Các môn khoa học xã hội (KHXH) tiếp tục chiếm ưu thế áp đảo khi lịch sử tăng từ 42,85% năm 2025 lên 46,64% năm 2026, còn giáo dục kinh tế và pháp luật tăng từ 21,22% lên 23,27%. Địa lý giảm từ 42,4% xuống còn 36,67%, nhưng vẫn xếp thứ 2 trong các môn tự chọn.
Nhóm khoa học tự nhiên (KHTN) tuy có tín hiệu tích cực là sự chuyển dịch sang các môn STEM nhưng chuyển biến còn khiêm tốn. Vật lý tăng nhẹ, từ 30,4% lên 31,84%. Các môn công nghệ và tin học đều tăng, cho thấy học sinh (HS) bắt đầu quan tâm hơn đến lĩnh vực công nghệ số và kỹ thuật, dù tỷ lệ vẫn còn rất thấp. Tuy nhiên hóa học giảm từ 21,17% xuống 20,75% còn sinh học giảm từ 6,0% xuống 5,74% – mức rất thấp đối với môn học nền tảng của công nghệ sinh học, khoa học sự sống, sinh học lượng tử trong thế kỷ 21.
Đáng chú ý, ngoại ngữ chỉ còn 28,39% thí sinh (TS) lựa chọn – một con số gây nhiều suy nghĩ trong bối cảnh VN đặt mục tiêu hội nhập quốc tế sâu rộng và đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Khi hơn 70% HS không chọn thi ngoại ngữ, khoảng cách giữa khát vọng hội nhập và thực tế học tập đang bộc lộ ngày càng rõ.
Nhìn tổng thể, cơ cấu chọn môn năm 2026 cho thấy nhiều HS vẫn ưu tiên chiến lược “dễ học, dễ thi” hơn là các môn nền tảng cho khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế.
Giai đoạn 2021-2025 là thời kỳ đặc biệt của kỳ thi tốt nghiệp THPT khi vừa vượt qua tác động của Covid-19, vừa chuyển tiếp sang Chương trình GDPT 2018. Đến nay, kỳ thi đã ổn định hơn về tổ chức và công nghệ, nhưng cũng bộc lộ rõ nhiều thách thức về chất lượng giáo dục, định hướng nguồn nhân lực và khoảng cách học tập giữa các vùng miền.
Một trong những tín hiệu đáng lo ngại nhất của giai đoạn 2021-2025 là xu hướng HS nghiêng mạnh sang các môn KHXH trong lựa chọn tổ hợp thi.
Tỷ lệ TS chọn các môn KHXH luôn cao hơn KHTN trong nhiều năm qua. Năm 2021, tỷ lệ chọn KHXH là 53,38%, KHTN là 33,85%; năm 2022 lần lượt là 55,53% và 31,94%; năm 2023 là 55,30% và 31,52%. Đến năm 2024, khoảng cách tiếp tục nới rộng với khoảng 63% TS chọn KHXH và 37% chọn KHTN. Đặc biệt, tại một số tỉnh miền núi, tỷ lệ này lên tới 90% và 10%.
Năm 2025, khi kỳ thi chỉ còn hai môn bắt buộc là toán, ngữ văn và hai môn tự chọn, các môn lịch sử, địa lý và giáo dục kinh tế và pháp luật vẫn chiếm tỷ lệ lựa chọn áp đảo.
Giai đoạn 2021-2025, kỳ thi tốt nghiệp THPT có tỷ lệ tốt nghiệp duy trì ở mức rất cao, bình quân khoảng 98,93% mỗi năm, nhiều năm vượt 99%. Tuy nhiên, đằng sau con số 99% ấy vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn.
Đó là khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền vẫn rất rõ rệt. Trong khi nhiều địa phương có phổ điểm khá cao và tỷ lệ điểm giỏi tăng mạnh, không ít tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn gặp khó khăn về điều kiện dạy học, cơ sở vật chất và chất lượng đội ngũ nên kết quả thi còn thấp, như Lào Cai, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Điện Biên, Đắk Lắk, Lai Châu, Cao Bằng, Sơn La…
Một con số đáng chú ý là khoảng cách điểm trung bình giữa hai nhóm địa phương. Tính bình quân 5 năm, 10 tỉnh, thành phố có điểm cao nhất đạt khoảng 6,85, trong khi 10 địa phương thấp nhất chỉ 5,99 điểm, chênh gần 0,9 điểm.
Khoảng cách này phản ánh sự phân tầng chất lượng giáo dục theo vùng miền. Trong chu kỳ 5 năm, mức chênh dao động: 2021 là 0,75 điểm; 2022 là 0,89; 2023 là 0,91; 2024 là 0,96; và 2025 giảm còn 0,77.
Đặc biệt, năng lực ngôn ngữ học thuật của HS đồng bào dân tộc thiểu số đang là rào cản lớn đối với chất lượng giáo dục vùng khó. Điều này ảnh hưởng không chỉ đến các môn KHXH, mà còn là khả năng tiếp cận kiến thức KHTN và công nghệ.
Một dấu ấn nổi bật của giai đoạn này là chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh mẽ. Hầu hết TS đăng ký dự thi trực tuyến; việc truyền đề thi đã được mã hóa qua đường thông tin bảo mật của cơ yếu Chính phủ; dữ liệu thi, xét tuyển và đối sánh kết quả được số hóa đồng bộ hơn trước, góp phần giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí và tăng tính minh bạch.
Đề thi cũng từng bước chuyển từ kiểm tra ghi nhớ kiến thức sang đánh giá năng lực vận dụng theo định hướng Chương trình GDPT 2018, góp phần thúc đẩy đổi mới dạy học trong nhà trường phổ thông.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện phục vụ 3 mục tiêu: xét tốt nghiệp; cung cấp dữ liệu tuyển sinh đại học – giáo dục nghề nghiệp; và đánh giá chất lượng dạy và học. Năm 2025, xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp vẫn chiếm hơn 50% số TS nhập học, cho thấy các trường đại học vẫn đặt niềm tin lớn vào kỳ thi này. Tuy nhiên, cùng với xu hướng tự chủ tuyển sinh, nhiều trường đã mở rộng các phương thức linh hoạt và tổ chức kỳ thi riêng như đánh giá năng lực, đánh giá tư duy để chọn người học phù hợp hơn.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021-2025 đã đạt nhiều thành tựu quan trọng nhưng chưa thể giải quyết toàn bộ những vấn đề của giáo dục phổ thông. Vì vậy, giai đoạn 2026-2030 cần tập trung vào những giải pháp căn cơ hơn.
Trước hết, cần tiếp tục đổi mới kiểm tra – đánh giá theo hướng đánh giá năng lực thực tiễn thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ. Việc ra đề cần gắn với yêu cầu HS biết vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và tư duy liên môn.
Cùng với đó, cần tăng cường hướng nghiệp và phân luồng HS sau THCS, THPT. Một nền giáo dục hiện đại không thể để mọi HS cùng chạy vào một hướng là đại học.
Đặc biệt, cần nghiên cứu mô hình thi và cấp bằng trung học nghề cho HS theo chương trình trung học nghề nhằm tạo động lực phân luồng hiệu quả hơn sau THCS, nâng cao chất lượng đầu vào THPT.
Đối với giáo dục vùng khó, vấn đề không chỉ nằm ở cơ sở vật chất mà còn ở chất lượng đội ngũ giáo viên và năng lực ngôn ngữ học thuật của HS. Muốn thu hẹp khoảng cách vùng miền, cần chính sách đủ mạnh để thu hút giáo viên giỏi đến vùng sâu, vùng xa.
Cuối cùng, chuyển đổi số cần được đẩy mạnh hơn nữa, trong đó có lộ trình tổ chức thi trên máy tính từ sau năm 2027. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật thi cử mà còn là bước đi cần thiết để giáo dục tiến gần hơn với xu hướng đánh giá hiện đại của thế giới.
Theo đó, sau sắp xếp đơn vị hành chính, TP.HCM quản lý hệ thống giáo dục có quy mô lớn nhất cả nước với 3.438 cơ sở giáo dục và hơn 2,52 triệu học sinh. Năm học 2026 - 2027, số học sinh tăng cơ học 96.258 em, trong đó khoảng 24% trẻ không có thường trú tại TP, tạo áp lực rất lớn lên mạng lưới trường lớp và đội ngũ. Lãnh đạo TP.HCM khẳng định, mọi học sinh trên địa bàn, kể cả không có thường trú, đều được bảo đảm đủ chỗ học trong năm học mới và tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng cơ sở vật chất, dạy học để đáp ứng nhu cầu ngày càng phát triển của xã hội.
Hiện nay, mạng lưới trường lớp của TP.HCM cơ bản bảo đảm đủ chỗ học cho toàn bộ học sinh trên địa bàn; tuy nhiên, tỷ lệ phòng học mới đạt 277 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, chưa đạt chỉ tiêu 300 phòng học/10.000 dân.
Xác định sự nghiệp trồng người là cốt lõi trong chiến lược phát triển, với tinh thần "không để học sinh nào thiếu chỗ học", TP đã và đang chỉ đạo quyết liệt, huy động tổng lực các nguồn lực đầu tư cho giáo dục, tập trung vào những trọng tâm để nâng cao chất lượng cơ sở vật chất, dạy học để đáp ứng nhu cầu ngày càng phát triển của xã hội.
Về trường lớp, TP đã triển khai Chiến dịch thi đua "150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học" với 73 dự án, 1.365 phòng học xây mới, tổng vốn khoảng 6.332,2 tỉ đồng; trong đó 53 dự án hoàn thành trước ngày khai giảng, 20 dự án còn lại hoàn tất trong tháng 12.2026, đạt 280 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học.
TP chỉ đạo quyết liệt, huy động tổng lực các nguồn vốn đầu tư công cho 232 dự án trung hạn khoảng 51.849 tỉ đồng, ưu tiên 148 dự án cấp bách. Thu hút đầu tư tư nhân, xã hội hóa; triển khai đối tác công tư (PPP), hợp đồng theo cơ chế đặc thù của TP. Quyết tâm về đích 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học vào năm học 2028 - 2029, sớm hơn lộ trình đề ra.
Về cơ sở vật chất và đội ngũ, TP bố trí 274,3 tỉ đồng mua sắm, sửa chữa cơ sở vật chất trong hè, 100% cơ sở giáo dục công lập hoàn tất trước năm học mới. Hoàn thành thuyên chuyển giáo viên và ban hành kế hoạch tuyển dụng viên chức toàn ngành ngay đầu tháng 7.2026, bảo đảm đủ giáo viên nhận nhiệm vụ trước khai giảng. tiếp tục đặt hàng đào tạo, thu hút giáo viên các môn còn thiếu (âm nhạc, mỹ thuật, tiếng Anh, tin học).
Và đặc biệt từ năm học 2026 - 2027, TP triển khai cấp miễn phí và cho mượn sách giáo khoa, bắt đầu với toàn bộ học sinh lớp 1, lớp 6, lớp 10 và hoàn tất tất cả khối lớp vào năm học 2029 - 2030. Riêng học sinh có hoàn cảnh khó khăn, dân tộc thiểu số, khuyết tật được tặng sách. Và TP chuẩn bị 150 tỉ đồng mỗi năm để phục vụ cho việc cấp miễn phí sách giáo khoa.
Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vừa cho biết GS.TSKH Phùng Hồ Hải - nguyên Viện trưởng Viện Toán học, Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam - đã được trao giải thưởng nghiên cứu Humboldt của Đức vì những nghiên cứu toán học xuất sắc.
Giải thưởng nghiên cứu Humboldt được trao cho các nhà khoa học có uy tín quốc tế, ghi nhận thành tựu nghiên cứu đã đạt được trong suốt sự nghiệp.
Mỗi giải thưởng có giá trị 80.000 euro (tương đương khoảng 2,5 tỉ đồng), đồng thời người nhận giải được mời sang Đức hợp tác nghiên cứu với các đối tác khoa học hàng đầu.
Theo thông báo của quỹ Alexander von Humboldt, giáo sư Phùng Hồ Hải được trao giải trên cơ sở đề cử của giáo sư Christopher Deninger - nhà toán học người Đức, nhằm tôn vinh toàn bộ những đóng góp khoa học của ông trong lĩnh vực toán học.
Giáo sư Phùng Hồ Hải 56 tuổi, là chuyên gia trong lĩnh vực đại số và hình học đại số. Ông từng là Viện trưởng Viện Toán học thuộc Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giai đoạn 2017-2022, đồng thời giữ cương vị Tổng thư ký Hội Toán học Việt Nam.
Ông tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Lomonosov (Liên bang Nga), bảo vệ tiến sĩ tại Đại học Munich (Đức) năm 1996 và tiến sĩ khoa học tại Đại học Duisburg-Essen (Đức) năm 2005.
Trong quá trình nghiên cứu, giáo sư Phùng Hồ Hải tập trung vào các lĩnh vực như nhóm lượng tử, đại số Hopf và lý thuyết phạm trù, với nhiều công trình được công bố trên các tạp chí toán học quốc tế.
Ông là một trong những nhà khoa học trẻ tiêu biểu của Việt Nam, từng được đặc cách công nhận chức danh giáo sư năm 2012, đồng thời là người Việt Nam đầu tiên được bầu làm thành viên trẻ của Viện hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS).
Theo Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, việc giáo sư Phùng Hồ Hải được trao giải thưởng Nghiên cứu Humboldt tiếp tục khẳng định vị thế ngày càng được nâng cao của khoa học cơ bản Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời mở ra những cơ hội hợp tác nghiên cứu sâu rộng hơn giữa Việt Nam và Đức trong thời gian tới.
Quảng Ninh là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai cấp SGK miễn phí trên quy mô toàn tỉnh. Khi chính sách chuẩn bị được thực hiện từ năm học 2026 - 2027, nhiều phụ huynh bày tỏ băn khoăn về việc có bắt buộc phải mượn sách hay không, cũng như trách nhiệm nếu học sinh làm rách, làm mất sách trong quá trình sử dụng.
Ông Đinh Ngọc Sơn, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Quảng Ninh, cho biết khoảng 95% phụ huynh đã đăng ký mượn SGK miễn phí cho con em. Khoảng 5% còn lại không đăng ký vì đã mua sách hoặc có sách của anh chị để lại.
Theo ông Sơn, việc cho học sinh mượn sách giáo khoa miễn phí hoàn toàn không mang tính bắt buộc. "Nhiều phụ huynh cũng gọi điện hỏi tôi đã mua sách rồi thì không mượn nữa có được không. Điều đó hoàn toàn không vấn đề gì, nhà trường không có bất kỳ yêu cầu bắt buộc nào", ông Sơn nói.
Một trong những nội dung được phụ huynh quan tâm nhất là nếu học sinh vô tình làm rách, nhàu, mất hoặc làm nhòe sách thì có bị giáo viên phê bình hay xử lý hay không.
Ông Sơn khẳng định không có chuyện học sinh bị xử lý kỷ luật hoặc bị đánh giá hạnh kiểm vì những sự cố khách quan trong quá trình sử dụng sách. "Nếu vì lý do khách quan mà học sinh làm hỏng hoặc làm mất sách thì nhà trường sẽ bố trí cho học sinh mượn bộ sách khác để tiếp tục học tập, không để các em thiếu sách", ông Sơn nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Sở GD-ĐT Quảng Ninh, hằng năm ngành giáo dục tỉnh dành khoảng 10% kinh phí để bổ sung, thay thế số sách bị hư hỏng sau quá trình sử dụng. Việc sách bị cũ, nhàu hay xuống cấp là điều khó tránh khỏi khi được nhiều học sinh sử dụng qua các năm.
"Chúng tôi chỉ giáo dục ý thức đối với những trường hợp cố tình làm hỏng sách hoặc sử dụng cẩu thả để các em có trách nhiệm hơn trong việc giữ gìn tài sản chung", ông Sơn cho biết.
Để triển khai chính SGK miễn phí, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh được giao trực tiếp tổ chức mua sắm sách theo quy định về đấu thầu, đồng thời xây dựng phương án quản lý, cho học sinh mượn theo mô hình thư viện dùng chung.
Đến nay, 187 trường phổ thông đã hoàn tất hồ sơ đăng ký mua sách. Theo kế hoạch của tỉnh Quảng Ninh, toàn bộ việc mua sắm và bàn giao SGK miễn phí sẽ hoàn thành trước ngày 15.8, bảo đảm các trường có đủ sách để cấp cho học sinh ngay khi bước vào năm học mới.
