Mới đây, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) ghi nhận hàng nghìn ca mắc cyclosporiasis tại nhiều bang, trong đó hàng trăm trường hợp được cho là liên quan đến cùng một nguồn thực phẩm nhiễm bẩn.
Dù giới chức y tế vẫn chưa xác định chính xác loại thực phẩm gây bùng phát, nhưng các loại rau ăn sống và rau salad đang được đặc biệt theo dõi.
Cyclospora là một loại ký sinh trùng hiển vi có thể làm ô nhiễm rau củ, trái cây tươi thông qua nguồn nước tưới, đất trồng hoặc trong quá trình thu hoạch, sơ chế và vận chuyển. Khi xâm nhập vào cơ thể, ký sinh trùng này gây bệnh cyclosporiasis với các triệu chứng điển hình như tiêu chảy nhiều lần, phân lỏng hoặc toàn nước, đau bụng, đầy hơi, buồn nôn, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, chán ăn và sụt cân.
Một số người bệnh có thể sốt nhẹ. Đối với người khỏe mạnh, bệnh thường không đe dọa tính mạng nhưng có thể kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần nếu không được điều trị.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm là nhóm có nguy cơ mất nước và phải nhập viện cao hơn.
Khác với nhiều quốc gia phương Tây, nơi rau sống chủ yếu xuất hiện trong các món salad, bữa cơm của người Việt có rất nhiều loại rau được ăn trực tiếp mà không qua chế biến nhiệt. Từ xà lách, rau mùi, húng quế, húng lủi, tía tô, diếp cá cho đến các loại rau thơm ăn kèm phở, bún, bánh cuốn, gỏi cuốn hay bún chả đều là những thực phẩm quen thuộc trong mùa hè.
Nếu nguồn nước tưới hoặc quá trình sơ chế không đảm bảo vệ sinh, các loại rau này có thể trở thành con đường đưa ký sinh trùng, vi khuẩn hoặc vi rút gây bệnh đường tiêu hóa vào cơ thể. Thời tiết nóng ẩm của mùa hè cũng khiến thực phẩm dễ bị ô nhiễm hơn nếu bảo quản không đúng cách.
Các chuyên gia cho biết rửa rau dưới vòi nước sạch vẫn là bước cần thiết trước khi sử dụng, tuy nhiên biện pháp này không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn Cyclospora. Loại ký sinh trùng này có thể bám rất chặt vào bề mặt lá hoặc ẩn trong các khe nhỏ của rau. Với những loại rau có lớp sáp tự nhiên, việc làm sạch càng trở nên khó khăn hơn.
Việc ngâm rau bằng nước sạch kết hợp với giấm hoặc dung dịch rửa rau chuyên dụng có thể giúp giảm lượng ký sinh trùng bám trên bề mặt nhưng cũng không thể tiêu diệt hoàn toàn chúng.
Theo các chuyên gia, trong một số trường hợp, nguồn ô nhiễm không nằm trên bề mặt thực phẩm mà đến từ nguồn nước sử dụng trong quá trình canh tác.
Khi đó, ký sinh trùng có thể đã xâm nhập vào bên trong mô thực vật, khiến việc rửa nhiều lần hoặc gọt bỏ lớp ngoài cũng không mang lại hiệu quả như mong muốn.
Nhìn chung, nguy cơ sẽ thấp hơn đối với các loại thực phẩm được nấu chín hoàn toàn, thực phẩm đóng hộp hoặc các loại trái cây có lớp vỏ dày phải gọt bỏ trước khi ăn như chuối, cam, bưởi, dứa hay dưa hấu.
Các nghiên cứu cho thấy việc đun nóng thực phẩm ở nhiệt độ khoảng 72 độ C trở lên có thể tiêu diệt ký sinh trùng. Vì vậy trong thời điểm lo ngại về an toàn thực phẩm, các món rau luộc, rau hấp, canh hoặc món xào sẽ là lựa chọn an toàn hơn so với việc ăn hoàn toàn rau sống, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy Việt Nam có người nhiễm cyclosporiasis tương tự như tại Mỹ. Tuy nhiên bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ quốc gia nào nếu thực phẩm bị ô nhiễm.
Với thói quen sử dụng nhiều rau sống trong bữa ăn hằng ngày, người Việt vẫn nên chủ động phòng ngừa bằng cách lựa chọn rau có nguồn gốc rõ ràng, rửa nhiều lần dưới vòi nước chảy, hạn chế sử dụng rau đã cắt sẵn nếu không biết rõ điều kiện bảo quản và ưu tiên ăn chín, uống sôi trong những ngày nắng nóng.
Các bác sĩ cũng khuyến cáo, nếu sau khi ăn rau sống hoặc trái cây tươi xuất hiện tình trạng tiêu chảy kéo dài, đau bụng, mệt mỏi hoặc có dấu hiệu mất nước, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân.
Việc tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy có thể làm chậm quá trình chẩn đoán và điều trị nếu nguyên nhân là do ký sinh trùng hoặc các tác nhân gây bệnh khác.
Đây cũng là ca phẫu thuật thay khớp gối ứng dụng robot CORI đầu tiên được thực hiện tại miền Trung.
Bà Nghiệp được chẩn đoán thoái hóa khớp gối độ 4 là giai đoạn nặng nhất, khi sụn khớp gần như mất hoàn toàn và khớp biến dạng rõ rệt. Nếu không can thiệp kịp thời, người bệnh có nguy cơ mất dần khả năng vận động.
Sau quá trình thăm khám và hội chẩn chuyên sâu, các bác sĩ chỉ định bà Nghiệp phẫu thuật thay khớp gối toàn phần. Bà cũng là bệnh nhân đầu tiên tại miền Trung được phẫu thuật thay khớp gối ứng dụng robot CORI.
ThS Lê Quang Minh, Trưởng khoa ngoại, Bệnh viện Vinmec Đà Nẵng, cho biết đây là ca bệnh có độ phức tạp cao do khớp đã biến dạng trong thời gian dài, trục chi lệch đáng kể.
Ê kíp phẫu thuật phải tái lập chính xác trục cơ học chi dưới và cân bằng hệ thống dây chằng để đảm bảo biên độ vận động tối ưu. Nếu sai lệch, bệnh nhân có thể đau kéo dài, mòn khớp sớm hoặc phải phẫu thuật lại.
Theo bác sĩ Minh, với phẫu thuật truyền thống, dụng cụ có kích thước làm sẵn dùng cho nhiều bệnh nhân, nên vẫn có khoảng 15-20% bệnh nhân chưa hài lòng sau phẫu thuật.
"Việc ứng dụng robot trong phẫu thuật giúp giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm chủ quan của phẫu thuật viên, đồng thời tăng độ chính xác và mức độ an toàn.
Robot CORI hoạt động như một hệ thống dẫn đường, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), giúp bác sĩ lập kế hoạch phẫu thuật, định vị vị trí cắt xương, đặt khớp và cân bằng khớp theo đặc điểm giải phẫu từng bệnh nhân với sai số dưới 1mm.
Hệ thống cũng có thể tái tạo mô hình khớp gối 3D ngay trong quá trình mổ mà không cần chụp CT trước phẫu thuật, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian chuẩn bị cho người bệnh.
Ngoài ra phẫu thuật robot giúp hạn chế cắt xương quá nhiều, giữ lại tối đa phần xương và mô lành, từ đó giảm xâm lấn, giảm đau và rút ngắn thời gian hồi phục so với phẫu thuật truyền thống", bác sĩ Minh nói.
Ca phẫu thuật của bà Nghiệp diễn ra trong khoảng 1 giờ. Sau mổ khoảng 3 giờ, bệnh nhân đã có thể đứng dậy và tập đi với sự hỗ trợ của nhân viên y tế.
GS.TS Trần Trung Dũng, Tổng giám đốc Hệ thống y tế Vinmec, cho biết chi phí mỗi ca phẫu thuật robot thay khớp gối hiện khoảng 40-50 triệu đồng và người bệnh vẫn được bảo hiểm y tế chi trả theo quy định.
Riêng phần chi phí sử dụng robot sẽ được hỗ trợ từ Quỹ Phát triển công nghệ phẫu thuật robot trong giai đoạn đầu triển khai. Dự kiến khoảng 4.000 ca phẫu thuật đầu tiên ứng dụng robot được hỗ trợ từ quỹ này.
Bác sĩ Trương Văn Trình, Phó giám đốc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng, cho biết: "Việc một bệnh viện trên địa bàn chủ động đầu tư và làm chủ các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo và robot trong phẫu thuật là tín hiệu tích cực, góp phần nâng cao năng lực ngành y tế thành phố và giảm tải cho các bệnh viện tuyến Trung ương.
ThS.BS Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115, cho biết bữa sáng thường được xem là "bữa ăn quan trọng nhất trong ngày", song hiện nay quan điểm này được nhìn nhận linh hoạt hơn. Việc có ăn sáng hay không không phải yếu tố duy nhất quyết định sức khỏe, mà cần đặt trong tổng thể chế độ ăn, lối sống và tình trạng chuyển hóa của từng người.
Theo bác sĩ Hi, người có chế độ ăn cân đối, kiểm soát tốt tổng năng lượng nạp vào vẫn có thể duy trì sức khỏe ổn định dù không ăn sáng. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn người bỏ bữa sáng lại không bù đắp dinh dưỡng hợp lý ở các bữa còn lại. Họ dễ ăn lệch nhịp sinh học, ăn nhiều vào buổi tối hoặc lựa chọn thực phẩm giàu năng lượng nhưng nghèo vi chất.
"Bỏ bữa sáng không phải là 'độc', nhưng rất dễ trở thành điểm khởi đầu của một chuỗi lựa chọn ăn uống kém lành mạnh trong ngày", bác sĩ nói.
Sau giấc ngủ qua đêm, cơ thể đã tiêu hao một phần glycogen dự trữ và bước vào trạng thái nhịn ăn sinh lý. Bữa sáng có vai trò cung cấp năng lượng để kích hoạt lại các hoạt động chuyển hóa, đặc biệt cho não bộ - cơ quan sử dụng glucose chính.
Khi thường xuyên bỏ bữa sáng, cơ thể không "tiết kiệm năng lượng" như nhiều người nghĩ. Ngược lại, nồng độ hormone gây đói ghrelin tăng cao hơn, trong khi tín hiệu tạo cảm giác no suy giảm. Điều này khiến nhiều người có xu hướng ăn nhiều hơn vào các bữa sau, nhất là cuối ngày.
Ngoài ra, việc dồn phần lớn năng lượng vào buổi tối - thời điểm cơ thể giảm nhạy cảm insulin - có thể làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết và tích lũy mỡ thừa. Một số nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận thói quen bỏ bữa sáng liên quan nguy cơ thừa cân, hội chứng chuyển hóa và bệnh tim mạch, dù kết quả còn chịu tác động của nhiều yếu tố lối sống khác. Cơ thể không "quên" phần năng lượng bị bỏ qua, mà thường sẽ "đòi lại" vào thời điểm ít có lợi hơn cho chuyển hóa.
Những ai không nên nhịn ăn sáng?
Việc bỏ bữa sáng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nhiều người. Chẳng hạn, người mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường cần duy trì đường huyết ổn định trong ngày, bỏ bữa sáng dễ làm tăng dao động glucose và ảnh hưởng kiểm soát bệnh.
Trẻ em, thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển cần nguồn năng lượng liên tục cho học tập và tăng trưởng thể chất. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cũng có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn bình thường, nên dễ thiếu vi chất nếu thường xuyên nhịn ăn.
Ngoài ra, người làm việc trí óc cường độ cao vào buổi sáng hoặc có bệnh lý dạ dày cũng không nên bỏ bữa. Nhịn ăn kéo dài có thể làm tăng tiết acid dịch vị, gây khó chịu hoặc khiến triệu chứng tiêu hóa nặng hơn.
Nhịn ăn sáng để giảm cân có hiệu quả?
Nhiều người hiện áp dụng nhịn ăn gián đoạn với mục tiêu giảm cân. Tuy nhiên, theo bác sĩ Hi, hiệu quả của phương pháp này chủ yếu đến từ việc giảm tổng năng lượng nạp vào trong ngày, chứ không phải do riêng hành động bỏ bữa sáng.
Nếu nhịn ăn sáng nhưng ăn nhiều hơn vào buổi trưa hoặc tối, đặc biệt là thực phẩm giàu năng lượng, lợi ích giảm cân gần như không còn. Ngược lại, với những người kiểm soát tốt khẩu phần ăn, nhịn ăn gián đoạn có thể giúp cải thiện cân nặng và một số chỉ số chuyển hóa.
Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người. Người có tiền sử rối loạn ăn uống, bệnh lý chuyển hóa hoặc khó kiểm soát cơn đói thường dễ gặp tác dụng ngược.
"Giảm cân không phụ thuộc vào việc có bỏ bữa sáng hay không, mà phụ thuộc vào tổng thể ăn bao nhiêu, ăn gì và phân bố bữa ăn ra sao trong ngày", bác sĩ Hi phân tích.
Bữa sáng tối thiểu nên ăn gì?
Trong thực tế, nhiều người bỏ bữa sáng đơn giản vì không có thời gian. Tuy nhiên, theo chuyên gia, một bữa sáng đầy đủ dinh dưỡng không nhất thiết phải cầu kỳ.
Về nguyên tắc, bữa sáng nên kết hợp ba nhóm chính gồm tinh bột hấp thu chậm để cung cấp năng lượng ổn định, nguồn đạm giúp duy trì cảm giác no và hỗ trợ khối cơ, cùng chất xơ từ rau hoặc trái cây để hỗ trợ tiêu hóa và điều hòa đường huyết.
Một số lựa chọn đơn giản như trứng luộc kèm bánh mì nguyên cám và trái cây, hoặc sữa chua ăn cùng yến mạch và các loại hạt, đã có thể đáp ứng nhu cầu cơ bản của cơ thể vào buổi sáng. Điều quan trọng không nằm ở việc bữa sáng phải hoàn hảo, mà là cơ thể cần được cung cấp nguồn năng lượng đủ và cân đối để bắt đầu ngày mới hiệu quả.
Lão hóa không diễn ra đồng đều trên toàn cơ thể mà chịu ảnh hưởng mạnh từ lối sống. Không chỉ làn da, nhiều cơ quan trong cơ thể cũng "già đi" nhanh hơn do các thói quen xấu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tật và suy giảm sức khỏe tổng thể.
Bên cạnh yếu tố di truyền, cách bạn ăn uống, nghỉ ngơi, vận động và tương tác với môi trường xung quanh quyết định tốc độ lão hóa của từng cơ quan. Nhiều thói quen tưởng như vô hại lại có thể âm thầm thúc đẩy quá trình này.
Thường xuyên căng thẳng
Căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng tâm lý mà còn tác động trực tiếp đến sinh học cơ thể. Khi stress thường xuyên, cơ thể liên tục sản sinh cortisol - hormone làm tăng viêm và phá vỡ cấu trúc collagen.
Theo thời gian, điều này không chỉ khiến da kém săn chắc mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa. Không có những khoảng nghỉ thực sự trong ngày khiến cơ thể thiếu thời gian hồi phục.
Mất nước nhẹ nhưng kéo dài
Ngay cả tình trạng thiếu nước nhẹ kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến cơ thể. Não bộ là một trong những cơ quan nhạy cảm nhất với sự thay đổi này.
Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, khả năng tập trung, trí nhớ và tâm trạng đều bị ảnh hưởng. Đồng thời, quá trình thải độc, bôi trơn khớp và duy trì độ đàn hồi của da cũng suy giảm, khiến cơ thể dễ mệt mỏi, trông kém tươi tắn hơn.
Ăn nhiều đường, thực phẩm chế biến sẵn
Những thực phẩm nhiều đường, tinh bột tinh chế và chế biến sẵn có thể kích hoạt tình trạng viêm mạn tính ở mức thấp trong cơ thể. Đây là yếu tố liên quan đến nhiều bệnh lý như tiểu đường, tim mạch và cũng góp phần thúc đẩy lão hóa sớm.
Tình trạng viêm này làm tổn thương tế bào, ảnh hưởng đến collagen và elastin - hai thành phần quan trọng giúp duy trì làn da khỏe mạnh. Ngược lại, chế độ ăn giàu rau xanh, chất béo tốt và chất chống oxy hóa giúp làm chậm quá trình này.
Thiếu kích thích não bộ
Não có khả năng thích nghi và thay đổi, nhưng điều này chỉ xảy ra khi được "thử thách". Khi thói quen hàng ngày trở nên lặp lại, ít có yếu tố mới, não bộ sẽ dần mất đi sự linh hoạt.
Việc không học hỏi, không trải nghiệm điều mới trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, chức năng nhận thức. Ngược lại, những hoạt động như đọc sách, học kỹ năng mới hoặc thay đổi thói quen nhỏ trong ngày giúp duy trì sự dẻo dai của não.
Thiếu kết nối xã hội
Sự kết nối đóng vai trò quan trọng với sức khỏe tổng thể. Khi thiếu giao tiếp hoặc cảm thấy cô lập, cơ thể có thể phản ứng như đang ở trong tình trạng căng thẳng kéo dài. Điều này ảnh hưởng đến trí nhớ, tâm trạng và cả hệ miễn dịch. Những mối quan hệ tích cực, dù đơn giản cũng có thể giúp giảm stress đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.
Sai lầm trong chăm sóc da
Một số thói quen chăm sóc da hàng ngày có thể làm tăng tốc độ lão hóa da mà mọi người ít khi nhận ra. Chẳng hạn, không làm sạch da trước khi ngủ có thể cản trở quá trình tái tạo tự nhiên vào ban đêm, chà xát vùng mắt thường xuyên có thể làm tổn thương cấu trúc da mỏng manh, dẫn đến quầng thâm và nếp nhăn sớm.
Quên bôi kem chống nắng cũng là nguyên nhân phổ biến khiến da mất độ đàn hồi, xuất hiện dấu hiệu tuổi tác.
