Từ 11h35 ngày 10/4 (22h35 cùng ngày theo giờ Hà Nội), phi hành đoàn Artemis II gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA) thức dậy thức dậy để chuẩn bị cho hành trình trở về Trái Đất. Khi đó, họ vẫn đang cách Trái Đất 98.695 km.
14h53 ngày 10/4 (1h53 ngày 11/4 giờ Hà Nội), động cơ đẩy được khai hỏa trong 8 giây, tạo ra sự thay đổi vận tốc 1,3 m/giây và đẩy tàu Orion về phía Trái Đất. Các phi hành gia sau đó tiếp tục hoàn tất việc điều chỉnh, sắp xếp lại khoang chở người, kiểm tra danh sách các bước chuẩn bị trước khi tái nhập khí quyển, đảm bảo mọi thứ được cố định và sẵn sàng. Họ cũng mặc lại bộ đồ vũ trụ màu cam để bảo vệ cơ thể trong quá trình hạ cánh.
Đến 6h15 ngày 11/4, tàu Orion hoàn tất quá trình chuyển đổi từ Mạng lưới Không gian Sâu (Deep Space Network) của NASA sang hệ thống Vệ tinh Chuyển tiếp Theo dõi và Truyền dữ liệu (Tracking and Data Relay Satellite) của Mạng lưới Không gian Gần (Near Space Network), đảm bảo liên lạc khi phi hành đoàn bước vào giai đoạn cuối cùng của chuyến “hồi hương”.
Lúc 6h33 ngày 11/4, khoang chở người của tàu Orion tách khỏi khoang dịch vụ – vốn do Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) chế tạo để cung cấp năng lượng và vật tư như nhiên liệu, nước, không khí, pin Mặt Trời.
6h37 ngày 11/4, thao tác đốt động cơ nâng khoang phi hành đoàn diễn ra, giúp điều chỉnh để căn đúng hướng cho tấm chắn nhiệt, chuẩn bị tái nhập khí quyển.
Trong lúc khoang chở người tiếp tục hạ cánh, khoang dịch vụ sẽ bốc cháy an toàn trong khí quyển phía trên Thái Bình Dương. Quỹ đạo trở về của Artemis II được thiết kế nhằm đảm bảo bất kỳ mảnh vỡ nào còn sót lại cũng không gây nguy hiểm cho đất liền, con người hay các tuyến đường vận chuyển.
Đến 6h53, tàu Orion tiến vào khí quyển ở độ cao khoảng 120.000 m, di chuyển với tốc độ gấp 35 lần tốc độ âm thanh và cách địa điểm hạ cánh khoảng 3.148 km. Đây là nơi tàu vũ trụ tiếp xúc với lớp khí quyển trên cao và bắt đầu quá trình hạ cánh có kiểm soát. Ngay sau đó, Orion gián đoạn liên lạc khoảng 6 phút, khi plasma hình thành xung quanh khoang chở người trong quá trình gia nhiệt.
7h, NASA thông báo khôi phục liên lạc với phi hành đoàn Artemis II.
7h03, ở độ cao khoảng 7.130 m, dù hãm tốc của Orion bung ra nhằm làm chậm và ổn định khoang tàu. Vận tốc của Orion giảm xuống còn 146 mét mỗi giây và chỉ còn cách vị trí hạ cánh trên mặt nước 1,3 km.
7h04, ở độ cao khoảng 1.650 m, dù hãm tốc của Orion được cắt bỏ và ba dù chính bung ra, làm giảm vận tốc khoang tàu xuống dưới 60 mét mỗi giây, dẫn hướng cho tàu trong quá trình hạ cánh cuối cùng xuống biển.
Khi trở về, phi hành đoàn Artemis II ước tính đã di chuyển quãng đường 1.117.659 km trong toàn bộ hành trình vòng quanh Trái Đất và Mặt Trăng. Tổng thời gian bay ước tính là 9 ngày 1 giờ và 31 phút.
Điểm nhấn của nhiệm vụ là chuyến bay vòng qua phía sau Mặt Trăng ngày 6/4 (ngày 7/4 theo giờ Hà Nội), tới cách thiên thể này gần nhất 6.545 km. Trong chuyến bay, phi hành đoàn quan sát cảnh tượng Trái Đất lặn, Trái Đất mọc, nhật thực và nhiều cấu trúc trên bề mặt Mặt Trăng. Bên cạnh đó, họ cũng phá vỡ kỷ lục của Apollo 13 về khoảng cách xa Trái Đất nhất mà con người từng bay, thiết lập năm 1970. Cụ thể, Artemis II đã bay cách Trái Đất khoảng 406.771 km, xa hơn 6.616 km so với Apollo 13.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn được ví “đại diện cho thế giới”, khi lần đầu có phụ nữ, người da màu và thành viên không phải người Mỹ bay tới Mặt Trăng.
Artemis II cũng là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion. Rất nhiều công nghệ thử nghiệm trên tàu cũng lần đầu được sử dụng ngoài không gian như Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis II, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.
Nhiệm vụ được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng. Nếu không có vấn đề lớn nào phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Mặc dù những chiếc smartphone và tablet Android đời đầu có âm thanh khởi động riêng, nhưng hầu hết các mẫu mới hơn lại thiếu tính năng này. Đặc biệt, Apple chưa bao giờ trang bị âm thanh khởi động cho iPhone hay iPad.
Tuy nhiên, một điều thú vị không phải người dùng iPhone nào cũng biết, thậm chí cả những người dùng lâu năm, chính là việc iPhone vẫn có khả năng phát âm thanh khi khởi động. Vấn đề là Apple đã tắt tính năng này theo mặc định, vì vậy người dùng sẽ cần phải kích hoạt nó nếu muốn sử dụng.
Một điều quan trọng người dùng cần nắm rõ là tính năng phát âm thanh khởi động trên iPhone được Apple thiết kế chủ yếu như một công cụ hỗ trợ nghe nhìn. Tuy nhiên, âm thanh khởi động không chỉ mang lại cảm giác hoài niệm mà còn tích hợp phản hồi xúc giác, tạo ra sự đồng bộ hoàn hảo giữa âm thanh và độ rung.
Để bật âm thanh khởi động trên iPhone, người dùng chỉ cần thực hiện các bước sau:
Tuy nhiên, tính năng này chỉ khả dụng trên iOS, trong khi người dùng iPadOS vẫn chưa được hỗ trợ. Điều đó khiến nhiều người dùng iPad bỏ lỡ trải nghiệm thú vị này. Hy vọng rằng Apple sẽ sớm đưa tính năng này vào iPadOS trong các bản cập nhật tới.
Cần lưu ý rằng khi âm thanh khởi động được bật, nó sẽ phát ở âm lượng tối đa, bất kể cài đặt âm lượng hiện tại của iPhone là bao nhiêu. Tính năng này sẽ hoạt động ngay cả khi điện thoại đang ở chế độ im lặng hoặc trong phiên tập trung.
Chỉ với vài thao tác đơn giản, người dùng có thể tận hưởng âm thanh dễ chịu mỗi khi bật và tắt iPhone. Với phản hồi xúc giác đi kèm, tính năng này thực sự là một phiên bản hiện đại hóa của tiếng chuông khởi động kinh điển trên máy Mac. Dù không phải ai cũng thích âm thanh khởi động, nhưng với nhiều người, đó là một trải nghiệm rất đáng để thử.
Theo ghi nhận của New York Times, Singapore là nơi nhân viên Meta nhận email sa thải đầu tiên, khoảng 4h ngày 20/5. Trong khi đó, nhân viên ở Anh, Mỹ và một số nơi khác cũng dần nhận thông báo tương tự, tùy theo múi giờ của từng khu vực đang sống.
Nhiều nhân viên bắt đầu trao đổi những tin nhắn buồn bã trên các nhóm chat, cũng như kiểm tra danh bạ nội bộ để tìm hiểu xem ai trong nhóm của mình bị cắt giảm. Ở các diễn đàn và nhóm kín, hàng trăm người phản ứng với việc sa thải bằng biểu tượng cảm xúc hình món salad, cách họ nói "chào".
Văn phòng của Meta tại Mỹ và nhiều khu vực trên toàn cầu gần như vắng tanh vào ngày 20/5 sau khi Giám đốc nhân sự Janelle Gale thông báo nhân viên nên làm tại nhà, theo 8 nguồn tin. Trên tường văn phòng là những tờ rơi phản đối chương trình theo dõi dữ liệu nhân viên dùng cho huấn luyện trí tuệ nhân tạo.
Theo Wired, khoảng 2-3 ngày trước thời gian sa thải, một số nhân viên cố gắng tận hưởng những khoảnh khắc có thể cuối cùng ở Meta. Họ đổ xô sử dụng hết khoản phúc lợi linh hoạt hàng năm trị giá 2.000 USD, gồm hoạt động chăm sóc sức khỏe và thể chất, mua thiết bị âm thanh miễn phí, "dẫn đến tình trạng tranh giành mua Apple AirPods và các tai nghe khác". Một số tụ tập thành nhóm nhỏ, chia sẻ cảm xúc vì có thể đó là lần cuối họ làm cùng nhau. Các nguồn tin cho biết nhân viên ở trong tình trạng "tê liệt", "lơ mơ" và "hoảng loạn".
Trong email gửi nhân viên mà Business Insider thu thập được, Mark Zuckerberg, CEO Meta, giải thích việc cắt giảm nhằm "bù đắp cho các khoản đầu tư khác" của công ty. Ông nói bản thân cũng bị ảnh hưởng về mặt tinh thần do việc sa thải gây ra, và đang "dành nhiều thời gian để đảm bảo việc quản lý tốt nhất có thể", cũng như khẳng định sẽ không có thêm đợt cắt giảm nhân sự nào trên toàn công ty năm nay.
"Thật buồn khi phải nói lời tạm biệt những người đã đóng góp vào sứ mệnh và xây dựng công ty này", Zuckerberg viết. "Tôi cảm nhận được gánh nặng đó". Ông nói "biết ơn những người rời đi hôm nay", thêm rằng công ty chưa minh bạch như ông mong muốn, nhưng hy vọng Meta sẽ khắc phục trong tương lai.
Trong thư, ông chủ Facebook cũng cho biết Meta đang chuyển hướng 7.000 nhân viên sang các vị trí liên quan đến trí tuệ nhân tạo. "Nhưng thành công không phải là điều chắc chắn", ông cảnh báo. "Trí tuệ nhân tạo là công nghệ quan trọng nhất trong cuộc đời chúng ta. Những công ty dẫn đầu sẽ định hình thế hệ tiếp theo".
Trước đó, ngày 23/4, Meta công bố kế hoạch cắt giảm 10% nhân lực, tương đương 8.000 người, đồng thời dừng tuyển dụng 6.000 vị trí, có hiệu lực từ ngày 20/5. Theo NBC News, nhiều nhân viên gọi thời gian này là "28 ngày địa ngục", khi không biết liệu họ có nằm trong danh sách.
Khi đó, Meta giải thích vấn đề sa thải liên quan đến khoản đầu tư tài chính. Công ty đang tăng chi tiêu vốn năm 2026 lên 125-145 tỷ USD, nguyên nhân là "giá linh kiện cao hơn năm nay cùng chi phí trung tâm dữ liệu bổ sung cho sức mạnh tính toán AI những năm tới".
"Đây là khoảng thời gian năng động nhất tôi từng thấy trong ngành. Tôi lạc quan về mọi thứ chúng ta đang xây dựng và trao quyền cho hàng tỷ người thể hiện bản thân cũng như kết nối với những người họ yêu thương", Zuckerberg viết trong thư gửi nhân viên ngày 20/5. "Chúng ta đang chuyển đổi nhằm đảm bảo Meta sẽ luôn là nơi tốt nhất cho những người tài năng tạo ra tác động lớn nhất".
Tuy nhiên, nội dung trong thư của CEO Meta nhanh chóng bị chỉ trích. GS Jason Schloetzer của Trường Kinh doanh McDonough - Đại học Georgetown cho rằng lý lẽ của công ty cho thấy "mức độ thiếu trung thực mới". Ông đánh giá những câu nói của Zuckerberg "lạnh lùng", phản ánh ưu thế của các công ty lớn trên thị trường lao động hiện nay.
"Là một nhà tuyển dụng, bạn có khả năng trực tiếp thực hiện giao dịch nhanh chóng hơn khi người lao động không có nhiều cơ hội việc làm", ông Schloetzer nói với Business Insider.
Nhà phân tích Gil Luria của công ty dịch vụ tài chính DA Davidson Companies đánh giá cách tiếp cận của Meta vẫn phần nào tốt hơn so với các công ty lấy lý do AI thay thế công việc con người để bào chữa cho sa thải. "Để đảm bảo chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng AI và bảo vệ biên lợi nhuận, Zuckerberg đã nói rõ Meta cần cắt giảm chi phí ở những lĩnh vực khác", Luria nói. "Nơi khác đó chính là số lượng người".
Ashley Herd, đồng dẫn chương trình podcast HR Besties và cựu trưởng bộ phận nhân sự khu vực Bắc Mỹ tại công ty tư vấn McKinsey, cho biết với những người lao động bị sa thải, mọi lời giải thích đều có thể không được lắng nghe.
"Dù cung cấp bao nhiêu thông tin về hậu cần hay sử dụng giọng điệu nào, mọi thứ đều không thể thay đổi bản chất rằng: bạn bị loại để chúng tôi đầu tư vào AI", bà nhận xét. "Thực tế, đây là những người thật sự đang vật lộn với một trong những thị trường việc làm khó khăn nhất trong nhiều năm qua".
Theo thông báo hồi tháng 4 của bà Gale, các nhân viên Meta tại Mỹ bị sa thải sẽ nhận trợ cấp thôi việc gồm bốn tháng lương cộng thêm một tuần lương cho mỗi năm làm việc tại Meta. Ngoài ra, sẽ có một số khoản tiền bổ sung về vấn đề nhập cư và chăm sóc sức khỏe.
"Kết quả đầu ra của Claude thường rất chính xác", một lập trình viên họ Song ở Hàng Châu, người thường xuyên sử dụng mô hình của Mỹ cho các quy trình kỹ thuật phức tạp, nói với SMCP. "Ngay cả khi hướng dẫn không hoàn toàn rõ ràng, nó vẫn có thể thực hiện tác vụ tốt và hiếm khi cần sửa lỗi sau đó. Mô hình của Trung Quốc vẫn thường xuyên gặp trục trặc, đôi khi tạo ra code cho những thứ tôi chưa từng yêu cầu".
Những mô hình đến từ Mỹ như Anthropic Claude, OpenAI ChatGPT, Google Gemini bị giới hạn ở Trung Quốc, nhưng đang xuất hiện một "thị trường xám". Trong đó, dịch vụ sử dụng "API ẩn", cho phép chuyển tiếp giao diện lập trình ứng dụng API giúp nhà phát triển địa phương truy cập vào các mô hình AI hàng đầu nước ngoài.
Thực tế, "trạm chuyển tiếp" này đang đóng vai trò định tuyến quyền truy cập mô hình AI ở nước ngoài thông qua máy chủ proxy đặt bên ngoài Trung Quốc. Cách thức này được đánh giá trở thành lựa chọn hàng đầu với nhà phát triển muốn sử dụng AI của Mỹ cho các tác vụ như lập trình, gỡ lỗi và tạo hình ảnh.
Chẳng hạn, trên một số sàn thương mại điện tử Trung Quốc như Taobao hay Xianyu, nhà cung cấp dịch vụ trung gian quảng cáo quyền truy cập Claude Opus bản quyền, gói đăng ký Claude Code không giới hạn và mô hình chính thức 1:1 không bị giảm hiệu năng. Hầu hết quảng cáo khả năng hỗ trợ cửa sổ ngữ cảnh một triệu token, truy cập mạng nội địa không cần VPN và khả năng tương thích với các công cụ như Cursor, VSCode và OpenClaw. Một người bán hàng trên Xianyu thậm chí hoàn thành hơn 2.200 đơn hàng trong một tuần.
Nhiều nền tảng chuyển tiếp quảng cáo giá API thấp hơn giá chính thức. Ví dụ, KoalaAPI rao quyền truy cập GPT-5.4 với giá 1,5 USD cho mỗi triệu token đầu vào, trong khi giá niêm yết 2,5 USD.
Một nhà cung cấp dịch vụ họ Zhang ở Bắc Kinh đã nhận được 1.000 đơn hàng dịch vụ chuyển tiếp Claude với tỷ lệ đánh giá tích cực 83%, thậm chí tự dựng cụm máy chủ chuyển tiếp sau khi cảm thấy thất vọng với các giao diện dịch vụ không chính thức vốn không ổn định, thường xuyên gây ra giới hạn tốc độ hoặc làm sai lệch cuộc hội thoại dài.
Theo Tom's Hardware, các "trạm trung chuyển" hoạt động công khai trên nhiều nền tảng như GitHub, Taobao và Telegram. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu tại Trung tâm An ninh Thông tin CISPA Helmholtz (Đức) kiểm tra 17 dịch vụ proxy từ Trung Quốc và phát hiện tình trạng gian lận. Chẳng hạn, quyền truy cập proxy được quảng cáo là "Gemini-2.5" chỉ đạt 37% điểm trên một bài kiểm tra chuẩn y tế, trong khi API chính thức đạt gần 84%. Hoặc khi người dùng muốn sử dụng Claude Opus nhưng có thể nhận phản hồi từ mô hình giá rẻ hơn như Sonnet, Haiku hoặc Qwen, với kết quả đầu ra bị dán nhãn lại một cách gian lận.
Trong khi đó, theo nghiên cứu do chuyên gia Zilan Qian thuộc tổ chức Oxford China Policy Lab công bố đầu tuần trước, dịch vụ proxy API ở Trung Quốc thậm chí bán lại quyền truy cập vào Claude của Anthropic với giá bằng 10% giá chính thức. Cụ thể, các nhà điều hành ở thượng nguồn đăng ký hàng loạt tài khoản Anthropic bằng cách tận dụng tín dụng API miễn phí, khai thác chiết khấu của doanh nghiệp hoặc chia nhỏ gói đăng ký Max trị giá 200 USD cho hàng chục người dùng. Theo Qian, một số tài khoản tham gia vào hệ thống mà không mất phí, được mua bằng thông tin thẻ tín dụng bị đánh cắp.
Trên thế giới, các dịch vụ cơ sở hạ tầng chuyển tiếp (relay) dần phổ biến. Chẳng hạn, đầu tháng 5, doanh nhân tiền số Justin Sun thông báo trên X rằng sẽ ra mắt nền tảng chuyển tiếp AI của riêng mình. Ngay sau đó, WLFI, một công ty tiền số tại Mỹ, công bố dịch vụ tương tự có tên WorldRouter, hứa hẹn cung cấp quyền truy cập vào hơn 300 mô hình AI toàn cầu thông qua giao diện API thống nhất. Dù vậy, họ cũng đối mặt với những hạn chế ngày càng nghiêm ngặt do các công ty phát triển mô hình đặt ra.
Với thị trường Trung Quốc, Anthropic cũng đang mạnh tay hơn. Từ tháng 9 năm ngoái, công ty tăng hạn chế quyền truy cập API với hầu hết mô hình, yêu cầu số điện thoại, thẻ thanh toán nước ngoài và địa chỉ thanh toán không phải từ Trung Quốc.
"Trước giữa tháng 4, các dịch vụ chuyển tiếp vẫn tương đối dễ sử dụng", Zhao, một người chuyên bán quyền truy cập API Claude thông qua chợ đồ cũ Xianyu, cho biết. "Sau đó, việc khóa tài khoản trở nên nghiêm trọng hơn nhiều, đặc biệt là bước kiểm tra danh tính (KYC). Một khi tài khoản bị khóa, phí đăng ký được lưu trữ trong đó coi như bị mất".
