Đây được xem là giải pháp mở rộng không gian phát triển thay vì tiếp tục dồn nén trên mặt đất khi nội đô Hà Nội đã quá chật chội.
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ chuyển từ khai thác không gian theo mặt bằng truyền thống sang khai thác hiệu quả không gian theo chiều đứng và tích hợp nhiều chức năng trên cùng một đơn vị diện tích.
TP đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm áp lực cho không gian mặt đất, ưu tiên phát triển cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Đồng thời tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm ùn tắc giao thông, ngập úng và bảo tồn các giá trị văn hóa - lịch sử trong quá trình đô thị hóa. Trong mô hình này, không gian đô thị được tổ chức theo nhiều lớp chức năng liên kết đồng bộ.
Theo mục tiêu đề ra, tỉ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực đô thị trung tâm sẽ đạt tối thiểu 20% diện tích đất vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Các thông số kỹ thuật cụ thể sẽ tiếp tục được xác định trong quy hoạch không gian ngầm và các quy hoạch phân khu trên cơ sở khảo sát địa chất, thủy văn từng khu vực.
Ở không gian tầm thấp, dưới độ cao 3.000m, quy hoạch ưu tiên mặt đất cho con người và hệ sinh thái tự nhiên, phát triển công viên, mặt nước, mạng lưới đi bộ an toàn và bảo tồn cấu trúc không gian phố cổ, phố cũ.
Trên cao, Hà Nội định hướng phát triển các tổ hợp cao tầng mật độ lớn tại khu vực TOD và dọc các đường vành đai giao thông nhằm tiết kiệm quỹ đất, đồng thời xây dựng hệ thống cầu đi bộ kết nối liên hoàn giữa các công trình.
Quy hoạch cũng đề cập "kinh tế tầm thấp", với định hướng thí điểm vận tải bằng taxi bay (eVTOL), thiết bị bay không người lái (drone) và ứng dụng công nghệ trong giám sát đô thị thông minh.
Với không gian tầm cao, trên 3.000m, TP sẽ kiểm soát hành lang bay quốc tế, nội địa và quản lý khoảng không phục vụ viễn thông, quan trắc khí hậu cũng như nhiệm vụ an ninh - quốc phòng.
Quy hoạch cũng định hướng đa cực - đa trung tâm gắn với liên kết vùng đã đặt Hà Nội trong vai trò đô thị kết nối với các địa phương và vùng lân cận. Hà Nội không còn được định vị như một đô thị phát triển độc lập, mà trở thành hạt nhân của mạng lưới liên kết vùng phía Bắc.
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ kết nối chặt chẽ với vùng thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình; đồng thời mở rộng liên kết với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Quy hoạch xác định Hà Nội giữ vai trò trung tâm điều phối về giao thông, logistics, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế và kinh tế tri thức cho toàn vùng.
Các trục kết nối chiến lược như Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hay hành lang phía Nam kết nối Ninh Bình, Thanh Hóa được xem là động lực mở rộng không gian phát triển của thủ đô.
Đáng chú ý mô hình "chùm đô thị hướng tâm" được đưa ra với Hà Nội là đô thị hạt nhân, trong khi các địa phương xung quanh đóng vai trò đô thị vệ tinh và đối trọng, chia sẻ chức năng về công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế, du lịch và dịch vụ. Cách tiếp cận này nhằm giảm áp lực dân số, hạ tầng cho khu vực nội đô, đồng thời tạo liên kết phát triển đồng bộ trong toàn vùng phía Bắc.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Chánh văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng đánh giá Hà Nội định hướng quy hoạch xác định phát triển thủ đô thành đô thị "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm" là một tư duy quy hoạch rất hiện đại.
Tuy nhiên để hiện thực hóa được mục tiêu này, theo ông Tùng, để đạt được những mục tiêu trên, Hà Nội phải trả lời được câu hỏi: Phải chuẩn bị nguồn lực ra sao và thực hiện như thế nào?
Ông Tùng cho rằng TP phải có nguồn lực rất lớn. Việc Hà Nội xác định nhiều cực phát triển hiện mới chỉ dừng ở định hướng không gian, trong khi chưa làm rõ cơ chế phân bổ nguồn lực, vai trò kinh tế đặc thù và mức độ tự chủ của từng cực. Nếu không có các chính sách tài chính - thể chế đủ mạnh, các "cực" này có thể sẽ rơi vào tình trạng phụ thuộc vào lõi trung tâm cũ, dẫn đến hiện tượng "đa cực hình thức nhưng đơn cực thực chất".
Đồng thời Hà Nội phải nghiên cứu để có sự kết nối giữa các tầng, gồm trên mặt đất, tầng trên cao và tầng ngầm. "Quản trị như thế nào là một vấn đề lớn được đặt ra. Hiện nay chưa có quy hoạch ngầm một cách đúng nghĩa khi chúng ta chỉ dừng lại ở việc đặt ống thoát nước, dây cáp... chứ chưa có quy hoạch ngầm tổng thể", ông Tùng nêu thực tế.
Để làm được điều này, ông Tùng cho rằng ngoài quy định, cần phải có chế tài xử phạt, xử lý các trường hợp không tuân thủ quy định, quy hoạch.
"Trong điều kiện hiện nay, khi hệ thống hạ tầng kỹ thuật của Hà Nội vẫn còn nhiều bất cập, "đa tầng" có thể triển khai không đồng bộ, dẫn đến xung đột giữa các tầng không gian, đặc biệt giữa giao thông ngầm và hệ thống thoát nước. Vì vậy nếu không có quy hoạch chi tiết, không phẩn bổ, chuẩn bị đủ nguồn lực thì quy hoạch sẽ chỉ nằm ở trên bản vẽ và mãi là ý tưởng", ông Tùng nói thêm.
Ngoài ra ông cho rằng Hà Nội cũng cần phải thay đổi tư duy quản trị truyền thống. Thay vào đó nên áp dụng BigData, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để lên các kịch bản, lộ trình thực hiện các mục tiêu trên.
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn (Hà Nội) cho rằng quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không còn là câu chuyện quy hoạch một đô thị theo nghĩa thông thường, càng không chỉ là việc sắp xếp không gian xây dựng, hạ tầng, giao thông hay dân cư.
Đây là một nỗ lực định hình tương lai thủ đô trong một thế kỷ tới, với tham vọng đưa Hà Nội trở thành một đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, một trung tâm sáng tạo, kết nối, lan tỏa và dẫn dắt phát triển của vùng, của cả nước.
Quy hoạch này đã được Hà Nội thông qua với tư duy cấu trúc đô thị đa trung tâm, đa tầng, gắn kết vùng, trong đó có những mô hình rất mới như 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn, 9 trục động lực.
Ông nhấn mạnh thêm điểm hay, mới, táo bạo của quy hoạch lần này là không nhìn Hà Nội như một đô thị đơn lẻ, khép kín trong địa giới hành chính của mình. Hà Nội được đặt trong mối quan hệ với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du miền núi phía Bắc, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, với các trục kết nối di sản, kết nối logistics, kết nối sân bay, đường sắt (metro), đường vành đai, đô thị vệ tinh, đô thị sáng tạo, đô thị sinh thái.
Trong tư duy ấy, Hà Nội không chỉ phát triển cho Hà Nội, mà phát triển để tạo động lực cho cả vùng, không chỉ hút nguồn lực về mình, mà còn phải biết phân bổ, lan tỏa, chia sẻ nguồn lực với các địa phương xung quanh. Đây là điểm rất quan trọng, bởi tương lai của các đại đô thị không còn được quyết định bởi phần lõi đô thị, mà bởi năng lực kết nối vùng, liên vùng và quốc tế.
"Liên kết vùng chính là chìa khóa để quy hoạch 100 năm của Hà Nội không trở thành một bản vẽ đẹp trên giấy. Nếu Hà Nội vẫn phát triển theo tư duy "mạnh ai nấy làm", hạ tầng giao thông không đồng bộ, dữ liệu quy hoạch không kết nối, nguồn lực đầu tư bị chia cắt, các đô thị xung quanh không được phân vai rõ ràng, thì Hà Nội sẽ tiếp tục chịu áp lực quá tải về dân số, giao thông, môi trường, nhà ở, trường học, bệnh viện.
Ngược lại, nếu biết tổ chức không gian phát triển theo các cực, các hành lang, các trung tâm chức năng, Hà Nội có thể giảm tải khu vực nội đô, phát triển các đô thị vệ tinh, mở rộng không gian sáng tạo, bảo vệ không gian di sản, hình thành các chuỗi giá trị mới về văn hóa, du lịch, giáo dục, y tế, công nghệ và dịch vụ chất lượng cao", ông Sơn khẳng định.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
