Trò chuyện với chúng tôi, Đồng Thị Hải Yến, cựu sinh viên Trường ĐH Fulbright Việt Nam, cho biết, bản thân sinh ra với đôi mắt không lành lặn, đã trải qua 7 lần phẫu thuật, chỉ còn một bên mắt đủ nhìn đường.
Suốt 12 năm học giỏi, Yến từng hai lần trượt học bổng toàn phần của Trường ĐH RMIT Việt Nam, rồi thử sức ở ngành Báo chí của Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Tp.HCM) trước khi chuyển sang Công tác xã hội. Hai năm sau, cô tiếp tục nộp hồ sơ vào ĐH Fulbright Việt Nam, theo học song ngành Tâm lý học và Việt Nam học.
Không dừng lại ở tấm bằng, Yến tốt nghiệp xuất sắc với đề tài nghiên cứu về trải nghiệm kỳ thị của người khiếm thị, đạt 95/100 điểm, đồng thời trúng tuyển thực tập tại một phòng nghiên cứu sức khỏe tinh thần thuộc ĐH Harvard. Mỗi ngày, cô đọc 7 – 8 tiếng để theo đuổi con đường khoa học. “Với tôi, học đại học là học cách tự học”, Yến chia sẻ.
Cũng mang trong mình khát khao học tập, Nguyễn Thị Thanh Thùy, sinh viên ngành Tham vấn và Trị liệu tâm lý – Trường ĐH Văn Hiến, mất hoàn toàn thị lực sau một ca phẫu thuật không thành. Biến cố đến cùng lúc với khó khăn gia đình khi mẹ mắc bệnh nặng, Thùy từng phải bảo lưu việc học vì không đủ học phí.
Nhưng Thùy không dừng lại. Ban ngày lên lớp, tối đi làm thêm, cô tận dụng mọi cách để học: xin tài liệu giảng viên, dùng phần mềm đọc màn hình, nhờ người thân chụp lại sách vở. “Có khó khăn và cũng có cách”, Thùy nói, như một lời khẳng định về lựa chọn không bỏ cuộc.
Huỳnh Ngọc Xuân Thy, sinh viên ngành Công tác xã hội – Học viện Cán bộ Tp.HCM, cũng từng chật vật từ khâu làm hồ sơ, nhập học. Hiểu rõ những gì người khiếm thị phải đối mặt, Thy chọn theo đuổi ngành học để sau này có thể giúp đỡ những người giống mình. “Mình luôn cố gắng từng ngày để biến ước mơ thành hiện thực”, Thy chia sẻ.
Với Nguyễn Thanh Bình, sinh viên ngành Quan hệ công chúng – Trường ĐH Văn Hiến, hành trình học đại học bắt đầu từ những chuyến xe buýt kéo dài gần 45km mỗi ngày. Mất hoàn toàn thị lực, Bình vẫn kiên trì đến lớp, học thuyết trình, làm việc nhóm và tự tìm tài liệu bằng mọi cách.
“Mình muốn có kiến thức để sau này tìm được việc làm, có thu nhập phụ giúp gia đình”, Bình nói về ước mơ giản dị nhưng đầy quyết tâm.
Không chỉ khó khăn trong học tập, việc đi lại cũng là gánh nặng với nhiều sinh viên khiếm thị. Huỳnh Phan Bảo Trân, sinh viên ngành Xã hội học – Trường ĐH Văn Hiến cho biết, mỗi ngày, Trân phải di chuyển nhiều lần bằng xe ôm công nghệ, chi phí không nhỏ. Có lúc khó khăn, Trân phải nhờ bạn bè hỗ trợ.
Dù vậy, cô vẫn đều đặn tham gia các buổi giao lưu, học hỏi dành cho người khiếm thị. “Có buổi tụi mình được hỗ trợ tiền xe, nhỏ thôi nhưng ấm lòng lắm”, Trân kể.
Trong khi đó, Lê Nguyễn Duy An, sinh viên ngành Truyền thông và sáng tạo nội dung – Trường ĐH Văn Hiến, chọn cách thích nghi bằng công nghệ. Khi tài liệu ở dạng hình ảnh, An dùng phần mềm OCR để chuyển thành chữ, tự học thêm kỹ năng viết, ngoại ngữ và mở rộng các mối quan hệ. “Phải biết mình cần gì, muốn gì để định hướng tương lai”, An nói.
Theo thầy Nguyễn Quyết Thắng, giáo viên Trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, sinh viên khiếm thị vẫn đang gặp nhiều rào cản từ hệ thống: tài liệu chưa phù hợp, phương pháp giảng dạy thiên về hình ảnh, hình thức đánh giá chưa điều chỉnh tương thích.
“Giảng viên nhiều khi chưa hiểu hết để hỗ trợ các em”, thầy Thắng nhận định, đồng thời nhấn mạnh vai trò của kỹ năng giao tiếp, công nghệ và sự hỗ trợ từ bạn bè trong quá trình học.
Ở góc độ giảng dạy đại học, ThS Châu Thị Hiếu, giảng viên bộ môn Giáo dục Toán học, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Tp.HCM) cho rằng, sinh viên khiếm thị cần chủ động hơn nữa trong việc học, đồng thời trang bị kiến thức nền và kỹ năng mềm để phát triển lâu dài.
Sau nhiều ngày người dân phản ánh tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng tại kênh Chìm Sơn Tịnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi đã có báo cáo bước đầu về nguyên nhân vụ việc.
Theo Báo cáo số 545/BC-SNNMT gửi UBND tỉnh, từ ngày 7 đến 8/5, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về môi trường (Bộ Công an) tổ chức kiểm tra, xác minh thực tế tại tuyến kênh.
Kết quả ban đầu cho thấy, tuyến kênh bị bồi lắng nghiêm trọng, lượng lớn bùn thải tích tụ trong thời gian dài nhưng chưa được bố trí kinh phí để nạo vét. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân chính khiến dòng nước chuyển màu đen, bốc mùi hôi thối và xuất hiện tình trạng cá chết hàng loạt.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong thời gian kênh Thạch Nham cắt nước tưới, tuyến kênh Chìm Sơn Tịnh không có nguồn nước bổ sung khiến mực nước xuống thấp. Cùng với thời tiết nắng nóng kéo dài, các chất ô nhiễm tích tụ lâu ngày phát sinh mùi hôi và gây ô nhiễm nghiêm trọng hơn.
Trước đó, ngày 6/5, báo chí phản ánh tình trạng ô nhiễm kéo dài tại tuyến kênh Chìm Sơn Tịnh đoạn qua phường Trương Quang Trọng, xã Thọ Phong đến khu vực cầu Lệ Thủy (xã Tịnh Khê), với dòng nước chuyển màu đen đặc, nổi bọt trắng và bốc mùi hôi nồng nặc.
Ngoài yếu tố bồi lắng, cơ quan chức năng xác định, kênh Chìm Sơn Tịnh hiện tiếp nhận nhiều nguồn thải đan xen. Trong đó có nước thải sinh hoạt của người dân, nước tháo nội đồng và nước thải từ một số cơ sở sản xuất thuộc Cụm công nghiệp Tịnh Ấn Tây.
Đáng chú ý, tuyến kênh này còn hợp lưu với Suối Bản Thuyền - nơi tiếp nhận nguồn nước thải từ Khu công nghiệp Tịnh Phong, Khu công nghiệp VSIP Quảng Ngãi và Nhà máy mỳ Tịnh Phong.
Để đánh giá toàn diện mức độ ô nhiễm cũng như xác định trách nhiệm các nguồn thải liên quan, từ ngày 6 đến 13/5, các đoàn công tác liên ngành của tỉnh phối hợp Chi cục Bảo vệ môi trường miền Trung - Tây Nguyên tiến hành lấy 17 mẫu nước mặt, nước thải và 6 mẫu bùn để phân tích các chỉ số môi trường.
Dự kiến đến ngày 25/5 sẽ có kết quả phân tích đầy đủ. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tham mưu phương án xử lý dứt điểm và báo cáo UBND tỉnh trước ngày 30/5.
Sau phản ánh của báo chí và người dân, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành công văn hỏa tốc yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương kiểm tra, làm rõ nguyên nhân. Chính quyền địa phương, lực lượng công an cùng các cơ quan chức năng cũng vào cuộc lấy mẫu tại các khu vực xả thải để phục vụ công tác xác minh, truy nguồn.
Những ngày gần đây, nhiều đoạn trên sông Vàm Cỏ Đông chảy qua các xã: Long Thuận, Bến Cầu, Hảo Đước, Phước Vinh, Ninh Điền… của tỉnh Tây Ninh bất ngờ chuyển sang màu đen khiến người dân ven sông hoang mang.
Nguồn nước ô nhiễm không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn đe dọa trực tiếp hoạt động sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của người dân địa phương.
Theo ghi của PV, dọc nhiều tuyến sông, kênh dẫn nước và khu vực nội đồng, nhiều khu vực mặt nước phủ kín lục bình, dòng chảy chậm, nước đổi màu đen sẫm. Tại nhiều điểm, cá chết nổi lềnh bềnh trên mặt nước.
Ông Nguyễn Văn Hà (ngụ xã Phước Vinh) cho biết, cứ đến mùa khô là nước trên sông lại chuyển màu đen, nhiều đoạn lại bốc mùi hôi thối, cá chết. Người xuống nước thì bị ngứa ngáy khó chịu. Nước đưa vào ruộng là lúa vàng úa, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất.
Còn tại ấp Xóm Ruộng (xã Hảo Đước), bà Nguyễn Thị Cúc nhiều ngày qua liên tục phải vớt cá chết trong bè nuôi trước nhà. Có thời điểm cá chết nổi trắng mặt nước, mùi hôi từ dòng sông bốc lên nồng nặc suốt cả ngày.
Không chỉ người nuôi cá, nhiều hộ dân sống ven sông cũng cho biết sinh hoạt thường ngày bị đảo lộn. Mùi hôi xuất hiện cả ngày lẫn đêm khiến nhiều gia đình phải đóng kín cửa. Một số hộ dân không dám sử dụng nước sông để tưới tiêu như trước vì lo ngại ảnh hưởng cây trồng.
Người dân cho biết, câu chuyện về dòng nước đen đã không còn xa lạ với người dân địa phương. Tình trạng này xuất hiện lặp đi lặp lại suốt gần 10 năm qua, đặc biệt vào giai đoạn cuối mùa khô, đầu mùa mưa.
Theo ông Trần Bình Dương (chuyên viên phòng kinh tế xã Ninh Điền), tình trạng nước sông Vàm Cỏ Đông đổi màu đen đã xuất hiện nhiều năm nay nhưng địa phương chưa xác định rõ nguyên nhân cụ thể.
Năm nào hiện tượng này cũng xảy ra vào thời điểm hè thu, lúc người dân chuẩn bị gieo sạ lúa. Địa phương kiến nghị các ngành chức năng sớm xem xét, có giải pháp khắc phục tình trạng nước đen trên sông Vàm Cỏ Đông.
Điều khiến người dân lo lắng hơn cả không chỉ là thiệt hại trước mắt mà còn là cảm giác bất lực khi chứng kiến dòng sông gắn bó với tuổi thơ, với sinh kế của bao thế hệ ngày càng xuống cấp nghiêm trọng.
Trước tình trạng nước sông chuyển màu đen tại nhiều khu vực trên sông Vàm Cỏ Đông cùng hệ thống kênh, rạch liên quan, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đã phối hợp các đơn vị chức năng tổ chức khảo sát thực tế, lấy mẫu nước tại các tuyến kênh dẫn vào trạm bơm Long Khánh, Long Thuận và Bến Đình.
Theo ông Trần Khắc Phục, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, hiện tượng nước sông chuyển màu đen sẫm thường xuất hiện vào thời điểm giao mùa, cuối mùa khô đầu mùa mưa và đã lặp lại khoảng 10 năm trở lại đây.
Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy hiện tượng nước sẫm màu, bốc mùi hôi chủ yếu liên quan đến lượng bùn hữu cơ tích tụ lâu năm kết hợp điều kiện thủy văn bất lợi trong giai đoạn cuối mùa khô, đầu mùa mưa.
Đoàn công tác đã kiểm tra thực tế tại rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông cùng hệ thống kênh dẫn nước vào các trạm bơm Long Khánh, Long Thuận và Bến Đình. Qua kiểm tra, ngành chức năng ghi nhận nhiều tuyến kênh dẫn nước đã nhiều năm chưa được nạo vét định kỳ.
Cụ thể, tuyến kênh dẫn về trạm bơm Long Thuận lần gần nhất được nạo vét từ năm 2010; trạm Long Khánh năm 2019 và trạm Bến Đình năm 2016. Hiện nay, mực nước trên các tuyến kênh xuống thấp, dòng chảy yếu, lục bình phát triển dày đặc.
Kết quả đo nhanh chất lượng nước mặt cho thấy hàm lượng oxy hòa tan (DO) tại nhiều vị trí ở mức rất thấp. Tại trạm bơm Long Thuận, DO chỉ đạt 0,65 mg/l; tại rạch Bảo trước khi chảy vào kênh dẫn đạt 0,5 mg/l; riêng đoạn sông Vàm Cỏ Đông trước khi chảy vào rạch Bảo chỉ đạt 0,28 mg/l, thấp hơn rất nhiều so với quy chuẩn chất lượng nước mặt.
Theo đánh giá của ngành chức năng, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng nước đen, có mùi hôi là do bùn đáy, xác thực vật, lục bình và chất hữu cơ tích tụ lâu ngày trong hệ thống kênh dẫn, bể hút, bể xả của các trạm bơm. Khi xuất hiện mưa đầu mùa hoặc quá trình vận hành bơm, lớp bùn đáy bị khuấy trộn khiến nước đổi màu, phát sinh mùi hôi và gây ô nhiễm cục bộ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, ngoài yếu tố tự nhiên, sông Vàm Cỏ Đông còn chịu tác động từ nước thải sinh hoạt, hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi nhỏ lẻ và nguồn nước ô nhiễm từ thượng nguồn đổ về.
Để cải thiện chất lượng nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các ngành chức năng khẩn trương khảo sát, đề xuất phương án nạo vét bùn đáy sông Vàm Cỏ Đông, tổ chức trục vớt lục bình nhằm tăng khả năng lưu thông dòng chảy.
Cùng với đó, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Tây Ninh được yêu cầu rà soát, xây dựng kế hoạch nạo vét các tuyến kênh dẫn nước vào các trạm bơm Long Khánh, Long Thuận, Bến Đình; thường xuyên vệ sinh, nạo vét định kỳ bùn đáy, vớt rác tại các bể hút, bể xả nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm cục bộ.
Điều đáng nói là Kim Peek không phải thiên tài theo cách thông thường. Ông sinh năm 1951 tại bang Utah (Mỹ) với dị tật bẩm sinh ở não bộ. Các bác sĩ từng khuyên gia đình đưa ông vào cơ sở chăm sóc đặc biệt vì cho rằng cậu bé sẽ không thể học tập hay tự chăm sóc bản thân. Thế nhưng ít ai ngờ, chính bộ não khác thường ấy lại tạo nên một khả năng hiếm có trong lịch sử nhân loại.
Theo nhiều tài liệu, Kim Peek bắt đầu ghi nhớ thông tin từ khi mới khoảng 18 tháng tuổi. Ông có thể nhớ nguyên văn những cuốn sách được đọc cho nghe chỉ sau một lần tiếp xúc. Khi trưởng thành, khả năng ấy phát triển đến mức đáng sợ: chỉ mất khoảng 8-10 giây để đọc xong 2 trang sách. Điều kỳ lạ hơn là ông dùng mắt trái đọc trang bên trái, mắt phải đọc trang bên phải cùng lúc.
Sau khi đọc xong, Kim Peek thường đặt cuốn sách úp ngược lên giá để đánh dấu rằng mình đã "lưu" hoàn toàn nội dung vào trí nhớ.
Các nhà nghiên cứu cho biết ông có thể ghi nhớ hơn 12.000 cuốn sách thuộc đủ lĩnh vực: lịch sử, địa lý, âm nhạc cổ điển, Kinh Thánh, văn học, điện thoại, bản đồ, thể thao… Nếu ai đó hỏi ngày 14/7/1978 là thứ mấy, Kim Peek gần như trả lời ngay lập tức. Ông cũng có thể chỉ đường chi tiết trong nhiều thành phố tại Mỹ dù chưa từng sống ở đó.
Tuy nhiên, phía sau "siêu năng lực" ấy là một cuộc đời đầy nghịch lý. Kim Peek không thể thực hiện nhiều kỹ năng cơ bản như: tự mặc quần áo, buộc dây giày hay đánh răng thành thạo. Ông sống phụ thuộc phần lớn vào cha mình - ông Fran Peek - suốt nhiều thập kỷ. Các chuyên gia cho rằng bộ não của Kim có cấu trúc bất thường, đặc biệt là thiếu phần kết nối giữa hai bán cầu não. Chính điều này có thể khiến khả năng ghi nhớ của ông phát triển theo cách đặc biệt.
Cuộc đời Kim Peek thay đổi vào năm 1984 khi biên kịch Barry Morrow gặp ông tại một sự kiện ở Texas. Bị choáng ngợp bởi trí nhớ siêu phàm của Kim, Morrow đã xây dựng nhân vật Raymond Babbitt trong bộ phim nổi tiếng Rain Man. Bộ phim sau đó trở thành hiện tượng toàn cầu và mang về tượng vàng Oscar cho tài tử Dustin Hoffman.
Dù nhân vật trong phim được khắc họa là người tự kỷ, nhiều nghiên cứu sau này cho rằng Kim Peek thực chất mắc hội chứng FG – một rối loạn di truyền cực hiếm. Tuy vậy, hình ảnh "Rain Man đời thực" vẫn trở thành biểu tượng đặc biệt của thế giới những người có hội chứng savant – dạng "thiên tài biệt lập" hiếm gặp.
Sau thành công của bộ phim, Kim Peek đi khắp nơi diễn thuyết và giao lưu. Hàng nghìn người xếp hàng chỉ để tận mắt chứng kiến người đàn ông có thể nhớ gần như mọi thứ mình từng đọc. Nhiều khán giả kể rằng họ đưa ra những câu hỏi cực kỳ ngẫu nhiên về ngày tháng, địa danh hay lịch sử, và Kim đều trả lời ngay lập tức.
Năm 2009, Kim Peek qua đời vì đau tim ở tuổi 58. Nhưng đến nay, ông vẫn được xem là một trong những bộ não bí ẩn nhất từng được khoa học ghi nhận. Các nghiên cứu về Kim Peek không chỉ giúp giới khoa học hiểu thêm về trí nhớ con người, mà còn đặt ra câu hỏi lớn: liệu bộ não con người thực sự còn tiềm ẩn bao nhiêu khả năng chưa được khám phá?
