Bùi Trần Quang Khải, 22 tuổi, sinh viên năm cuối ngành Công nghệ thông tin, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM, dự kiến bảo vệ đồ án tốt nghiệp vào tháng 8.
Tháng trước, Khải nhận thông báo trúng tuyển chương trình tiến sĩ của Đại học Duke – ngôi trường top 7 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, theo US News. Chương trình kéo dài 5 năm với học bổng toàn phần cùng hỗ trợ sinh hoạt phí gần 44.000 USD mỗi năm.
“Quá trình làm hồ sơ quá gấp gáp nên việc trúng tuyển Duke là một bất ngờ dù đây là nguyện vọng 1 trong lòng mình”, Khải nói.
Vốn định tiếp nối truyền thống gia đình làm việc trong ngành Hóa nhưng dịch Covid-19 đã thay đổi hoàn toàn định hướng nghề nghiệp của Khải.
Theo nam sinh, phần lớn công việc ngành Hóa đòi hỏi làm trực tiếp ở phòng thí nghiệm (lab). Nếu có đại dịch hay giãn cách xã hội, công việc sẽ bị đình trệ. Trong khi ngành Công nghệ thông tin có tính linh hoạt cao hơn, cho phép làm việc từ xa và kết nối với môi trường quốc tế chỉ thông qua chiếc laptop. Vì vậy, Khải rẽ hướng từ lớp 11.
Nam sinh tự bổ sung kiến thức môn Tin bằng các tài liệu, khóa học trên mạng. Khải nói khó nhất là thay đổi tư duy giữa hai môn học. Ở môn Tin, cùng một bài toán nhưng thay đổi cách triển khai thuật toán tạo ra hiệu quả và tốc độ khác biệt rõ rệt. Điều này đòi hỏi tư duy và cách nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, phối hợp với khả năng sáng tạo để tìm ra phương pháp tối ưu hơn.
Đỗ vào ngành Công nghệ thông tin của trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Khải chịu khó thực hành code để rèn luyện tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Cuối năm thứ hai, nam sinh cùng nhóm bạn đọc thêm nhiều bài báo khoa học chuyên ngành. Với mỗi bài nghiên cứu, Khải đều thử lập trình nhằm hiểu sâu hơn về phương pháp và cách triển khai.
Trong giai đoạn này, Khải cũng tìm đọc các hướng nghiên cứu mới về AI trên thế giới, từ đó hứng thú du học.
“Khi được tiếp cận với kiến thức và xu hướng mới nhanh hơn, mình sẽ có nhiều cơ hội tạo ra được những kết quả tốt hơn, có giá trị hơn”, Khải nhìn nhận. Nam sinh bắt đầu tìm hiểu viết bài báo khoa học, tìm kiếm và liên hệ chuyên gia ở các đại học Mỹ để tham gia các dự án nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm.
Từ giữa tháng 10 năm ngoái, nam sinh bắt tay làm hồ sơ ứng tuyển học bổng tiến sĩ ở Mỹ. Thời điểm này khá gấp gáp vì Khải phải chuẩn bị nhiều bộ hồ sơ, trong khi hạn chót của các trường đa phần rơi vào đầu tháng 12. Khải liên tục kết nối, xin lịch phỏng vấn trước với một số giáo sư để kịp tiến độ.
“Phải chuẩn bị nhiều thứ nên thời gian viết bài luận cá nhân không còn nhiều. Ngay cả với Đại học Duke, lúc mình nộp hồ sơ cũng là những giờ cuối trước khi hệ thống đóng đơn”, Khải kể.
Hồ sơ của Khải nổi bật với 9 bài báo khoa học, một số đăng tại các hội nghị chuyên ngành uy tín cùng nhiều dự án hợp tác với sinh viên, giáo sư Đại học Carnegie Mellon, Northwestern, North Carolina A&T State và Y khoa Đài Bắc. Cùng đó, nam sinh đạt điểm trung bình (GPA) 3.86/4 và IELTS 7.5.
Với Đại học Duke, Khải trải qua 5 lượt phỏng vấn ở 3 vòng. Chàng trai đánh giá vòng phỏng vấn thứ hai căng thẳng và có tính chất quyết định cao nhất. Ba sinh viên ngành AI của trường, mỗi người phỏng vấn sâu Khải 30 phút, sau đó là các giáo sư.
Quá trình này, nam sinh thể hiện sự đầu tư nghiêm túc, hứng thú với hướng nghiên cứu của ngành học. Khải nhìn nhận điều này đã tạo ấn tượng tốt với hội đồng tuyển sinh.
Theo Khải tìm hiểu, Duke có thế mạnh trong lĩnh vực STEM và Y khoa với bệnh viện, phòng nghiên cứu lớn, được xếp trong nhóm tốt nhất ở Mỹ. Đây là lợi thế khi hướng nghiên cứu chính của nam sinh là ứng dụng AI trong y tế.
Giảng viên hướng dẫn đồ án tốt nghiệp cho Khải ở khoa Công nghệ thông tin đánh giá điểm khác biệt, vượt trội của học trò là chủ động kết nối, gầy dựng mối quan hệ hợp tác nghiên cứu với các nhóm, giáo sư ở một số đại học hàng đầu ở Mỹ.
“Không phải sinh viên nào cũng làm được như vậy. Khải không thể hiện bản thân nhiều trên lớp học nhưng kết quả các bài kiểm tra đều rất tốt, biết rõ mình muốn gì”, thầy nói.
"Lẽ ra tôi nên quay về quê hương và xây dựng nhà máy của Tập đoàn OSMOS tại Việt Nam sớm hơn sau khi đã phát triển tại 38 quốc gia. Tôi muốn bù đắp bằng cách cam kết hỗ trợ cho giới trẻ Việt Nam thông qua các cơ sở đào tạo công lập lẫn tư nhân, cùng với Quỹ học bổng Hồ Đắc Cung".
Ông Bernard Hồ Đắc Tấn chia sẻ như vậy trong buổi gặp gỡ mới đây với sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành đang học tập tại báo Tuổi Trẻ.
"Tôi mong trong thời gian tới sẽ có nhiều dịp tiếp xúc và tìm hiểu người trẻ Việt Nam, đồng hành cùng họ trong quá trình phát triển, trưởng thành, thậm chí đến lúc các bạn ra trường và đi làm. Tôi thành lập quỹ học bổng không phải với mục đích chỉ hỗ trợ ngắn hạn. Cơ chế của quỹ là có thể tồn tại mãi mãi, đồng hành cùng các bạn trẻ Việt Nam kể cả sau khi tôi qua đời", ông Bernard nói.
Đáp lại câu hỏi của một sinh viên về hành trình trở về, ông Bernard chia sẻ lý do lớn nhất vẫn là vì gia đình, vì người cha của mình - ông Hồ Đắc Cung. Tuy nhiên, bên cạnh đó là mong muốn trực tiếp quan sát sự thay đổi của đất nước, không chỉ ở khía cạnh vật chất mà còn ở đời sống tinh thần.
Theo ông, trong mắt người Pháp, người Việt Nam luôn siêng năng học tập, thông minh, lịch lãm và nghiêm túc làm việc ở nhiều lĩnh vực, từ nghệ thuật đến khoa học. Những nét văn hóa của Việt Nam cũng được đánh giá rất cao. Từ những năm 1920 đã có rất nhiều kỹ sư Việt Nam tốt nghiệp ở các trường lớn của Pháp, thậm chí có người Việt Nam là viện sĩ Viện hàn lâm Pháp.
"Vì vậy khi bước ra thế giới, các bạn trẻ Việt Nam đã có được những khởi đầu rất tích cực. Các bạn không cần thay đổi gì nhiều mà hãy là chính mình, giữ gìn những giá trị tốt đẹp về tâm hồn và tính cách mà mình đang có, đồng thời mở lòng với những cơ hội và sự khác biệt", ông nhắn nhủ với Võ Ngọc Bảo Thy (sinh viên năm 2 Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) khi cô đặt câu hỏi làm thế nào để thế hệ trẻ Việt Nam có thể bước ra thế giới mà không làm mất đi bản sắc dân tộc.
Nguồn gốc gắn kết với Việt Nam, như ông Bernard lý giải, nằm ở "dòng máu" - khi cha là người Việt và mẹ là người Pháp - cùng với nền giáo dục gia đình. Mẹ ông, dù là người Pháp, xuất thân từ một gia đình khiêm tốn nên có nhiều giá trị tương đồng với người Việt, chính là người đã dạy ông hãy nỗ lực làm việc, tôn trọng người lớn tuổi, giữ gìn truyền thống thờ cúng tổ tiên và luôn trung thực.
Những điều đó được truyền lại và trở thành nền tảng trong cách ông tương tác với thế giới và việc giữ được những đặc điểm văn hóa Á Đông đã mang lại nhiều lợi thế trong công việc, nhất là khi làm việc với các đối tác châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
"Theo cách nhìn phổ biến trên thế giới, mức độ tự chủ công nghệ có thể được đo bằng số lượng hồ sơ đăng ký sáng chế mỗi năm. Trung Quốc hiện dẫn đầu, thậm chí gấp đôi Mỹ. Các bạn hãy thử tìm hiểu xem số lượng hồ sơ của Việt Nam hiện nay là bao nhiêu, thay đổi theo từng năm như thế nào, từ đó đánh giá được mức độ chuyển đổi về công nghệ.
Số lượng bằng sáng chế cũng sẽ là yếu tố tiên quyết và là đòn bẩy để Việt Nam trở thành đất nước phát triển và tự chủ. Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ có "thung lũng Silicon" ở Việt Nam", ông nhắn nhủ.
Trả lời câu hỏi của một sinh viên về AI, ông Bernard Hồ Đắc Tấn cho rằng AI nên được xem như một công cụ hỗ trợ thay vì một giải pháp toàn diện. Người có năng lực tư duy và khả năng phản biện sẽ biết cách đánh giá, sàng lọc thông tin mà AI cung cấp, từ đó tận dụng hiệu quả những điểm đúng và loại bỏ sai sót.
Ngược lại, những người thiếu nền tảng kiến thức lại dễ rơi vào xu hướng tiếp nhận toàn bộ nội dung mà không kiểm chứng, dẫn đến nguy cơ sử dụng thông tin sai lệch.
"Ở góc độ cá nhân, tôi hầu như không sử dụng AI, ngoại trừ một số tình huống đơn giản như viết tin nhắn cho gia đình ở Cai Lậy. Tôi viết nội dung bằng tiếng Pháp, sử dụng Google Translate để dịch, sau đó dùng ChatGPT để kiểm tra lỗi chính tả và ngữ pháp trước khi gửi", ông nói.
Chủ tịch hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ OSMOS cũng cho hay tại OSMOS, AI cũng được ứng dụng nhưng luôn nằm trong sự kiểm soát chặt chẽ của đội ngũ chuyên môn. Công ty có bộ phận nghiên cứu gồm các nhà toán học và kỹ sư, chịu trách nhiệm phân tích dữ liệu và xây dựng mô hình tính toán.
AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ kiểm tra, phát hiện sai sót hoặc đề xuất phương án tính toán mới. Tuy nhiên, không phải lúc nào AI cũng chính xác và mọi kết quả đều cần được con người kiểm chứng.
"Giống như một người thợ mộc sẽ không còn biết đục đẽo nếu quá phụ thuộc vào máy móc. Khi lạm dụng AI, kiến thức và kỹ năng của chúng ta có thể bị "tịch thu" một cách âm thầm", ông nhấn mạnh.
Đinh Thị Giàu, sinh viên chuyên ngành Marketing số, cho biết em bắt đầu tìm hiểu thông tin tuyển sinh và học bổng của SIU từ năm lớp 11. Do đó, bên cạnh việc duy trì kết quả học tập tốt, em còn tích cực tham gia công tác Đoàn, phong trào thanh niên và nghiên cứu khoa học. Chính sự chủ động và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng đã trở thành điểm cộng quan trọng trong quá trình xét học bổng của Giàu.
Với hồ sơ ấn tượng, Đinh Thị Giàu đã xuất sắc nhận học bổng Chủ tịch SIU trị giá 100% học phí toàn khóa, đồng thời được tài trợ sinh hoạt phí trong suốt 4 năm. Đây là học bổng danh giá nhất của SIU, trao cho những sinh viên không chỉ có thành tích học tập vượt trội mà còn thể hiện nỗ lực, khát vọng cống hiến và tiềm năng phát triển toàn diện. Nhờ học bổng này, Giàu và nhiều sinh viên ưu tú khác đã có cơ hội tập trung trọn vẹn vào việc học, nghiên cứu và hoàn thiện bản thân mà không bị rào cản tài chính.
Trong số các sinh viên nhận học bổng tại SIU, Lê Nguyễn Bảo Hùng - ngành Tâm lý học - tiếp cận học bổng từ lợi thế ngoại ngữ. Sở hữu IELTS 8.0 từ lớp 11, Bảo Hùng đã chinh phục Học bổng Tài năng trẻ trị giá 60% học phí toàn khóa: "Nhờ chuẩn bị sẵn, khi biết đến học bổng của SIU, em có thể tự tin chọn SIU là nguyện vọng 1 của mình".
Trần Lê Minh Triết, sinh viên chuyên ngành Thương mại quốc tế, biết đến SIU thông qua các chương trình hướng nghiệp được tổ chức ngay tại Trường THPT Thủ Đức. Sau đó, Triết và phụ huynh đã trực tiếp đến SIU để tìm hiểu kỹ hơn về ngành học phù hợp cũng như các chính sách học bổng. Với nền tảng là vận động viên bộ môn võ cổ truyền từng đạt huy chương cấp quốc gia, Minh Triết đã nhận được học bổng trị giá 50% học phí toàn khóa.
Dù gia đình gặp nhiều khó khăn, Hồ Thị Mỹ Anh, sinh viên ngành Quan hệ công chúng vẫn kiên định theo đuổi ước mơ học đại học bằng cách chủ động tìm hiểu học bổng phù hợp. Biết đến học bổng "Tiếp bước hành trình" - chương trình hỗ trợ 100% học phí suốt 4 năm đại học từ một cựu học sinh cùng trường THPT, Mỹ Anh đã không ngần ngại kết nối với các anh chị sinh viên và thầy cô để được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ ứng tuyển.
Không có một "công thức chung" cho hành trình săn học bổng đại học. Nhưng từ những câu chuyện tại SIU, có thể thấy điểm gặp nhau của các sinh viên nhận học bổng chính là sự chuẩn bị sớm, hiểu rõ thế mạnh bản thân và dám nắm bắt cơ hội.
Cuối tháng 3, Trương Diệu Anh, lớp 12 chuyên Tin, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Ams), nhận thư trúng tuyển Viện Công nghệ Georgia (Georgia Tech). Dù đã đỗ 6 trường khác trước đó, nữ sinh vẫn vui sướng, hò hét khắp nhà.
"Ước mơ của em thành hiện thực", Diệu Anh nói.
Georgia Tech là "ông lớn" trong đào tạo lĩnh vực công nghệ, thuộc top 9 trường công lập tốt nhất Mỹ. Riêng với ngành Khoa học máy tính mà Diệu Anh theo đuổi, trường xếp hạng 5, ngang Đại học Princeton (theo US News). Tỷ lệ chấp nhận của trường này khoảng 9%, nhưng với các ngành cạnh tranh như Khoa học máy tính thì thấp hơn, chỉ 6-7%.
Diệu Anh kể giai đoạn sau Covid-19, thấy các nhu cầu cơ bản về công nghệ thông tin tăng đột biến, nên em quyết định đăng ký thi vào lớp 10 chuyên Tin. Sau khi trúng tuyển trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, em bắt tay xây dựng kế hoạch học tập ngay, tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa để xây dựng hồ sơ du học.
Nữ sinh là thành viên câu lạc bộ lập trình, robotics, nhiếp ảnh của trường và là tình nguyện viên của Friends of Vietnam Heritage - tổ chức giáo dục phi lợi nhuận có mục đích bảo tồn và nghiên cứu văn hóa Việt Nam. Ngoài ra, em đảm nhiệm chủ tịch câu lạc bộ Nhiếp ảnh. Quá trình này là cảm hứng để em viết bài luận chính gửi tới khoảng 20 đại học Mỹ.
Theo Diêu Anh, 4-5 tháng viết luận là khoảng thời gian căng thẳng nhất với gần 40 bản thảo và ít nhất 3 lần thay đổi ý tưởng. Có những bản thảo tưởng như hoàn thiện, nhưng khi được cố vấn góp ý, em viết lại toàn bộ mạch bài.
Ban đầu, Diệu Anh viết về hoạt động tại câu lạc bộ nhiếp ảnh của trường. Tuy nhiên, sau nhiều lần trăn trở, em khai thác sâu hơn về nguồn gốc của đam mê, là chiếc máy ảnh mẹ đã dành cả tháng lương để mua tặng. Cũng nhờ đó, em nhận ra nó không chỉ là công cụ lưu giữ kỷ niệm mà còn là phương tiện thể hiện giá trị bản thân. Diệu Anh thể hiện là người luôn sống hết mình, trân trọng mọi khoảnh khắc và không coi những gì mình nhận được là điều hiển nhiên.
Chọn ngành Khoa học máy tính nhưng nữ sinh không muốn gượng ép bài luận chính nói về chủ đề này, bởi thực tế nhiếp ảnh tác động đến việc hình thành tính cách, tư duy nhiều hơn.
"Đây là bài luận cá nhân (Personal Statement), em phải nhìn thẳng vào góc sâu thẳm nhất của mình, lột tả được bản thân chi tiết nhất", Diệu Anh chia sẻ. "Nhiếp ảnh giúp em thể hiện điều đó tốt nhất".
Về học tập, nữ sinh chuyên Tin đạt loại xuất sắc trong ba năm THPT, từng học lập trình thi đấu và AI, đạt giải thưởng ở một số cuộc thi về Tin học. Diệu Anh cũng đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở hai môn AP (chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT) gồm Khoa học máy tính và Giải tích.
Ngoài ra, nữ sinh lọt vào top 30 cuộc thi Future Blue Innovation do Thành đoàn Hà Nội tổ chức với ý tưởng về ứng dụng (app) giúp biến rác thành nước rửa bát hữu cơ. Đây là ý tưởng nữ sinh nảy ra khi học về Thị giác máy tính. Người dùng chỉ cần chụp ảnh loại rác nào đó như vỏ cam, quất, app sẽ đánh giá khả năng tạo thành nước rửa bát và đưa ra công thức để làm.
Diệu Anh còn phát triển app trợ lý chăm sóc da vì thấy người bạn thân luôn phải "chiến đấu" với mụn. Với ảnh chụp khuôn mặt hàng ngày, ứng dụng sẽ phân tích tình trạng da, so sánh với các ngày trước đó để xem liệu trình điều trị, chăm sóc có hiệu quả không. App cũng tổng hợp thông tin về nhiệt độ, độ ẩm thực tế để gợi ý chu trình chăm sóc da phù hợp.
"Dù đây là dự án cá nhân và mới được thử nghiệm trên quy mô nhỏ, em đã đưa vào bài luận phụ gửi Georgia Tech để thể hiện niềm đam mê và tư duy của mình", Diệu Anh nói. "Với em, bản chất của công nghệ là hỗ trợ con người. Em muốn học sâu về nó để tạo ra các giải pháp ứng dụng nhiều công nghệ".
Là người cố vấn, bà Vũ Thị Hồng, Giám đốc trung tâm Hola Academy, nhìn nhận bộ hồ sơ của Diệu Anh vừa đa dạng, vừa có màu sắc cá nhân rất riêng. "Điều đó cùng sự thông minh, nhanh nhạy và nỗ lực giúp Diệu Anh chinh phục ngôi trường khó tính", chị Hồng nói.
Còn khoảng 4 tháng trước khi nhập học, Diệu Anh dự định học thêm môn AP Thống kê để được miễn một số tín chỉ đại cương ở trường. Nữ sinh cũng tìm hiểu cơ hội giao lưu, nghiên cứu tại Georgia Tech để thích ứng nhanh khi học tập tại đây.
