Từ năm 2023, phụ huynh và nhà trường của thị trấn Greystones, hạt Wicklow thực hiện sáng kiến mang tên “It Takes a Village” (Cần cả một cộng đồng). Mục tiêu là không cho trẻ em tiếp xúc với điện thoại thông minh trước khi lên cấp hai (13 tuổi), nhằm bảo vệ các em trước áp lực của mạng xã hội. Mô hình này thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia châu Âu.
Dù không mang tính bắt buộc về mặt pháp lý, 70% phụ huynh có con học tiểu học tại đây đã ký cam kết không mua điện thoại thông minh cho con.
Bà Rachel Harper, hiệu trưởng Trường Tiểu học St Patrick, người khởi xướng dự án, cho biết ý tưởng hình thành sau đại dịch Covid-19. Khi học sinh trở lại lớp, bà nhận thấy sự căng thẳng gia tăng ở nhóm trẻ 8-9 tuổi.
Harper liên lạc với hiệu trưởng của 7 trường tiểu học ở Greystones để cùng tiến hành khảo sát thông qua phụ huynh. Hơn một nửa số phiếu trả lời cho biết con cái họ mắc hội chứng lo lắng, nhiều người đã đưa con đi khám tâm lý. Một số lớn phụ huynh nói “ngay cả việc đưa con đến lớp cũng là một thách thức”.
Từ kết quả này, Rachel Harper quyết định cần phải hành động. Nhưng nếu chỉ “cấm” ở từng gia đình hoặc từng trường, hiệu quả sẽ thấp. Bà đề nghị thị trấn đồng loạt “nói không” với việc cho trẻ dùng smartphone.
“Chúng tôi không tước đi quyền lợi của trẻ, mà chỉ muốn trì hoãn thời điểm các em dùng thiết bị cá nhân cho đến khi có đủ kỹ năng tự bảo vệ mình trong không gian mạng”, bà Harper nói.
Sau các buổi họp tại nhà hát thị trấn với sự tham gia của đại diện gia đình, bác sĩ và các tổ chức xã hội, các hiệu trưởng trường tiểu học trong vùng đã ký thư ủng hộ quy tắc. Để giúp trẻ rời xa màn hình, chính quyền địa phương tổ chức thêm nhiều hoạt động thay thế như tiệc trên bãi biển không dùng thiết bị công nghệ, mở các quán cà phê giao lưu trực tiếp và tăng cường câu lạc bộ thể thao.
Hướng đi của Greystones được củng cố bởi các nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu của Imperial College London cho thấy trẻ dùng mạng xã hội trên ba giờ mỗi ngày có nguy cơ mắc trầm cảm và lo âu cao. Các nền tảng này được thiết kế để giữ chân người dùng dựa trên cơ chế dopamine, khiến trẻ liên tục kiểm tra thông báo và rơi vào trạng thái “sợ bỏ lỡ” (FOMO).
Nỗ lực của Greystones đi ngược lại xu hướng chung tại Ireland. Theo báo cáo năm 2023 của tổ chức CyberSafeKids, 93% trẻ em 8-12 tuổi nước này sở hữu thiết bị thông minh cá nhân. Gần 25% trẻ 6 tuổi đã có điện thoại thông minh và tỷ lệ này vọt lên 74% ở nhóm 12 tuổi.
Khi mới ra đời, mô hình của Greystones từng bị hoài nghi là thiếu thực tế. Tuy nhiên, việc bảo vệ trẻ em trên môi trường trực tuyến hiện trở thành vấn đề toàn cầu. Trong khi Australia đã cấm mạng xã hội với người dưới 16 tuổi và nhiều nước châu Âu cân nhắc giới hạn độ tuổi, phụ huynh tại Greystones đã chọn cách tự vạch ra ranh giới ngay từ gia đình, với quan điểm cần sức mạnh của cả cộng đồng để nuôi dạy một đứa trẻ.
Ngôi nhà là không gian riêng tư của mỗi người, do đó có những ranh giới vô hình mà khách không nên vượt qua. Khi làm khách, bạn cần chú ý các quy tắc sau để giữ mối quan hệ tốt đẹp.
Tự ý mở cửa bước vào
Bạn chỉ nên bấm chuông hoặc gõ cửa và chờ phản hồi. Việc tự ý vặn tay nắm cửa bước vào khi chưa được mời là hành động xâm phạm quyền riêng tư, khiến chủ nhà rơi vào thế bị động.
Bạn cũng tránh đến quá sớm so với giờ hẹn. Sự xuất hiện đột ngột trước khi chủ nhà chuẩn bị sẵn sàng có thể tạo ra áp lực và sự căng thẳng không cần thiết.
Vào phòng ngủ
Phòng ngủ là không gian mang tính cá nhân và riêng tư cao nhất. Bạn không nên tự ý bước vào hoặc ngó nghiêng khi đi ngang qua. Nhiều gia đình coi phòng ngủ là nơi tôn nghiêm để cất giữ tài sản hoặc đồ dùng cá nhân quan trọng.
Bạn cũng tránh đặt áo khoác, túi xách lên giường nếu chưa được gia chủ đồng ý.
Đi giày dép vào nhà
Nhiều gia đình có quy tắc không mang giày dép từ ngoài vào nhà để giữ vệ sinh. Bạn nên quan sát chủ nhà hoặc chủ động hỏi xem có cần cởi giày trước khi bước vào cửa hay không.
Mở tủ lạnh và tủ bếp
Nhà bếp thường là "trái tim" của ngôi nhà, nơi gia chủ lưu trữ thực phẩm theo kế hoạch chi tiêu và sinh hoạt riêng. Việc tự ý mở tủ lạnh hoặc lục lọi tủ đựng thức ăn của người khác là hành vi thiếu tế nhị, trừ khi bạn được họ nói rõ là có thể tự nhiên.
Nếu đói hoặc khát, bạn nên hỏi chủ nhà. Trong trường hợp ngủ qua đêm, việc mang theo thực phẩm hoặc đề nghị phụ nấu nướng sẽ giúp bạn ghi điểm.
Điều chỉnh điều hòa và cửa sổ
Nhiệt độ phòng do gia chủ kiểm soát. Việc tự ý chỉnh điều hòa hay mở cửa sổ ảnh hưởng đến người khác. Bạn nên nhờ chủ nhà chỉnh nhiệt độ hoặc mượn thêm chăn, quạt.
Mở ngăn kéo, tủ đồ
Hành động tự ý mở ngăn kéo chứa đồ là sự xâm phạm sự riêng tư. Bạn tuyệt đối không chạm vào tủ thuốc gia đình hay ngăn kéo trong phòng tắm, nơi cất giữ đồ dùng cá nhân và hồ sơ y tế.
Dù giấy tờ để trên bàn, khách không có quyền đọc. Bàn làm việc thường chứa tài liệu công ty hoặc thông tin tài chính cá nhân. Bạn cần tránh xê dịch các thiết bị, sổ sách của chủ nhà.
Hút thuốc
Bạn không nên hút thuốc lá trong nhà người khác, trừ khi chủ nhà cho phép và cùng hút. Khói thuốc và mùi hôi ảnh hưởng đến người xung quanh, đặc biệt khi nhà có trẻ em, người già.
Hỏi mật khẩu Wi-Fi ngay khi đến
Đến nhà chơi là dịp để mọi người trò chuyện. Việc hỏi mật khẩu Wi-Fi ngay khi vừa đến cho thấy bạn quan tâm đến điện thoại hơn là giao tiếp. Hãy tập trung vào cuộc trò chuyện, trừ khi bạn ngủ lại hoặc là người thân thiết.
Trước đó ngày 17-5, em Hồ Tịnh Tuệ và em Lê Trần Thành Nhân (cùng là học sinh lớp 4A, Trường tiểu học Nguyễn Tạo, phường An Xuyên) đang đi bộ trên đoạn đường Cao Lỗ, thuộc khóm 14, phường An Xuyên thì phát hiện một xấp tiền trị giá 20 triệu đồng của người dân đánh rơi. Ngay sau đó hai em đã chủ động mang số tiền trên đến trụ sở Công an phường An Xuyên giao nộp, để nhờ tìm và trả lại cho người đánh mất.
Tiếp nhận thông tin, Công an phường An Xuyên đã xác minh và phát thông báo tìm chủ sở hữu. Qua rà soát, lực lượng công an xác định người đánh rơi số tiền trên là anh Trần Đình Văn (43 tuổi, ngụ khóm 16, phường Tân Thành, tỉnh Cà Mau).
Hiện tại Công an phường An Xuyên đã làm thủ tục bàn giao và trao trả đầy đủ số tiền 20 triệu đồng cho anh Văn.
Chen, 29 tuổi, sống tại Chiết Giang (Trung Quốc) vốn là một vận động viên chuyên nghiệp nên sở hữu nền tảng sức khoẻ tuyệt vời. Tuy nhiên, mọi chuyện bắt đầu thay đổi từ 6 tháng trước, sau khi anh quyết định từ bỏ việc tập luyện cường độ cao. Dù đã giải nghệ, Chen vẫn duy trì sở thích uống đồ ngọt.
"Mỗi khi khát, tôi đều uống nước ngọt có ga hoặc trà sữa đá. Thói quen này đã kéo dài hơn nửa năm rồi", anh Chen hối hận kể lại khi nằm trên giường bệnh.
Chỉ trong vòng hơn 6 tháng kể từ khi ngừng tập luyện, cân nặng của anh đã tăng vọt khoảng 40kg. Anh Chen chủ quan cho rằng đó chỉ là hệ quả của việc thiếu vận động, cho đến khi bị đau bụng dữ dội và khó thở, buộc anh phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch.
Tại phòng cấp cứu của Bệnh viện Ninh Ba (Chiết Giang, Trung Quốc), bác sĩ Yao Lina và ê-kíp trực cũng phải giật mình khi tiến hành lấy máu xét nghiệm cho bệnh nhân. Thay vì màu đỏ thông thường, người đàn ông 29 tuổi này lại có màu máu trắng như sữa, đục ngầu và bết dính giống như mỡ lợn.
Kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số triglyceride (mỡ trung tính) của anh Chen cao gấp hơn 20 lần bình thường, còn lượng cholesterol cũng vượt ngưỡng gấp 4 lần.
Bác sĩ Yao Lina nhận định hiện tượng máu trắng như sữa này chính là huyết tương bị bão hòa bởi lượng lipid (chất béo) khổng lồ, dẫn đến chẩn đoán: Viêm tụy cấp tính và tiểu đường do tăng lipid máu cực nặng.
Ngay sau đó, anh được tiến hành lọc máu khẩn cấp, trao đổi huyết tương và một loạt chỉ định y tế khác. May mắn, anh Chen đã qua cơn nguy kịch dù phải chịu đựng không ít biến chứng và phải chung sống với bệnh tiểu đường suốt đời.
Bác sĩ Yao Lina đã phân tích nguyên nhân dẫn đến tình trạng sức khoẻ của anh Chen:
- Sự tấn công của axit béo bão hòa và fructose: Hầu hết kem pha trà sữa được làm từ dầu thực vật (như dầu dừa) chứa lượng lớn axit béo bão hòa. Khi được nạp vào cơ thể, chúng đẩy nhanh quá trình sản sinh cholesterol và làm tăng lipid máu. Kết hợp với hàm lượng fructose khổng lồ từ nước ngọt có ga, cơ thể bệnh nhân rơi vào trạng thái rối loạn chuyển hóa toàn diện.
- Cơ chế gây viêm tụy từ dòng máu nhiễm mỡ: Tuyến tụy vốn có mạng lưới mạch máu vô cùng dày đặc và nhỏ hẹp. Khi lipid máu tăng vọt, huyết tương bị bão hòa dẫn đến hiện tượng máu trắng như sữa và đặc nhớt. Những hạt mỡ này gây tắc nghẽn hoàn toàn các mạch máu li ti tại đây, khiến enzyme tiêu hóa bị kích hoạt sai vị trí và quay lại tự phá hủy chính mô tụy.
Hệ quả của quá trình này là tình trạng viêm tụy cấp bùng phát cực kỳ nguy hiểm. Máu càng đặc, tuyến tụy càng bị tàn phá nặng nề, dễ dẫn đến suy đa tạng và tử vong nếu không được lọc máu kịp thời.
Đáng nói, sự tàn phá tàn khốc này còn "đánh sụp" hệ thống tế bào đảo tụy, là nơi chịu trách nhiệm sản xuất insulin. Khi tuyến tụy bị tổn thương nghiêm trọng, cơ thể mất hoàn toàn khả năng chuyển hóa đường, dẫn đến bệnh tiểu đường cấp tính. Đây chính là bi kịch kép khiến người bệnh phải đối mặt với nguy cơ tử vong tức thì và những hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng.
