẳng bao giờ phải cầm bút tính một cái tích phân, đạo hàm nào nữa sau khi rời ghế nhà trường. Việc bắt tất cả phải học quá sâu đôi khi gây áp lực không cần thiết.
Còn sai là về mặt tư duy. Học Toán cao cấp giống như tập gym cho bộ não. Nó luyện khả năng tư duy logic, phân tích vấn đề phức tạp thành những mảnh nhỏ.
Về mặt thực tế (thế giới vận hành nhờ Toán học), nếu không có đạo hàm, tích phân, chúng ta sẽ không có: điện thoại, Internet (các thuật toán nén dữ liệu, truyền sóng đều dựa trên chúng); y tế (tính toán tốc độ thuốc ngấm vào máu hay sự phát triển của khối u); kinh tế (dự báo biến động chứng khoán, tối ưu hóa lợi nhuận); xây dựng (đảm bảo những cây cầu cong vút không bị sập)...
Tóm lại, nếu bạn không định làm kỹ sư, nhà khoa học hay chuyên gia tài chính, bạn không cần giỏi giải các bài tập Toán, nhưng ít nhất cũng phải học để hiểu nguyên lý của nó. Đó là cách con người hiểu về sự chuyển động và thay đổi của vũ trụ.
