“Tại sao nước Mỹ có Steve Jobs, Elon Musk, Mark Zuckerberg… ?”. Mỗi lần nghe câu hỏi ấy, tôi lại nhớ đến một ông bố nhà hàng xóm khi thấy cậu con trai suốt ngày tháo tung đồ chơi. Ông nổi giận, cất hết tua vít, bắt học thuộc lòng và dặn: “Đừng nghịch nữa, lo học cho giống người ta đi”. 20 năm sau, khi đọc tin về những người chế tạo tên lửa, xe điện hay trí tuệ nhân tạo, ông lại thở dài: “Không hiểu sao nước mình chẳng có ai như thế?”.
Đó là bi kịch quen thuộc: muốn có kết quả nhưng ghét những nguyên nhân tạo ra kết quả. Chúng ta muốn có Steve Jobs nhưng không thích những đứa trẻ cứng đầu; muốn có Elon Musk nhưng khó chịu với những kẻ mơ mộng; muốn có Mark Zuckerberg nhưng lo lắng khi thấy một đứa trẻ suốt ngày bên máy tính. Chúng ta muốn trái ngọt nhưng lại dị ứng với cái cây.
Steve Jobs không phải phép màu. Elon Musk không phải thiên sứ. Mark Zuckerberg không phải quà tặng từ vũ trụ. Họ là sản phẩm của một nền văn hóa cho phép con người được khác biệt, được thử nghiệm và được thất bại. Còn chúng ta thì sao?
Chúng ta đang có môi trường giáo dục nơi mà mọi đứa trẻ phải giống nhau như những chiếc dép tổ ong được đúc ra từ cùng một khuôn. Rồi lại thắc mắc vì sao không có thiên tài? Hãy nhìn một đứa trẻ lên năm tuổi nói: “Con muốn làm nhà khoa học”. Ngay lập tức, cha mẹ chúng bảo: “Kiếm nghề thực tế hơn đi”. Một đứa trẻ nói: “Con muốn chế tạo robot”. Người lớn cũng đáp lại: “Lo học thuộc bài trước đã”. Đứa bé khác nói: “Con muốn lên sao Hỏa” và bị phụ huynh xem như một kẻ mộng tưởng.
20 năm sau, đứa bé ấy giờ ngồi trong văn phòng, sáng chấm công, chiều tan ca, cuối tháng nhận lương. Và chính những người từng “bẻ gãy đôi cánh ấy” lại hỏi: “Tại sao Việt Nam chưa có Elon Musk?”. Chúng ta đổ bê tông lên cánh đồng rồi nghiên cứu nguyên nhân lúa không mọc hay sao?
Muốn có thiên tài phải học cách chấp nhận sự khó chịu, bởi thiên tài luôn gây khó chịu. Người bình thường thích sự giống nhau, thiên tài là sự khác biệt. Người bình thường thích câu trả lời, thiên tài bị ám ảnh bởi câu hỏi.
>> Tôi nên người nhờ bố gia trưởng, chưa một ngày nuông chiều con
Bên cạnh đó, chúng ta thường bị ám ảnh bởi hai chữ “người ta”. Người ta nghĩ gì? Người ta nói gì? Người ta đánh giá sao? Để rồi đứa trẻ tò mò trở thành người chỉ biết nghe lời. Đứa bé thích sáng tạo trở thành người chỉ biết làm theo quy trình. Đứa trẻ có cá tính riêng trở thành bản sao của đám đông.
Steve Jobs từng bị xem là nổi loạn. Elon Musk từng bị coi là lập dị. Mark Zuckerberg từng bị gọi là mọt sách. Nếu sinh ra trong nhiều gia đình Việt Nam điển hình, có lẽ họ sẽ lớn lên cùng những câu quen thuộc: “Đừng nghĩ nhiều”, “đừng khác người”, “đừng mạo hiểm”, “đừng thất bại”… Và rồi họ sẽ nghe lời.
Họ không còn làm bố mẹ lo nữa, nhưng cũng không còn làm thế giới ngạc nhiên nữa. Họ trở thành những người ngoan ngoãn, những bánh răng hoàn hảo, những cuộc đời an toàn đến mức không để lại dấu vết.
Nhiều trường học đang giống nhà máy hơn là khu vườn. Nhà máy thích sản phẩm đồng nhất, khu vườn cần sự đa dạng. Nhưng chúng ta lại yêu nhà máy.
Một học sinh đặt câu hỏi khác thường, giáo viên khó chịu. Một học sinh phản biện, giáo viên khó chịu hơn. Một sinh viên tranh luận, lập tức bị xem là hỗn.
Điều trớ trêu là chúng ta ca ngợi Einstein trong sách giáo khoa, nhưng nếu Einstein xuất hiện trong lớp học hôm nay, rất có thể ông sẽ bị phê bình vì “không chịu nghe lời”. Chúng ta yêu thiên tài trong lịch sử nhưng lại sợ thiên tài ngoài đời thật.
Chúng ta không thiếu trí tuệ. Cái thiếu là lòng can đảm. Điều dư thừa là sự hèn nhát được ngụy trang dưới cái tên “thận trọng”. Nhiều người thông minh nhưng không vượt qua chính nỗi sợ của mình.
Steve Jobs không được tạo ra bởi điểm số. Elon Musk không được tạo ra bởi giáo trình. Mark Zuckerberg không được tạo ra bởi các bài kiểm tra. Họ được tạo ra bởi sự tò mò, tự do, quyền được thất bại và quyền được “điên”. Mọi thiên tài đều lập dị, khác người, thậm chí là điên. Nhưng xã hội hiện đại lại thích chữa khỏi sự điên ấy. Nó biến những đứa trẻ hoang dã thành nhân viên ngoan ngoãn, biến những tâm hồn nổi loạn thành những người biết vâng lời. Rồi sau đó ngạc nhiên khi không ai thay đổi thế giới.
Nếu một đứa trẻ tháo tung chiếc đồng hồ để xem bên trong có gì, đừng vội mắng. Có thể nó đang tìm hiểu khoa học. Nếu một đứa trẻ liên tục đặt câu hỏi khó chịu, đừng bắt nó im lặng. Có thể nó đang học tư duy. Nếu một đứa trẻ có những giấc mơ điên rồ, đừng vội chữa trị. Có thể tương lai đang được thai nghén trong chính sự điên rồ ấy.
Bởi thiên tài không phải thứ cần đi tìm. Thiên tài vốn đã có mặt trong mỗi đứa trẻ. Điều quan trọng chỉ là: chúng ta có đủ minh triết để không phá hủy nó hay không.
Năm 2011 tôi 24 tuổi. Sau khi học xong cao đẳng ngành du lịch và đã thử đi làm ở một khách sạn 5 sao với mức lương bọt bèo, sau 6 tháng vẫn chỉ là nhân viên part-time.
Tự thấy bản thân không có tài năng gì, không đẹp trai cao to vạm vỡ, không có tư duy kinh doanh, không có gan làm ăn, tôi quyết định đăng ký xuất khẩu lao động làm thuyền viên cho một du thuyền của Italy.
Lúc đầu, do tiếng Anh còn bập bẹ nên làm công việc thấp nhất với mức lương 650 USD (năm 2011), bao ăn ở trên tàu và làm thêm một số việc, mỗi tháng cũng được 800 - 900 USD nếu không mua sắm gì.
Tôi làm 9 tháng, về nghỉ 2 tháng. Năm 2012 là bước ngoặt lớn của cuộc đời khi may mắn và do chăm chỉ nên được lên chức, lương cứng 1.800 USD + tip từ 500 đến 700 euro.
Vậy là từ đó đến nay, 2026, chưa tháng nào kiếm dưới 2.500 USD. Thật sự, xuất khẩu lao động là con đường kiếm tiền tốt nhất đối với tôi.
Từ ngày đi xuất khẩu lao động, tôi có thể trả nợ, chăm lo cho cha mẹ, sửa nhà và mua được một miếng đất, có một số tiền để dành trong tài khoản, giúp đỡ chị anh, mua xe máy cho cha và chị hai... và nhiều việc khác nữa.
Nhưng nếu không có cái bằng cao đẳng du lịch thì lúc đó tôi không có đủ điều kiện nộp hồ sơ cho hãng du thuyền, nên đi học cũng rất quan trọng. Tôi rất biết ơn bằng cao đẳng du lịch và hãng du thuyền.
"Tôi từng đi công tác, cần tìm chỗ đỗ xe quanh khu vực hồ Thiền Quang, Hà Nội. Đi đến bãi gửi xe thu phí thì hết chỗ, tôi đành phải lái ôtô quanh hồ 2-3 vòng nhưng vẫn không tìm nổi một chỗ đỗ xe. Sau khoảng 45 phút không tìm được chỗ gửi xe, tôi đành đỗ tạm ở một chỗ vắng (không có biển cấm dừng đỗ). Kết quả, lại trúng ngay một chỗ mà người ta lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh trà đá. Khi lấy ôtô, xe tôi bị một vết xước quanh xe mà không biết kêu ai.
Thế nên, bên cạnh câu chuyện ý thức của người lái xe hay văn minh của chủ nhà mặt tiền, tôi thấy vấn đề lớn nhất là hạ tầng, quy hoạch bãi gửi xe của chúng ta chưa tốt. Lẽ ra, thành phố cần tăng kẻ vạch sơn quy định những chỗ được đỗ xe thu phí, không phí, và chỉ đỗ tối đa 15-30 phút, trước tất cả các mặt phố và phạt nếu người tham gia giao thông vi phạm. Việc xử phạt và nộp phạt là giữa chủ xe ôtô và cơ quan quản lý (còn chủ nhà mặt phố không liên quan gì). Làm vậy sẽ giải quyết được vấn đề thiếu chỗ đậu xe và hạn chế xung đột giữa tài xế và chủ nhà.
Cuối cùng, trong câu chuyện này, chủ nhà không được liên quan gì tới việc đỗ xe của tài xế ôtô. Đây là trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng. Nếu có bất cứ vấn đề gì, thì chủ nhà có thể phản ánh đến cơ quan quản lý hoặc khéo léo nói với chủ xe di chuyển sớm để mình thuận lợi kinh doanh (không ai có quyền vượt quyền hay tác động với tài sản của tài xế dù họ có đúng hay sai)".
Đó là quan điểm của độc giả Hoàng Minh xung quanh những tranh cãi về chuyện đỗ xe chắn cửa nhà. Đỗ xe tưởng chừng đơn giản nhưng lại đang trở thành nguồn cơn của không ít tranh cãi trong đời sống đô thị hiện nay. Những chiếc ôtô vô tình (hoặc cố ý) chắn ngay trước cửa nhà người khác không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn làm bùng lên những mâu thuẫn âm ỉ. Từ những lời nhắc nhở nhẹ nhàng đến các xung đột gay gắt, câu chuyện đỗ xe chắn cửa phản ánh rõ nét ý thức cộng đồng, văn hóa ứng xử nơi công cộng và cả những khoảng trống trong quy định quản lý.
>> Tôi chi 5 triệu thuê chỗ đỗ xe trước cửa hàng thay vì xua đuổi người khác
Lấy dẫn chứng từ kinh nghiệm quản lý chỗ đỗ xe thông minh tại Đức, bạn đọc Bienxanhnangvang chia sẻ: "Tôi đang sống và làm việc ở Đức, xin chia sẻ cách quản lý vỉa hè bên này. Ở những đường phố trung tâm chật hẹp, thành phố hạn chế đỗ xe ở lòng đường để tránh ùn tắc. Ở một số đoạn có cho phép đỗ xe, người ta cũng hạn chế thời gian, và tài xế buộc phải trả phí. Ở những chỗ này, họ sẽ có các cây Automat bán vé tự động, tài xế cho tiền vào máy và tự in ra thời gian đỗ xe của mình.
Thheo quy định, tài xế được đỗ xe tối đa một tiếng, với giá là 2 Euro. Hết thời gian mà tài xế không lấy xe, sẽ bị phạt gấp 10 lần. Cứ khoảng 5-10 phút lại có nhân viên trật tự trị an của thành phố đi một vòng kiểm tra các xe đỗ dọc lòng đường (bất kể thời tiết mưa, tuyết). Có lần, tôi đi khám bác sĩ ở đây, phải ba lần chạy xuống mua thêm vé gửi xe, dù rất bất tiện nhưng cũng phải tuân thủ quy định chung. Nhưng chính điều này lại góp phần hạn chế việc tài xế dừng đỗ vô tội vạ, ảnh hướng tới giao thông.
Còn những ai có hộ khẩu trong khu đường này, sẽ phải đóng phí cố định theo tháng nếu muốn được đỗ xe gần nhà, với chi phí rất hợp lý. Tuy nhiên, họ cũng chỉ được đỗ từ 8 giờ tối đến 8 giờ sáng hôm sau, là phải rời đi. Nhà nước cũng xây các Garage chìm và nổi gần đó, chi phí cho thuê chỗ đỗ xe rất hợp lý, nên đường phố của họ dù hẹp nhưng không hề tắc đường vì chuyện xe đỗ lấn chiếm không gian".
Thành Lê tổng hợp'Bó tay' cãi lý với tài xế đỗ xe chắn cửa nhà mỗi ngày
Chủ nhà vác chổi đuổi tài xế đỗ xe phía trước cửa nhà
'Khổ nhục kế' trị hàng xóm để xe máy lấn chiếm ngõ chung
Hai tài xế khẩu chiến trên đoạn đường bị chiếm một nửa làm chỗ đậu ôtô
Tôi là tác giả bài viết Sầu riêng 'mini hạt lép 30 K' gây thất vọng, về việc lập lờ trong niêm yết giá cả gây bức xúc và mất niềm tin thế nào với khách hàng: Treo biển bán sầu riêng 30 K một kg, nhưng khi vào hỏi thì chỉ sang một trái nhỏ xíu, chưa chín.
Năm nay, sầu riêng rớt giá, rẻ hơn mọi năm nhưng trong chia sẻ của nhiều người, họ vẫn dè chừng, không dám mua ăn. Nguyên nhân trùng với lý do rớt giá: Sợ nhiễm thuốc.
Tôi có ông anh họ trồng sầu riêng, mỗi lần về quê chơi là được dúi dắm cho vài trái sầu riêng "chín cây tự rụng" để chiêu đãi. Có lẽ anh đã chừa một số cây trong vườn để nhà dùng, còn bao nhiêu thì thương lái đã mua bao vườn.
Nhiều người cũng chia sẻ rằng có người quen, người thân ở quê gửi cho sầu riêng và dặn kèm "không có thuốc" để an tâm. Tình trạng "đồ để nhà ăn" đã xảy ra với những hộ trồng rau phun thuốc cho xanh, đẹp, dễ bán.
Ta có thể hình dung chuỗi mắt xích như thế này: Vì khó xuất khẩu nên sầu riêng rớt giá và bày bán nhiều ngoài chợ. Nguyên nhân không xuất khẩu được là lý do khiến nhiều người dè chừng. Dĩ nhiên, cũng phải tính đến những yếu tố khiến rớt giá như nguồn cung tăng, cạnh tranh với các nước láng giềng...
Quan điểm cá nhân tôi, giá sầu riêng dù giảm vẫn không rẻ với nhiều người vì: Trừ vỏ và hạt, số lượng thịt trong một trái sầu riêng thường chiếm tỷ lệ không nhiều. Hơn nữa, mua nguyên trái sầu riêng là hên xui. Tôi từng phải bỏ đi một trái sầu riêng sượng, không chín.
Nhưng nhìn một cách tổng quát, theo tôi, đây là một nỗi buồn cho người tiêu dùng Việt, khi những loại rau củ, trái cây nếu ngon và lành thì đem đi xuất khẩu. Nếu chẳng may trục trặc thì thị trường trong nước được xem như một giải pháp "giải cứu, thu hồi vốn".
Với diện tích trồng sầu riêng tăng đột biến trong những năm qua, tôi nghĩ kịch bản sầu riêng rớt giá có thể lặp lại trong những năm tới, nếu chúng ta không quyết liệt khâu làm sạch chất cadimi trong đất, nâng cao năng lực kiểm nghiệm...
Nhưng có một vấn đề quan trọng không kém, đó là niềm tin của người tiêu dùng thì làm sao lấy lại?
