Tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước Nga Rosatom cáo buộc hôm 30/5 rằng một UAV Ukraine đã tấn công nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia, nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu, nhưng không gây hư hại cho các thiết bị quan trọng. Tuy nhiên, quân đội Ukraine đã bác bỏ cáo buộc này
Tổng giám đốc Rosatom, Alexei Likhachev, gọi vụ việc là một hành động “có chủ đích” và cho biết nó đã tạo ra một lỗ thủng trên bức tường của khu vực nhà tua-bin.
Ông Likhachev cho biết trong một tuyên bố: “Chiều nay, một UAV cảm tử tấn công của Ukraine đã tấn công tòa nhà chứa tua-bin Tổ máy số 6, dẫn đến một vụ nổ sau đó. Vụ nổ không gây hư hại cho các thiết bị chính, tuy nhiên đã xé toạc một lỗ trên bức tường của nhà tua-bin”.
Theo quan chức Nga, đây là lần đầu tiên các thiết bị trọng yếu của nhà máy điện hạt nhân này bị cố ý nhắm mục tiêu tấn công. Vũ khí được sử dụng là UAV điều khiển bằng cáp quang.
Quân đội Ukraine bác bỏ các cáo buộc của Nga, gọi đây là “chiêu trò” truyền thông từ phía Moscow. Quân đội Ukraine khẳng định lực lượng nước này không tấn công Tổ máy số 6 của Nhà máy Điện hạt nhân Zaporizhia.
“Binh sĩ Ukraine hành động hoàn toàn tuân thủ luật nhân đạo quốc tế và nhận thức đầy đủ hậu quả của bất kỳ hành động nào nhằm vào các cơ sở hạt nhân”, quân đội Ukraine cho biết trong một tuyên bố.
“Tại khu vực mặt trận liên quan, không có giao tranh diễn ra vào thời điểm xảy ra vụ việc và không có bất kỳ loại vũ khí nào được sử dụng”, tuyên bố viết.
Nga đã kiểm soát nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia từ tháng 3/2022 và cơ sở này hiện vẫn nằm gần tiền tuyến tại tỉnh Zaporizhia ở Đông Nam Ukraine.
Nhà máy này thỉnh thoảng hứng chịu hỏa lực trong suốt cuộc xung đột kéo dài hơn 4 năm qua, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xảy ra một tai nạn hạt nhân tại cơ sở này.
Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi đã bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” về “vụ việc được báo cáo” tại nhà máy, theo thông báo của tổ chức này.
Ông Grossi cảnh báo về các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân, mô tả những hành động như vậy là “đùa với lửa”. IAEA cũng cho biết cơ quan này đã yêu cầu được tiếp cận hiện trường “để trực tiếp kiểm tra tòa nhà đặt tua-bin bị ảnh hưởng”.
Trong khi đó, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev vào ngày 30/5 cảnh báo, hành động phá hủy khu vực nhà đặt tua-bin hoặc tòa nhà lò phản ứng của nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia có thể dẫn đến một thảm họa tương tự vụ việc xảy ra tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl hàng chục năm trước.
“Tôi đã từng viết về điều này một lần, nhưng tôi sẽ lặp lại những lời cảnh báo nghiêm khắc ấy một lần nữa: rõ ràng rằng nếu xảy ra sự phá hủy thảm khốc đối với nhà đặt tua-bin hoặc tòa nhà đặt lò phản ứng của một nhà máy điện hạt nhân, một Chernobyl mới sẽ xuất hiện”, ông nói.
Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS) ngày 30/6 thông báo cho biết chỉ số nhiệt, kết hợp giữa nhiệt độ và độ ẩm, đã vượt 37,8 độ C tại nhiều nơi trong khu vực các bang Trung Tây và Ngũ Đại Hồ, tạo nên "điều kiện nguy hiểm" cho sức khỏe cộng đồng.
NWS cảnh báo nguy cơ sốc nhiệt và các bệnh do nắng nóng, đặc biệt với những gia đình không được trang bị điều hòa nhiệt độ. Cơ quan này khuyến cáo người dân "ở trong không gian có điều hòa càng nhiều càng tốt, kể cả ban đêm" và thường xuyên kiểm tra tình hình sức khỏe của người cao tuổi, người đang có bệnh nền và những nhà không có thiết bị làm mát.
Bản đồ cảnh báo nắng nóng của Mỹ thể hiện khu vực Trung Tây và Ngũ Đại Hồ là "Cực nóng", mức báo động cao nhất trên thang đo ba cấp độ. Cảnh báo này được ban hành khi nắng nóng cực kỳ nguy hiểm đang hoặc sắp xảy ra và người dân cần hạn chế tối đa ra ngoài.
Nhiều khu vực thuộc các bang Michigan, Illinois, Ohio, Indiana, Kentucky và phần lớn bang Iowa đang trong tình trạng báo động này.
Hai mức cảnh báo thấp hơn là "Theo dõi nóng cực đoan", được phát khi đợt nắng nóng cực đoan có khả năng xảy ra nhưng thời điểm và mức độ ảnh hưởng chưa rõ, và mức "Khuyến cáo nóng" được áp dụng khi thời tiết nắng nóng ở mức đáng lo ngại.
Tại thành phố Detroit, bang Michigan, nhiệt độ dao động quanh ngưỡng 35-37 độ C và có thể chạm mốc gần 38 độ C đến hết ngày 2/7. Chính quyền thành phố mở cửa 12 trung tâm giải trí, một số được phép hoạt động đến 23h, để người dân có nơi tránh nóng.
Đợt nắng nóng dự kiến sẽ lan sang vùng Đông Bắc, trong đó có New York và Boston, đúng dịp Quốc khánh Mỹ ngày 4/7. Vùng Norristown, cách Philadelphia khoảng 32 km, đã hủy lễ diễu hành dự kiến vào cuối tuần vì thời tiết được cảnh báo rất khắc nghiệt.
Thành phố Philadelphia ban bố tình trạng khẩn cấp do nắng nóng các ngày 1-4/7, đồng thời mở 50 trung tâm làm mát cho người dân. Thành phố cũng bố trí lều phun sương, điểm tiếp nước và trạm y tế tại khu vực lễ hội dành cho người hâm mộ World Cup ở công viên East Fairmount.
Tại bang Illinois, Bảo tàng Lịch sử Chicago miễn phí vé vào cửa cho cư dân địa phương muốn tìm nơi tránh nóng. Nhiệt độ cao cũng khiến mặt đường tại một số nơi xuất hiện tình trạng phồng và nứt.
Bác sĩ Kisha Davis, quan chức y tế hạt Montgomery, bang Maryland, cảnh báo nhiệt độ ban đêm ở địa phương vẫn duy trì ở mức 21-27 độ C tại nhiều nơi, khiến cơ thể không có đủ thời gian làm mát tự nhiên.
"Áp lực nhiệt sẽ tích lũy qua từng ngày", bà đề cập đến khái niệm cơ thể chịu tải lượng nhiệt quá mức từ môi trường, đồng thời khuyến cáo người dân hạn chế uống rượu và nước ngọt trong dịp nghỉ lễ vì những loại đồ uống này có thể khiến cơ thể mất nước nhanh hơn.
Viết trên tài khoản Truth Social, Tổng thống Trump cho hay lãnh đạo các nước Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE đề nghị ông ngừng kế hoạch tấn công Iran, trong bối cảnh các cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra. Tuy nhiên, ông cũng chỉ đạo quân đội "sẵn sàng mở cuộc tấn công toàn diện quy mô lớn theo lệnh" trong trường hợp hai bên không đạt được thỏa thuận.
Phát biểu sau đó tại một sự kiện ở Nhà Trắng, ông Trump cập nhật rằng đã có những tiến triển hết sức tích cực, và các đồng minh Ả Rập của Mỹ đều cho rằng sắp đạt được thỏa thuận. Theo ông Trump, Washington hoàn toàn hài lòng nếu đạt được một thỏa thuận ngăn chặn Tehran tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, IRNA hôm qua đưa tin Tehran đã gửi đề xuất hòa bình mới nhất cho Washington, yêu cầu Mỹ chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm Li Băng, rút quân khỏi các khu vực gần Iran và bồi thường thiệt hại do xung đột. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết Tehran còn muốn Mỹ dỡ bỏ các lệnh cấm vận, trả lại những tài sản bị đóng băng và chấm dứt phong tỏa hàng hải đối với nước này.
Dù chưa bên nào đề cập khả năng nhượng bộ trong quá trình đàm phán, một quan chức cấp cao Iran hôm 18.5 cho hay Washington có vẻ như đang nới lỏng một số yêu cầu. Có tin Washington tỏ ra linh hoạt hơn khi đồng ý để Iran tiếp tục một số hoạt động hạt nhân dân sự dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế.
"Tôi cho rằng có những dấu hiệu cho thấy Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đang tăng cường tham gia điều hành đất nước", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trong phiên điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện ngày 2/6.
Ông Mojtaba, 56 tuổi, bị thương trong các cuộc tấn công của Mỹ - Israel khi chiến sự bùng phát ngày 28/2. Ông được bổ nhiệm làm Lãnh tụ Tối cao, thay thế cha mình là Ali Khamenei, người thiệt mạng trong đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel.
Tuy nhiên, ông Mojtaba chưa từng xuất hiện công khai kể từ khi nắm quyền. Quan chức thuộc Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran tháng trước cho biết ông đã hồi phục hoàn toàn sức khỏe.
Theo Ngoại trưởng Rubio, chính quyền thời chiến của Iran hiện do ông Mojtaba Khamenei lãnh đạo với sự cố vấn của một hội đồng bao gồm các thành viên thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và "các thành tố khác".
Ông Rubio nhận định Ngoại trưởng và Chủ tịch Quốc hội Iran, những người dẫn đầu nỗ lực đàm phán, đều phải được hội đồng này phê duyệt trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào. Đây dường như là nguyên nhân lý giải cho tốc độ trì trệ của các cuộc đàm phán hòa bình hiện nay. Ngoại trưởng Mỹ cho biết việc Tehran phải sử dụng người đưa thư bảo mật cùng các mối lo ngại về an ninh đã gây ra tình trạng chậm trễ và nhiễu loạn thông tin trong hệ thống điều hành của Iran.
Họ buộc phải "xin chỉ thị từ hội đồng, và quy trình này thường mất 3-5 ngày mới nhận được phản hồi", ông Rubio nói.
Các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài ba tháng ở Trung Đông đang rơi vào bế tắc. Trong phiên điều trần, Ngoại trưởng Mỹ bày tỏ hy vọng có thể đạt được thỏa thuận với Iran, nhưng nhấn mạnh Tehran phải chấp nhận các hạn chế nghiêm ngặt đối với chương trình hạt nhân nếu muốn được nới lỏng biện pháp trừng phạt.
"Trước mắt vẫn có cơ hội đạt được thỏa thuận. Điều đó có thể xảy ra hôm nay, ngày mai hoặc vào tuần tới. Iran phải tuyên bố rất rõ ràng rằng 'eo biển đã được mở lại, chúng tôi sẽ không thu phí quá cảnh'. Mỹ sẽ hỗ trợ loại bỏ những quả thủy lôi mà họ đã triển khai tại eo biển, và Iran sẽ không khai hỏa vào tàu thuyền", ông nói.
Ngoại trưởng Mỹ đồng thời nhấn mạnh Iran phải đồng ý đàm phán về việc áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt và dài hạn đối với việc làm giàu uranium, hoặc thậm chí chấm dứt hoàn toàn.
"Iran đang bị trừng phạt vì đã làm giàu uranium ở mức độ cao cũng như các hoạt động hạt nhân của họ. Nếu họ đồng ý từ bỏ những thứ đó, các lệnh trừng phạt sẽ được dỡ bỏ", ông Rubio cho hay.
Đây là lần đầu tiên ông Rubio điều trần công khai trước quốc hội kể từ khi Mỹ phát động cuộc chiến nhằm vào Iran. Ông dự kiến xuất hiện tại ba phiên điều trần khác vào cuối ngày 2/6 và trong ngày 3/6, khi đảng Cộng hòa đang thể hiện mối lo ngại về cuộc chiến với Iran. Các nhà lập pháp cho biết họ hy vọng Ngoại trưởng sẽ vạch ra chiến lược nhằm chấm dứt cuộc xung đột này.
Tướng Mohammad Jafar Asadi, phó chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran, ngày 2/6 tuyên bố tái chiến với Mỹ là "không thể tránh khỏi". Ông cũng khẳng định Tehran "vẫn chưa tung ra hết tất cả quân bài chiến lược và sẽ sử dụng chúng khi cần thiết".
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya được coi là "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran. Lãnh đạo cơ quan này thường đưa ra những tuyên bố cứng rắn trong chiến sự.
