Bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Trần Như Thủy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết trong những ngày nắng nóng, bên cạnh việc chống nắng, làm sạch da đúng cách, dưỡng ẩm phù hợp và ngủ đủ giấc, chế độ ăn hằng ngày cũng góp phần chăm sóc làn da từ bên trong. Trong đó, rau củ là nhóm thực phẩm nên được bổ sung đều đặn vì cung cấp nước, chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Theo y học cổ truyền, một số loại rau củ có tính mát, thường được dùng trong bữa ăn mùa hè để hỗ trợ thanh nhiệt, giúp cơ thể dễ chịu hơn. Khi sử dụng hợp lý, rau củ giúp bữa ăn thanh nhẹ, đa dạng và góp phần nuôi dưỡng làn da khỏe mạnh. Dưới đây là một số loại rau củ quen thuộc có thể đưa vào thực đơn trong những ngày nắng nóng.
Bí đao là loại quả quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, thường được dùng để nấu canh trong mùa nóng. Theo y học cổ truyền, bí đao có tính mát, vị thanh, phù hợp với những bữa ăn cần sự thanh đạm, dễ tiêu. Về dinh dưỡng, bí đao chứa nhiều nước, có thể góp phần hỗ trợ cơ thể duy trì đủ nước trong thời tiết oi bức. Với người muốn chăm sóc da thông qua chế độ ăn lành mạnh, bí đao là một lựa chọn dễ dùng và dễ chế biến.
Cách dùng: nấu canh bí đao với thịt nạc, tôm, xương hoặc dùng nước bí đao đã được nấu chín.
Lưu ý không nên uống nước ép bí đao thường xuyên, đặc biệt ở người có hệ tiêu hóa yếu, vì dễ lạnh bụng hoặc tiêu chảy.
Giá đậu xanh là thực phẩm giàu nước, chất xơ và một số vitamin. Đây là món ăn dễ chế biến, giúp bữa ăn đa dạng hơn trong những ngày nóng. Theo y học cổ truyền, giá đậu xanh có tính mát, thường được dùng trong các món ăn hỗ trợ thanh nhiệt. Khi kết hợp trong chế độ ăn cân bằng, giá đậu xanh góp phần cung cấp chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa và bổ sung thêm thực phẩm tươi cho cơ thể.
Cách dùng: luộc, xào, nấu canh hoặc trộn gỏi sau khi đã sơ chế sạch.
Lưu ý nên chọn nguồn giá sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có sức đề kháng yếu hoặc bệnh lý mạn tính nên ưu tiên dùng giá đã nấu chín.
Củ cải trắng là loại củ có vị thanh, dễ chế biến và thường được dùng trong các món canh, hầm hoặc kho. Theo y học cổ truyền, củ cải trắng có tính mát, thường được dùng trong bữa ăn để hỗ trợ tiêu hóa và tạo cảm giác thanh nhẹ. Củ cải trắng có chứa nước, chất xơ và vitamin C. Đây là những thành phần có lợi trong chế độ ăn lành mạnh, góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể và làn da. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn củ cải trắng có thể làm trắng da, giảm nám hoặc thay thế các phương pháp chăm sóc da chuyên sâu.
Cách dùng: nấu canh, hầm với thịt nạc, xương, tôm, kho với thịt bò… hoặc dùng lượng vừa phải với món xào.
Lưu ý người có hệ tiêu hóa yếu, dễ lạnh bụng hoặc đang rối loạn tiêu hóa không nên dùng thường xuyên, phụ nữ mang thai có thể dùng trong bữa ăn thông thường, nhưng không nên lạm dụng nước ép hoặc dùng quá nhiều trong thời gian dài.
Khoai tây cung cấp tinh bột, chất xơ, kali và vitamin C. Khi được chế biến bằng cách hấp, luộc hoặc nấu canh, khoai tây có thể là một phần của bữa ăn cân bằng, giúp bổ sung năng lượng và dưỡng chất cho cơ thể. Trong chăm sóc da mùa nóng, khoai tây không thay thế kem chống nắng, che chắn hoặc dưỡng ẩm. Tuy nhiên, khi dùng hợp lý trong chế độ ăn, khoai tây góp phần cung cấp năng lượng, vitamin và khoáng chất, hỗ trợ sức khỏe chung của cơ thể.
Cách dùng: hấp, luộc, nấu súp, nấu canh hoặc hầm cùng các loại rau củ khác.
Lưu ý không dùng khoai tây đã mọc mầm, vỏ xanh hoặc có vị đắng vì có thể chứa chất gây độc. Nên hạn chế khoai tây chiên, khoai tây lắc trộn chung nhiều gia vị hoặc các món nhiều dầu mỡ vì không có lợi cho sức khỏe da và cân nặng.
Đậu Hà Lan là thực phẩm giàu chất xơ, đạm thực vật, vitamin và khoáng chất. Đây là loại đậu dễ kết hợp trong các món súp, cháo, salad, cơm hoặc món hầm. Trong chế độ ăn mùa nóng, đậu Hà Lan giúp bữa ăn thêm đa dạng, cung cấp chất xơ và dưỡng chất cần thiết. Khi dùng cùng nhiều loại rau củ khác, đậu Hà Lan góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể, trong đó có sức khỏe làn da.
Cách dùng: nấu súp, cháo, salad, cơm chiên ít dầu hoặc hầm cùng thịt, tôm, rau củ.
Lưu ý không nên ăn quá nhiều trong một bữa vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người. Người có bệnh gout hoặc cần kiểm soát lượng đạm nên dùng theo tư vấn dinh dưỡng phù hợp.
Bốn tháng trước, bác sĩ chẩn đoán người đàn ông ở Đồng Nai mắc ung thư hạ hầu. Sau nhiều lần xét nghiệm, chụp chiếu và hai đợt hóa trị, ông bước sang giai đoạn xạ trị khoảng 30 tia, mỗi ngày một tia theo phác đồ.
Trong lần tái khám tại Bệnh viện Ung bướu TP HCM cơ sở 2 hôm 3/7, sau khi chụp mô phỏng, bác sĩ cho biết cần lập kế hoạch xạ trị, gồm xác định vùng chiếu và tính liều, trước khi sắp xếp lịch.
Ông phải chờ khoảng ba tuần và bệnh viện sẽ chủ động gọi khi đến lượt. Bác sĩ tư vấn nếu đăng ký điều trị ngoài giờ, thời gian chờ có thể ngắn hơn, nhưng chi phí sau bảo hiểm y tế khoảng 60-70 triệu đồng, cao hơn mức 40-50 triệu đồng theo lịch thông thường.
"Không kham nổi nên tôi đành chờ lâu hơn", ông nói.
Những ngày gần đây, ông thường xuyên đau họng, nặng cổ, khó thở nhẹ. Bác sĩ dặn nếu có dấu hiệu bất thường phải tái khám ngay. Ông dự tính tuần tới không đỡ sẽ đến bệnh viện kiểm tra, đồng thời mong bệnh viện gọi sớm để yên tâm điều trị.
Không riêng người chờ xạ trị, nhiều gia đình cũng thấp thỏm từng ngày chờ lịch phẫu thuật. Chị Thành, ngụ An Giang, cho biết chị gái mắc ung thư tuyến giáp di căn hạch, nhận thông báo nhập viện sau khoảng hai tuần. Cả nhà chuẩn bị khăn gói quay lại TP HCM thì bệnh viện báo lùi lịch thêm một tuần. "Chị tôi cứ nghĩ sắp được mổ nên chuẩn bị mọi thứ, đến khi nghe phải đợi thêm, chị suy sụp, khóc suốt vì sợ bệnh nặng hơn", chị Thành kể.
Nhiều người chuyển tuyến lên TP HCM còn phải đi về giữa bệnh viện và quê nhà nhiều lần. Chị Minh, 36 tuổi, ngụ Đồng Tháp, sau ca mổ ung thư tuyến giáp tại địa phương, chuyển tuyến theo bảo hiểm y tế đến cơ sở 2 để chuẩn bị điều trị iốt phóng xạ. Nghĩ chỉ mất một ngày làm thủ tục, chị gửi con nhỏ ở quê rồi bắt xe lên thành phố từ sáng sớm. Sau khi khám, bác sĩ hẹn ba ngày sau mới siêu âm để hoàn tất đánh giá trước điều trị.
"Tôi đành quay về Đồng Tháp vì còn con nhỏ ở nhà, đến lịch lại lên tiếp", chị nói. Mỗi lần tái khám, gia đình lại phát sinh chi phí đi lại, ăn ở và lo chuyện trông con.
Trên các diễn đàn bệnh nhân ung thư, nhiều người chia sẻ tâm trạng thấp thỏm khi đã khám tiền mê nhưng nhiều tuần chưa nhận được cuộc gọi nhập viện, hoặc quá hẹn vẫn chưa có lịch xạ trị nên phân vân có nên chủ động liên hệ bệnh viện. Người chờ hai tuần, người ba tuần, có trường hợp hơn một tháng mới đến lượt.
Theo TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP HCM, hiện khoảng 1.000 bệnh nhân chờ phẫu thuật và gần 700 người chờ xạ trị. Dù các êkíp đã chạy hết công suất, thời gian chờ trung bình vẫn khoảng ba tuần, tùy chuyên khoa và mức độ ưu tiên từng ca.
Ông cho biết số người mắc ung thư ngày càng tăng, trong khi phần lớn bệnh nhân phía Nam vẫn dồn về TP HCM điều trị. Chuyên ngành ung thư lại có nhiều ca mổ phức tạp, kéo dài nhiều giờ, khiến áp lực lên hệ thống luôn ở mức cao.
"Nỗi lo lớn nhất của người bệnh là mang khối u trong cơ thể mà phải chờ điều trị, song bệnh viện luôn ưu tiên các trường hợp cấp cứu hoặc ung thư tiến triển nhanh", ông nói, thêm rằng những ca ít khẩn cấp hơn sắp xếp sau nên nhìn chung không ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả điều trị.
Để rút ngắn thời gian chờ, bệnh viện đang đề xuất xây dựng cơ sở 3 ở khu vực Bà Rịa nhằm mở rộng năng lực tiếp nhận. Về lâu dài, theo bác sĩ Tuấn, giải pháp căn cơ là đẩy mạnh tầm soát, phát hiện ung thư giai đoạn sớm để giảm áp lực cho tuyến cuối. Đơn vị đang tham gia chương trình khám sức khỏe toàn dân của TP HCM và phát triển các chương trình sàng lọc để hạn chế số ca phát hiện muộn.
"Chúng tôi kỳ vọng tương lai sẽ có thêm điều kiện rút ngắn thời gian chờ xuống còn vài ngày, giúp người bệnh bớt áp lực và yên tâm điều trị", bác sĩ Tuấn nói.
Việt Nam ghi nhận số ca mắc mới ung thư tăng đều qua từng năm, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc và tử vong cao trong khu vực. Phần lớn bệnh nhân phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn, khi khối u đã tiến triển hoặc di căn, khiến việc điều trị kéo dài, tốn kém và giảm hiệu quả.
Các bệnh viện chuyên khoa ung bướu tuyến cuối, đặc biệt ở TP HCM và Hà Nội thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải do bệnh nhân từ nhiều tỉnh dồn về. Trong khi đó, năng lực điều trị tại các địa phương còn hạn chế, khiến người bệnh phải di chuyển xa, chờ đợi lâu và chịu thêm gánh nặng chi phí.
Ngành y tế đang đẩy mạnh tầm soát, phát hiện sớm và mở rộng mạng lưới điều trị nhằm giảm áp lực cho tuyến cuối và nâng cao cơ hội chữa khỏi cho người bệnh.
Mất ngủ hoặc khó ngủ là tình trạng khá phổ biến, thường liên quan căng thẳng, thói quen dùng thiết bị điện tử hoặc sinh hoạt thiếu điều độ. Bên cạnh duy trì giờ ngủ ổn định, một số thực phẩm giàu dưỡng chất như chuối có thể hỗ trợ cơ thể dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Hỗ trợ cơ thể sản xuất hormone gây buồn ngủ
Theo Healthline, chuối chứa tryptophan - một loại axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tạo ra được. Khi đi vào não, tryptophan được chuyển hóa thành serotonin và melatonin, hai hormone có vai trò điều hòa giấc ngủ.
Serotonin giúp cơ thể thư giãn, ổn định tâm trạng, trong khi melatonin hỗ trợ điều chỉnh chu kỳ ngủ - thức tự nhiên. Ăn thực phẩm giàu tryptophan có thể rút ngắn thời gian đi vào giấc, cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Cung cấp magie để thư giãn cơ bắp
Khoáng chất này có vai trò làm dịu hệ thần kinh, hỗ trợ thư giãn cơ bắp và góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ. Thiếu magie có thể liên quan tình trạng ngủ không sâu giấc hoặc dễ thức giấc ban đêm. Ngoài chuối, các loại hạt, đậu và ngũ cốc nguyên cám cũng là nguồn bổ sung magie tốt.
Giàu kali có thể giảm chuột rút ban đêm
Chuối là thực phẩm giàu kali - chất điện giải quan trọng giúp duy trì hoạt động của cơ và thần kinh. Kali có thể hỗ trợ giảm nguy cơ chuột rút khi ngủ, từ đó giấc ngủ liền mạch hơn. Người thường xuyên vận động hoặc hay bị chuột rút, co cứng cơ vào ban đêm ăn thực phẩm giàu kali có thể hữu ích.
Carbohydrate giúp cơ thể dễ buồn ngủ hơn
Lượng carbohydrate tự nhiên trong chuối có thể giúp tryptophan được vận chuyển vào não dễ hơn. Điều này góp phần thúc đẩy quá trình sản xuất serotonin và melatonin, thư giãn cơ thể, giảm mất ngủ. Tuy nhiên, không nên ăn quá nhiều thực phẩm ngọt hoặc quá no sát giờ đi ngủ vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu.
No lâu, hạn chế thức giấc do đói
Theo Verywell Health, chất xơ trong chuối tạo cảm giác no và làm chậm quá trình tiêu hóa. Nhờ đó, ăn một quả chuối vào buổi tối có thể hạn chế tình trạng tỉnh giấc giữa đêm do đói bụng.
Chuối xanh thường chứa nhiều chất xơ hơn, trong khi chuối chín có hàm lượng đường tự nhiên cao hơn và vị ngọt đậm hơn.
Các chuyên gia cho rằng thời điểm phù hợp để ăn chuối là khoảng một đến hai giờ trước khi ngủ. Khoảng thời gian này giúp cơ thể tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất tốt hơn. Để ngủ ngon hơn, ngoài kết hợp thực phẩm phù hợp cần duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế dùng điện thoại trước khi ngủ, tránh caffeine vào buổi tối và giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và mát.
Kết quả này được công bố tại hội thảo Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành năm 2025, do Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức hôm 9/4 tại Hà Nội.
Nghiên cứu cũng cho thấy khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Đối với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ này lần lượt là 6% và 0,8%. Không chỉ vậy, hơn 62% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng giúp bỏ thuốc lá điếu.
Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ tin rằng các sản phẩm này không chứa nicotine hoặc không gây hại cho sức khỏe. Tiến sĩ Trần Thị Phương Thảo, đại diện nhóm nghiên cứu, cho biết 37% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, 15% cho rằng khói chỉ là "hơi nước" vô hại. Cũng theo nghiên cứu, 43% sinh viên khi được hỏi nghĩ rằng hút thuốc lá điện tử giúp bỏ thuốc lá truyền thống và 32% tin hơi thuốc thụ động là an toàn.
"Nhiều người trẻ gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh tích cực, cho rằng hút thuốc lá điện tử trông ngầu, cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng hoặc cảm thấy bình tĩnh và vui vẻ hơn", tiến sĩ Thảo nói.
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết sau khi các quy định siết chặt kinh doanh và sử dụng thuốc lá điện tử được triển khai, khảo sát 126 điểm bán lẻ thì 64,3% cơ sở đã đóng cửa. Tuy nhiên, thay vì biến mất, hoạt động kinh doanh được chuyển sang các hình thức tinh vi hơn.
Trong số các điểm bán được khảo sát, gần 35% chuyển sang bán hàng trực tuyến. Người bán sử dụng nhiều chiêu thức trá hình để qua mặt kiểm duyệt trên các sàn thương mại điện tử. Sản phẩm được gắn mác "máy cạo râu", "tinh dầu xịt phòng", "đầu bàn chải điện"... nhưng thực chất là thuốc lá điện tử.
39% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua. Chủ yếu họ mua qua Facebook (65%), TikTok (gần 49%), Google (48%) và YouTube (35%).
"Kết quả này cho thấy sau khi hoạt động bán hàng trực tiếp bị hạn chế, các doanh nghiệp và người bán đang thích ứng bằng cách đẩy mạnh hiện diện trên Internet, tận dụng mạng xã hội, nền tảng tìm kiếm và các hình thức quảng bá trực tuyến để duy trì khả năng tiếp cận người dùng", PGS Hương nói.
ThS Bùi Thị Thu Giang, Quản lý chương trình của Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em Không thuốc lá Mỹ, nói nghiên cứu quốc tế cho thấy các tập đoàn thuốc lá thế giới đang sử dụng Facebook, Instagram, TikTok... để quảng bá sản phẩm thuốc lá mới.
Trong giai đoạn 2018-2025, có 3,4 tỷ lượt nội dung quảng cáo 3 sản phẩm điển hình tại hơn 60 quốc gia. Nội dung này đã tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, chủ yếu trên Instagram. Trong đó, 40% người xem trẻ dưới 25 tuổi, khoảng 150 triệu thanh thiếu niên bao gồm 16 triệu người dưới 18 tuổi.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng bằng chứng thu được phản ánh thực trạng hiện nay, cho thấy những thách thức mới trong công tác cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trên Internet. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường giám sát, thực thi pháp luật. Đồng thời cần truyền thông thay đổi nhận thức và hành vi hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên và trẻ em.
