Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) đưa tàu Orion, chở phi hành đoàn Artemis II, rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội). Chuyến bay làm nên lịch sử khi trở thành nhiệm vụ có người lái đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 cách đây 54 năm.
Artemis II là cột mốc quan trọng trong chương trình Artemis, tạo bước đệm cho việc thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên bề mặt Mặt Trăng. Ngoài thử nghiệm công nghệ cho chương trình, chuyến bay kéo dài 10 ngày này còn thu thập dữ liệu về mức độ phơi nhiễm bức xạ, sức khỏe và khả năng hoạt động của con người ngoài quỹ đạo Trái Đất thấp, đồng thời quan sát Mặt Trăng từ góc nhìn hiếm.
Nghiên cứu về sức khỏe phi hành gia
Một thí nghiệm đáng chú ý trên tàu Orion là Phản ứng tương tự mô của phi hành gia ảo (AVATAR). Thí nghiệm sử dụng các “chip cơ quan” – mẫu mô nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, lớn tương đương chiếc USB, chứa tế bào người sống được chỉnh sửa để hoạt động giống như cơ quan thật.
AVATAR tập trung vào mô tủy xương nuôi cấy từ tế bào thu thập trong quá trình hiến máu trước chuyến bay của các phi hành gia. Tủy xương sản sinh ra tế bào miễn dịch và máu, đồng thời đặc biệt nhạy cảm với bức xạ, do đó là mục tiêu quan trọng để đánh giá rủi ro sức khỏe trong các nhiệm vụ ngoài Trái Đất.
Sau khi nhiệm vụ Artemis II kết thúc, các nhà nghiên cứu sẽ phân tích mẫu mô ở cấp độ phân tử để đánh giá cách hàng nghìn gene phản ứng với chuyến du hành vũ trụ. Để xác định xem chúng có thể dự đoán chính xác phản ứng của con người trước căng thẳng liên quan đến vũ trụ hay không, họ cũng sẽ so sánh kết quả với dữ liệu từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và với các mẫu sinh học thu thập từ phi hành đoàn trước và sau chuyến bay.
Nghiên cứu trước đây trên trạm ISS, vốn được từ trường Trái Đất che chắn một phần, cho thấy phi hành gia bị tiêu xương ngay cả trong chuyến bay ngắn. Các nghiên cứu tương tự có thể giúp định hướng chiến lược chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho phi hành gia trong những nhiệm vụ dài hạn sau này.
Thử nghiệm thích nghi trong không gian sâu
Một thí nghiệm quan trọng khác là ARCHeR, hướng đến tìm hiểu cách phi hành gia thích nghi với cuộc sống trong tàu Orion khép kín. Họ sẽ đeo thiết bị trên cổ tay để theo dõi mức độ căng thẳng, sự chuyển động, giấc ngủ và khả năng nhận thức. Nhóm nghiên cứu hy vọng dữ liệu thời gian thực sẽ giúp phân tích cách hoạt động hàng ngày, sự nghỉ ngơi và môi trường giới hạn ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe và khả năng làm việc nhóm ngoài không gian.
Một nghiên cứu khác sẽ tập trung vào hệ miễn dịch. Trong suốt nhiệm vụ, các phi hành gia sẽ thu thập mẫu nước bọt bằng cách thấm chúng lên giấy chuyên dụng lưu trữ trong những cuốn sổ nhỏ – phương pháp đơn giản và cần thiết vì tàu Orion không có tủ lạnh.
Khi so sánh với các mẫu thu thập trước và sau chuyến bay, dữ liệu về nước bọt và máu sẽ cho phép nhóm nghiên cứu theo dõi thay đổi miễn dịch liên quan đến tác nhân gây căng thẳng như bức xạ và sự cô lập. Họ cũng dự định theo dõi khả năng virus “ngủ đông”, bao gồm virus liên quan đến bệnh thủy đậu và zona thần kinh, tái hoạt động trong chuyến du hành vũ trụ – hiện tượng từng xảy ra trên trạm ISS.
Đo lường bức xạ mạnh
Khác với phi hành đoàn trên trạm ISS, Artemis II sẽ bay vượt khỏi từ quyển Trái Đất, tiếp xúc với bức xạ vũ trụ nhiều hơn đáng kể. Để theo dõi rủi ro này, họ sẽ mang máy đo liều lượng bức xạ cá nhân trong túi để theo dõi mức độ tiếp xúc theo thời gian thực. Cùng với 6 cảm biến bức xạ lắp đặt trên khoang chở người của tàu Orion, chúng có thể phát hiện sự gia tăng bức xạ đột ngột, ví dụ như trong bão Mặt Trời, và cảnh báo phi hành đoàn thực hiện biện pháp bảo vệ.
Dữ liệu từ các thiết bị trên cùng với phép đo từ một số vệ tinh nhỏ mà đối tác quốc tế cung cấp sẽ giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về cách bức xạ hoạt động bên trong Orion và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Góc nhìn hiếm về Mặt Trăng
Khi Orion bay vòng qua phía xa Mặt Trăng (phía luôn bị khuất khi nhìn từ Trái Đất), phi hành đoàn Artemis II có khoảng ba giờ để nghiên cứu địa hình mà chưa ai khảo sát kỹ hơn suốt 50 năm qua. Dù vậy, tầm nhìn của phi hành đoàn sẽ phụ thuộc vào đường bay của Orion cũng như góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời.
Họ sẽ dựa vào kiến thức địa chất để chụp ảnh và mô tả các cấu trúc bề mặt hình thành từ những vụ va chạm và dòng dung nham cổ xưa. Một trong những mục tiêu hấp dẫn nhất là bồn trũng Orientale – vết tích va chạm khổng có niên đại 3,8 tỷ năm, rộng khoảng 960 km, đánh dấu ranh giới giữa phía gần và phía xa Mặt Trăng nhưng nằm ngoài tầm quan sát trong thời Apollo.
Phi hành đoàn Artemis II cũng có thể chứng kiến tia sáng lóe lên do thiên thạch lao xuống hoặc đám mây bụi mờ ảo lơ lửng phía trên đường chân trời của Mặt Trăng, vốn rất bí ẩn với con người. Những quan sát này được kỳ vọng giúp định hướng cho các nhiệm vụ Artemis tiếp theo, bao gồm cả kế hoạch đưa con người hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng. Dữ liệu mới có thể ảnh hưởng đến địa điểm mà phi hành đoàn tương lai khám phá, mẫu vật cần thu thập cũng như việc xác định khu vực có giá trị khoa học cao.
Sạc qua đêm là một chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng công nghệ. Trong khi smartphone hiện an toàn hơn nhờ các tính năng tối ưu hóa sạc pin, mọi thứ phức tạp hơn với pin dự phòng. Đặc biệt, với dung lượng lớn hơn, pin dự phòng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi sạc lâu.
Pin dự phòng thường sử dụng lithium-ion hoặc lithium-polymer. Khi sạc quá mức mà không có biện pháp bảo vệ, hóa chất bên trong có thể trở nên không ổn định, dẫn đến hiện tượng quá nhiệt - vốn là nguyên nhân chính khiến pin lithium có thể bốc cháy.
Ngoài ra, các yếu tố như hư hỏng vật lý, tiếp xúc với nhiệt độ cao và cáp không tương thích cũng có thể làm tăng nguy cơ. Việc sạc pin trên giường hoặc dưới gối có thể trở nên nguy hiểm, vì nhiệt không có chỗ thoát ra. Một sự cố gần đây tại Los Angeles (Mỹ) đã ghi nhận một phóng viên bị bỏng hóa chất do bộ sạc di động phát nổ khi đang sạc trên giường.
Mặc dù không phải tất cả pin dự phòng đều có nguy cơ phát nổ, việc sạc quá mức vẫn có thể làm giảm tuổi thọ của pin. Nhiều pin dự phòng hiện đại được trang bị hệ thống quản lý pin tự động ngừng sạc khi đạt 100%. Tuy nhiên, với những pin dự phòng có dung lượng lên đến 25.000 mAh, chúng vẫn có khả năng tỏa nhiệt cao hơn so với smartphone.
Theo blog của UGREEN, với những tiến bộ trong công nghệ hiện nay, việc sạc pin dự phòng qua đêm có thể an toàn. Trong khi đó, hướng dẫn từ Ambrane cũng cho biết hầu hết pin dự phòng hiện đại đều có biện pháp bảo vệ nhằm giúp việc sạc qua đêm thỉnh thoảng "nói chung là an toàn". Tuy nhiên, Anker lại khuyến cáo nên tránh hoàn toàn việc sạc qua đêm.
Các chuyên gia khuyến cáo người dùng cần đặc biệt cẩn thận với các pin dự phòng cũ hoặc giá rẻ, vì chúng có thể thiếu chứng nhận an toàn và dễ gây hại cho thiết bị. Trước khi sử dụng, hãy chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo như phồng lên, mùi lạ hoặc quá nóng, đồng thời ngừng sử dụng ngay nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu mất an toàn nào.
Tóm lại, việc sạc pin dự phòng qua đêm có thể an toàn nếu người dùng sử dụng sản phẩm chất lượng và chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo.
Thông tư 08 của Bộ Khoa học và Công nghệ về hướng dẫn xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất có hiệu lực hôm nay. Một trong những điểm mới của thông tư là VNeID được sử dụng làm công cụ hỗ trợ người dùng kiểm tra lại các SIM đang đứng tên, từ đó xác nhận số thuê bao đang sử dụng. Đây cũng sẽ là cơ sở để yêu cầu các nhà mạng tiến hành xác thực lại những thuê bao không chính chủ.
Theo đó, trên ứng dụng VNeID, người dùng được đề nghị vào xác nhận tích hợp thông tin, chọn Số điện thoại. Ứng dụng sẽ hiển thị các số mà họ đang "đứng tên", ở tất cả các mạng di động. Từ đây, người dùng tiến hành xác nhận những số này có phải của mình hay không.
Trong trường hợp xuất hiện số điện thoại "lạ", người dùng thông báo trên app rằng mình không sử dụng số đó. Sau khi nhận được phản hồi này, doanh nghiệp viễn thông sẽ có nghĩa vụ thông báo liên tục trong vòng 5 ngày, mỗi ngày ít nhất một lần tới người đang sử dụng số di động đó, yêu cầu thực hiện lại việc giao kết hợp đồng theo quy định và xác thực sinh trắc học ảnh khuôn mặt của thuê bao. Trường hợp cá nhân sử dụng số thuê bao này không thực hiện, nhà mạng tạm dừng cung cấp dịch vụ viễn thông chiều đi trong 60 ngày, trước khi tiến tới khóa hai chiều trong 60 ngày tiếp theo.
Biện pháp này sẽ giúp ngăn chặn tình trạng thông tin của người này đứng tên cho số điện thoại của người khác, một trong những nguyên nhân của SIM không chính chủ và vấn nạn cuộc gọi rác thời gian qua.
Ứng dụng VNeID sẽ gửi thông báo đến người dùng theo từng đợt và cơ quan quản lý viễn thông chưa tiết lộ cụ thể số lượng người dùng sẽ nhận được thông báo đợt đầu là bao nhiêu. Trước đó, theo thống kê cuối năm 2024, Việt Nam có 120 triệu thuê bao di động, trong đó 100 triệu được sử dụng trên smartphone. Còn đến cuối 2025, ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID đạt hơn 65 triệu tài khoản.
Điều này đồng nghĩa còn hàng triệu chủ thuê bao khác chưa thể tiếp cận theo cách này. Các nhà mạng khẳng định sẽ phân loại thuê bao không dùng điện thoại thông minh, chưa có tài khoản VNeID để có biện pháp hỗ trợ tận nơi.
Với cách xác nhận việc sử dụng và xác thực thông tin thuê bao này, các thuê bao chính chủ đang sử dụng, vốn đã được xác thực trong các đợt chuẩn hóa trước đây, sẽ không cần thao tác thêm. Ngoài ra, theo quy định, các thuê bao đã được sử dụng để đăng ký tài khoản định danh điện tử VNeID mức 2, hoặc số điện thoại được đăng ký bằng phương thức như quét chip CCCD hoặc liên kết với VNeID mức 2, cũng không cần xác thực lại.
Theo quy định, nhà mạng phải đảm bảo thuê bao di động có đủ bốn trường thông tin gồm số định danh cá nhân, họ tên, ngày tháng năm sinh, sinh trắc học ảnh khuôn mặt, và các dữ liệu này phải khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư của Bộ Công an.
Từ tuần trước, nhà mạng đã bắt đầu triển khai ứng dụng riêng cũng như tăng cường nhân lực tại điểm bán, khuyến khích người dùng xác thực thông tin sớm.
Nhóm người dùng được khuyến nghị thực hiện ngay gồm người đăng ký sim di động bằng giấy tờ khác không phải CCCD, nhóm thuê bao đứng tên hộ người thân. Có bốn cách xác thực được chấp nhận, gồm: trực tuyến thông qua VNeID; qua ứng dụng của nhà mạng; trực tiếp tại địa điểm dịch vụ của nhà mạng; và tại địa điểm được nhà mạng ủy quyền.
Ngày 15/7, UBND tỉnh Tây Ninh phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức diễn đàn Phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tỉnh Tây Ninh và thúc đẩy liên kết khởi nghiệp phía Nam.
Tại diễn đàn, Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn khẳng định, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là động lực tạo bứt phá cho tăng trưởng của địa phương trong giai đoạn mới.
Tỉnh xác định UAV và AI là hai lĩnh vực công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai từ nay đến năm 2030.
Với UAV, địa phương xây dựng Chiến lược phát triển hệ sinh thái thiết bị bay không người lái giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Định hướng này nhằm đưa Tây Ninh trở thành trung tâm thử nghiệm, đào tạo, sát hạch, ứng dụng và phát triển công nghiệp phụ trợ UAV của khu vực phía Nam.
Theo lãnh đạo tỉnh, định hướng trên dựa trên lợi thế liên kết với TPHCM - nơi có thế mạnh về nghiên cứu, phát triển công nghệ. Trong khi đó, Tây Ninh có quỹ đất, không gian thực địa thuận lợi để thử nghiệm, đào tạo và triển khai ứng dụng. Sự kết nối này sẽ tạo ra chuỗi giá trị và động lực tăng trưởng mới cho toàn vùng.
Định hướng phát triển công nghệ cao được đặt trên nền tảng tăng trưởng tích cực của địa phương. Sáu tháng đầu năm 2026, GRDP của Tây Ninh ước tăng 10,12%, vượt kịch bản đề ra, xếp thứ 8/34 tỉnh, thành phố và đứng đầu khu vực phía Nam. Thu ngân sách nhà nước đạt hơn 32.600 tỷ đồng, bằng 60,7% dự toán Trung ương giao; tỷ lệ giải ngân đầu tư công đạt trên 46%, thuộc nhóm cao của cả nước.
Thu hút đầu tư tiếp tục là điểm sáng khi tỉnh cấp giấy phép mới cho 70 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn khoảng 36.600 tỷ đồng và 70 dự án FDI với tổng vốn đăng ký mới, điều chỉnh trên 2,2 tỷ USD. Lũy kế đến nay, Tây Ninh có hơn 3.100 dự án trong nước với tổng vốn khoảng 757.000 tỷ đồng và 2.051 dự án FDI, tổng vốn đăng ký trên 27,6 tỷ USD.
Theo ông Hẳn, những kết quả trên tạo nền tảng quan trọng để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh đặt mục tiêu xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo với 300 thành viên, giải quyết 100 bài toán đổi mới sáng tạo mỗi năm, hỗ trợ 100 doanh nghiệp nâng cao năng suất và ươm tạo từ 300-350 dự án khởi nghiệp.
"Tây Ninh cam kết tiếp tục kiến tạo môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm, doanh nghiệp khởi nghiệp được kết nối nguồn lực, góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cho toàn vùng phía Nam", ông Hẳn nhấn mạnh.
