Ngày 1/4, Apple tròn 50 tuổi và Espinosa trở thành nhân viên duy nhất chứng kiến hành trình phát triển qua nửa thế kỷ của hãng.
Sau khi các nhà đồng sáng lập Steve Jobs và Steve Wozniak ký giấy tờ khai sinh ra Apple Computer ngày 1/4/1976, Espinosa trở thành người thứ tám đầu quân cho công ty công nghệ nhỏ bé chuyên lắp ráp máy tính tại “trụ sở” ở gara sau nhà Steve Jobs.
“Đó là khoảng thời gian đầy hứa hẹn nhưng cũng đầy lo âu”, Espinosa kể lại với giới truyền thông. “Bạn có một ý tưởng tuyệt vời, lập nên một công ty nhưng rồi không tìm được khách hàng, hoặc không quản lý nổi tăng trưởng dẫn đến phá sản là chuyện thường tình”.
Steve Jobs, Steve Wozniak, Chris Espinosa và những nhân viên đầu tiên khác đều từng học tại trường trung học Homestead ở Cupertino, California. Họ quen nhau khi cùng mày mò và trò chuyện tại Câu lạc bộ Máy tính Homebrew, nhóm được lập ở Menlo Park, California.
Espinosa nhận được 2.000 cổ phiếu khi Apple phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) năm 1980, hiện giá trị khoảng 114 triệu USD. Kể từ khi phụ trách lập trình cho máy tính đời đầu của Apple, công việc của Espinosa thay đổi nhiều lần trong suốt 50 năm, nhưng ông chưa bao giờ rời Apple.
Ông hiện 64 tuổi, làm trong nhóm phát triển hệ điều hành Apple TV và có thâm niên nhất tại Apple, hơn bất kỳ thành viên nào trong ban lãnh đạo. Điều này được đánh giá hiếm có ở Thung lũng Silicon, nơi các công ty khởi nghiệp rồi đóng cửa nhanh chóng và kỹ sư đổi việc vài năm một lần.
Được Steve Jobs tuyển từ năm 14 tuổi
Năm 1976, Espinosa, đang là học sinh trung học, gặp “đàn anh” Steve Jobs tại Byte Shop, một cửa hàng máy tính có cơ sở ở Mountain View. Jobs mời Espinosa viết chương trình cho Apple II, sản phẩm về sau trở thành một trong những máy tính cá nhân phổ biến đầu tiên, bằng BASIC – ngôn ngữ lập trình nay đã lỗi thời.
Năm 1978-1981 là quãng gián đoạn duy nhất của Espinosa với Apple do theo học Đại học California, nhưng vẫn làm bán thời gian (part-time), như viết sách hướng dẫn sử dụng dài hơn 200 trang cho Apple II. Đến 1981, Jobs thuyết phục Espinosa bỏ học để toàn tâm toàn ý cho Apple.
Năm 1985, Jobs rời Apple sau mâu thuẫn với ban lãnh đạo và John Sculley, giám đốc điều hành khi đó. Trong hơn một thập kỷ tiếp theo, công ty rơi vào tình trạng mất phương hướng và lao dốc tài chính.
“Rất nhiều giá trị xuyên suốt của Apple vẫn còn đó, là khát vọng làm nên những điều lớn lao, dẫn dắt bởi giá trị”, Greg Joswiak, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách tiếp thị toàn cầu của Apple, người gia nhập công ty năm 1986 và có thâm niên nhất trong đội ngũ lãnh đạo, nói. “Nhưng chúng tôi cũng nhiều lần chệch hướng”.
Mỗi khi điều đó xảy ra, Apple tiến hành sa thải “hết lần này đến lần khác”, theo Espinosa. Thế nhưng ông vẫn được giữ lại vì quản lý nhân sự nói ông đã làm cho công ty quá lâu, đến mức gói trợ cấp thôi việc quá tốn kém. “Tôi đã tự hỏi mình sẽ làm gì vì không có bằng đại học và chỉ làm cho một công ty”, ông kể. “Nhưng tôi đã ở đây từ đầu, vậy thì tôi sẽ ở lại cho đến khi nghỉ hưu”.
Espinosa gọi sự kiện năm 1997 là “bước ngoặt” với Apple. Steve Jobs trở lại, kéo theo sự ra đời của iPod và iPhone vài năm sau đã định hình ngành điện tử tiêu dùng ngày nay. “Vào những năm 1970, ý tưởng sở hữu một chiếc máy tính trong nhà, hoặc một chiếc mà bạn mang theo bên mình hoặc đeo trên cổ tay là không thể tưởng tượng nổi, có lẽ còn đáng sợ và kỳ quặc nữa”, ông nói.
Trong nửa thế kỷ, Apple đã khởi nghiệp, vượt qua giai đoạn sa sút rồi vươn lên lần nữa để trở thành một trong những công ty giá trị nhất thế giới. Steve Jobs, qua đời năm 2011, trở thành đề tài của ít nhất hai bộ phim, trong đó có một phim được đề cử Oscar.
Hiện Apple được định giá gần 4.000 tỷ USD, tạo ra hơn 100 tỷ USD lợi nhuận mỗi năm và có 2,5 tỷ điện thoại, tablet, máy tính, tai nghe và đồng hồ thông minh đang được sử dụng trên khắp thế giới. Họ một lần nữa đứng trước những thách thức mới như doanh thu phụ thuộc vào iPhone, cơn sốt AI, tăng trưởng chững lại, biến động thuế quan và chuỗi cung ứng, chống độc quyền.
“Một phần trong giới công nghệ chỉ là tìm kiếm bong bóng tiếp theo rồi nhanh chóng rút ra trước khi bong bóng vỡ, nhưng đó không phải điều chúng tôi làm ở Apple”, Espinosa nói.
Thông tin được đưa ra tại buổi làm việc giữa Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân với ông David Zapolsky, Phó chủ tịch cấp cao, Giám đốc pháp lý và đối ngoại toàn cầu của Amazon, chiều 22/5.
Động thái này diễn ra sau nhiều lần Amazon bày tỏ quan tâm tới thị trường Internet vệ tinh Việt Nam. Trước đó, trong buổi gặp lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ hồi năm 2025, đại diện tập đoàn từng ngỏ ý tìm cơ hội cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh tại Việt Nam thông qua giấy phép thí điểm.
Dự án Internet vệ tinh của Amazon ban đầu mang tên Kuiper, sau đó đổi tên thành Amazon Leo vào cuối năm 2025. Hệ thống được xây dựng theo mô hình chùm vệ tinh quỹ đạo thấp, với kế hoạch triển khai hơn 3.200 vệ tinh nhằm cung cấp kết nối Internet tốc độ cao cho các khu vực vùng sâu, vùng xa và hải đảo.
Theo giới thiệu của Amazon, dịch vụ này có thể đạt tốc độ 400 Mbps cho người dùng cá nhân và 1 Gbps cho doanh nghiệp, với độ trễ thấp. Đến tháng 4 năm nay, Amazon Leo đã đưa hơn 300 vệ tinh lên quỹ đạo thông qua 11 vụ phóng, nhưng vẫn chưa thương mại hóa đại trà. Đây hiện là hệ thống vệ tinh Internet lớn thứ ba thế giới, sau Starlink và OneWeb. Tại Việt Nam, Amazon đã thành lập doanh nghiệp mang tên Amazon Kuiper ở TP HCM.
Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đánh giá cao những đóng góp của Amazon trong việc hỗ trợ xuất khẩu thương mại điện tử, điện toán đám mây, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Việt Nam.
Người đứng đầu Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị Amazon mở rộng đầu tư vào hạ tầng số, dữ liệu và công nghệ cao tại Việt Nam; tăng cường hợp tác với doanh nghiệp công nghệ trong nước; thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng đề nghị tập đoàn này đồng hành cùng Việt Nam xây dựng hệ sinh thái công nghệ xanh, bền vững.
Ông khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ sẵn sàng phối hợp với các đơn vị liên quan để hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho Amazon trong quá trình nghiên cứu, triển khai đầu tư, kinh doanh, sản xuất cũng như thử nghiệm thiết bị theo đúng quy định pháp luật.
Thông tin được Schrader chia sẻ trên Facebook cá nhân hôm 19/5. Nhà làm phim 79 tuổi cho biết ông tìm đến ứng dụng “bạn gái AI” nhằm tìm hiểu cách AI mô phỏng tương tác tình cảm giữa con người trong thời đại số.
“Vì muốn hiểu hơn về tương tác nam và nữ trong thế giới ảo, tôi đã tìm mua một bạn gái AI trực tuyến. Thật thất vọng”, ông viết trên Facebook cá nhân.
Theo Schrader, ông đã cố gắng kiểm tra giới hạn hoạt động của hệ thống, bao gồm mức độ hiểu biết của AI về chính quá trình tạo ra nó, các giới hạn về nội dung và cách chatbot phản hồi những câu hỏi nhạy cảm.
“Tôi cố thăm dò cách cô ấy được lập trình, ranh giới của các nội dung nhạy cảm hay mức độ hiểu biết của cô ấy về việc mình được tạo ra như thế nào”, Schrader chia sẻ.
Tuy nhiên, ông cho biết chatbot liên tục né tránh và chuyển hướng câu trả lời sang các quy tắc lập trình sẵn có.
“Khi tôi tiếp tục hỏi, cô ấy đã chấm dứt cuộc trò chuyện”, ông viết.
Một tài khoản Facebook còn đùa rằng phần tiếp theo của Taxi Driver (bộ phim do Schrader biên kịch) có lẽ sẽ là cảnh nhân vật chính cố tìm bạn gái AI nhưng rồi lại khiến cô ấy bỏ đi. Sau đó, anh ta tạo lại cô ấy từ đầu và tiếp tục xúc phạm cô ấy theo cách khác.
Đây không phải lần đầu tiên Schrader công khai thử nghiệm với AI. Trước đó, ông từng gây tranh cãi khi ca ngợi khả năng của ChatGPT trong việc xây dựng ý tưởng phim và góp ý chỉnh sửa kịch bản.
Trong một bài đăng hồi đầu năm 2025, Schrader cho biết ông “choáng váng” khi ChatGPT có thể tạo ra hàng loạt ý tưởng phim hay và độc đáo.
“Vì sao biên kịch phải ngồi hàng tháng trời tìm ý tưởng trong khi AI có thể đưa ra chúng chỉ sau vài giây?”, ông từng viết.
Ngoài việc thử nghiệm ý tưởng phim, Schrader còn sử dụng AI để tạo bài hát và video dành cho chú chó cưng của mình. Tuy nhiên, trong một bài đăng khác hồi tháng 4, ông cũng cho rằng mạng xã hội đang bị “ngập tràn” bởi những hình ảnh AI chất lượng kém và thừa nhận bản thân đã tạm thời mất niềm tin vào khả năng sáng tạo của AI.
Paul Schrader hiện đã có hơn 50 năm hoạt động tại Hollywood. Bộ phim mới nhất của ông là “Oh, Canada”, từng ra mắt tại Liên hoan phim Cannes.
Trong sự nghiệp của mình, ông nhiều lần hợp tác với đạo diễn Martin Scorsese qua các tác phẩm nổi tiếng như Raging Bull, The Last Temptation of Christ và Bringing Out the Dead. Bên cạnh vai trò biên kịch, Schrader cũng tự đạo diễn gần 20 bộ phim, trong đó có American Gigolo, Mishima: A Life in Four Chapters và First Reformed.
Theo một báo cáo gần đây của Rest of World, kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đang được sử dụng để quét đề thi và hiển thị câu trả lời trực tiếp trên tròng kính, biến chúng thành công cụ gian lận theo thời gian thực. Đáng chú ý, một số sinh viên thậm chí còn thuê những chiếc kính này với giá chỉ 6 USD một ngày, không chỉ để định vị hay dịch thuật mà còn để giành lợi thế không công bằng trong các kỳ thi.
Cơ chế hoạt động của kính thông minh này là sự kết hợp giữa phần cứng và AI. Những chiếc kính hiện đại được trang bị camera, micro và trợ lý AI có khả năng phân tích hình ảnh mà người dùng đang nhìn và phản hồi ngay lập tức. Điều đó có nghĩa, một câu hỏi trên giấy có thể được quét, xử lý bởi mô hình AI và đưa ra câu trả lời mà không cần phải lấy điện thoại ra. Hơn nữa, vì những thiết bị này trông giống như kính thông thường nên chúng khó bị phát hiện hơn nhiều so với các phương pháp gian lận truyền thống.
Vấn đề này không chỉ đơn thuần là gian lận trong thi cử mà còn thách thức toàn bộ hệ thống giáo dục. Các chuyên gia cảnh báo các thiết bị như kính thông minh tích hợp AI có thể làm suy yếu các phương pháp phát hiện gian lận truyền thống vì chúng hoạt động liên tục, khó nhận biết và khó theo dõi. Một số khu vực đã bắt đầu thực hiện các biện pháp quyết liệt, như tạm thời vô hiệu hóa các công cụ AI trong kỳ thi, nhằm chủ động phòng ngừa.
Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên của "công nghệ vô hình", nơi những thiết bị này vừa hữu ích vừa dễ bị lạm dụng. Đây chính là vấn đề nan giải: khi công nghệ trở nên liền mạch như vậy, ranh giới giữa việc hỗ trợ và gian lận bắt đầu trở nên mờ nhạt.
