Bị ung thư, nhiều người mặc định không có tiền chạy đua theo thuốc thế hệ mới đồng nghĩa với buông tay. Thế nhưng, với điểm tựa vững chắc từ bảo hiểm y tế (bhyt) và một phác đồ khoa học, người bệnh vẫn luôn có những lối rẽ hiệu quả, phù hợp với túi tiền.
Thực tế lâm sàng tại các bệnh viện tuyến cuối đang chứng minh: “vũ khí” tối tân chưa chắc đã là vũ khí phù hợp nhất và cơ hội sống luôn rộng mở cho những ai hiểu đúng về hành trình này.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS.BS Lê Tuấn Anh – Giám đốc Trung tâm ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) – cho biết số lượng bệnh nhân ung thư điều trị tại bệnh viện tăng 42% sau năm năm. Phần lớn bệnh nhân ung thư sử dụng các thuốc nằm trong danh mục được BHYT chi trả, qua đó giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho người bệnh.
Số bệnh nhân sử dụng các thuốc thế hệ mới có giá đắt đỏ như thuốc miễn dịch hay thuốc trúng đích chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ, do đây là thuốc có chỉ định chặt chẽ và không phải trường hợp nào cũng phù hợp để dùng.
BS Tuấn Anh lưu ý việc điều trị ung thư là cả một lộ trình tổng thể, cần được hội chẩn đa chuyên khoa để xây dựng phác đồ phù hợp, bao gồm cả chi phí toàn bộ quá trình điều trị.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ quyết định thứ tự điều trị như mổ, hóa trị, xạ trị, miễn dịch hay thuốc trúng đích. Điều quan trọng là bệnh nhân phải được nhìn thấy “bức tranh toàn cảnh” của cả hành trình điều trị để chuẩn bị tài chính, nơi điều trị, điều kiện đi lại và sinh hoạt.
Đối với thuốc trúng đích và miễn dịch là những liệu pháp điều trị có điều kiện, không phải bệnh nhân nào cũng dùng được. Có những trường hợp xét nghiệm không phát hiện đột biến gene phù hợp thì dù có điều kiện kinh tế cũng không thể chỉ định sử dụng.
Khi tư vấn, bác sĩ phải đưa ra các phương án phù hợp để bệnh nhân cân nhắc. Nếu điều kiện kinh tế và sức khỏe cho phép, bệnh nhân thường được ưu tiên phương án hiệu quả nhất.
Tuy nhiên có trường hợp người bệnh ung thư có khả năng tiếp cận được thuốc tốt nhất nhưng tình trạng bệnh lại không phù hợp do suy gan, suy thận hoặc các vấn đề sức khỏe khác, khi đó bác sĩ sẽ chuyển sang lựa chọn tiếp theo phù hợp hơn.
Không có một lựa chọn điều trị duy nhất đúng cho mọi trường hợp mà luôn có thứ tự ưu tiên trong phác đồ. Thông thường sẽ có lựa chọn ưu tiên số 1, rồi đến lựa chọn 2, 3… dựa trên hiệu quả đã được nghiên cứu chứng minh. Bác sĩ phải cân nhắc nhiều yếu tố trước khi quyết định phác đồ điều trị phù hợp cho người bệnh.
Bác sĩ Võ Đức Hiếu, Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho hay thuốc điều trị ung thư tại Việt Nam ngày càng đa dạng, chuyên biệt, không chỉ là các thuốc hóa trị, nội tiết truyền thống mà còn là những thuốc nhắm trúng đích và thuốc miễn dịch thế hệ mới, hiệu quả cao hơn nhưng chi phí cũng tăng nhanh.
Việc Bộ Y tế cấp phép thêm thuốc điều trị ung thư (thuốc sinh học tương tự thuộc nhóm miễn dịch trị ung thư) giúp tăng cạnh tranh, mở rộng lựa chọn cho người bệnh và tạo cơ hội giảm giá thành thuốc điều trị gốc. Đây là xu hướng toàn cầu, những quốc gia như Mỹ, châu Âu… cũng thực hiện chứ không riêng gì Việt Nam.
Nhờ có nhiều nhóm thuốc mới, nhiều nhóm thuốc sinh học tương tự mới, người bệnh – đặc biệt ở giai đoạn tiến xa – hưởng lợi rõ rệt về không chỉ về kết quả điều trị mà còn về giảm giá thành điều trị. Tuy nhiên điều quan trọng hơn hết là đẩy mạnh tầm soát phát hiện sớm, giúp điều trị ít tốn kém và hiệu quả cao hơn nhiều so với giai đoạn muộn.
Trả lời trước những thắc mắc của Tuổi Trẻ về việc làm sao để người bệnh sớm tiếp cận được thuốc điều trị ung thư giá rẻ, bà Trần Thị Trang – Vụ trưởng Vụ BHYT, Bộ Y tế – cho biết dù BHYT chỉ chi trả một phần, việc đưa các thuốc điều trị ung thư thế hệ mới vào danh mục vẫn mang ý nghĩa rất lớn đối với người bệnh.
“Đây là nhóm thuốc có hiệu quả điều trị cao nhưng rất đắt đỏ. Việc BHYT hỗ trợ ở mức đồng chi trả 30-70% cũng giúp giảm đáng kể áp lực tài chính và tăng khả năng tiếp cận điều trị”, bà Trang nói.
Không chỉ mở rộng thuốc ung thư, dự thảo sắp tới đây của Bộ Y tế còn bổ sung 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, tâm thần và tiết niệu. Đây đều là các bệnh cần điều trị lâu dài, khiến chi phí tích lũy trở thành gánh nặng với nhiều gia đình.
Theo bà Trang, quá trình xây dựng danh mục thuốc BHYT mới đang được đẩy nhanh tiến độ. Hiện Bộ Y tế đã tổ chức khoảng một nửa trong tổng số hơn 20 hội đồng chuyên môn thẩm định các nhóm thuốc như tim mạch, hô hấp, ung thư, chuyển hóa hay nhiễm khuẩn.
“Đây là quy trình bắt buộc để bảo đảm tính khoa học và chính xác. Từng hoạt chất, chỉ định, danh pháp và điều kiện sử dụng đều phải được rà soát cẩn trọng. Theo kế hoạch, trong tháng 5 sẽ hoàn tất các hội đồng chuyên môn trước khi chuyển sang bước thẩm định pháp lý để trình lãnh đạo Bộ Y tế ban hành. Dự kiến trong quý 2 sẽ ban hành danh mục này”, bà Trang cho hay.
Bộ Y tế khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ phần chi phí đồng chi trả mà BHYT chưa thanh toán. “Có những thuốc rất đắt, bảo hiểm chỉ chi trả một phần, phần còn lại vẫn là gánh nặng lớn với người bệnh. Vì vậy việc khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ thêm là rất cần thiết”, bà Trang nói.
Bà cũng cho hay đây là hướng đi nhiều quốc gia đã áp dụng nhằm tăng khả năng tiếp cận thuốc điều trị ung thư. Một số nước triển khai cơ chế đàm phán giá thuốc tập trung, chia sẻ rủi ro giữa quỹ bảo hiểm và doanh nghiệp dược hoặc xây dựng các quỹ hỗ trợ riêng cho bệnh nhân ung thư.
Các giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn mang lại lợi ích kinh tế – xã hội lâu dài khi người bệnh được điều trị sớm, giảm biến chứng và duy trì khả năng lao động.
Axit uric là chất thải được tạo ra khi cơ thể phân hủy purin - hợp chất có trong nhiều loại thực phẩm như thịt đỏ, nội tạng động vật và một số loại hải sản. Nồng độ axit uric trong máu tăng cao có thể dẫn đến bệnh gout, sỏi thận và nhiều vấn đề sức khỏe khác.
Nhiều người cho rằng chỉ cần kiêng thịt đỏ, hải sản hoặc bia rượu là có thể kiểm soát axit uric. Tuy nhiên, theo Harvard Health, chế độ ăn chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ chất thải này trong cơ thể. Một số thói quen sinh hoạt hoặc bệnh lý tiềm ẩn cũng có thể khiến chỉ số này ở mức cao.
Người trưởng thành cần bổ sung 1,8-2 lít nước mỗi ngày. Nước đóng vai trò quan trọng trong quá trình đào thải axit uric qua thận. Khi cơ thể thiếu nước, khả năng lọc và loại bỏ chất thải suy giảm, khiến axit uric tích tụ trong máu.
Theo Times of India, mất nước là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến nồng độ axit uric tăng đột ngột ngay cả khi chế độ ăn không thay đổi. Nguy cơ này càng cao trong thời tiết nóng bức hoặc khi vận động nhiều nhưng không bù đủ nước. Các chuyên gia khuyến cáo nên duy trì uống nước đều đặn trong ngày thay vì chỉ uống khi khát.
Giảm cân quá nhanh
Thừa cân thúc đẩy nguy cơ tăng axit uric, song giảm cân quá nhanh cũng không phải là giải pháp tốt. Nhịn ăn kéo dài hoặc áp dụng chế độ giảm cân cực đoan có thể làm tăng quá trình phân hủy mô và giải phóng nhiều purin hơn vào máu. Điều này khiến cơ thể sản xuất thêm axit uric, làm cho chỉ số khó giảm như mong muốn. Người thừa cân nên giảm cân từ từ bằng cách kết hợp chế độ ăn lành mạnh và vận động thường xuyên.
Tiêu thụ nhiều đồ uống có đường
Theo Healthline, fructose là loại đường thường có trong đồ uống chế biến sẵn như nước ngọt, trà sữa hoặc nước trái cây đóng chai có thể kích thích cơ thể sản xuất axit uric. Đây là một trong số ít loại carbohydrate làm tăng trực tiếp nồng độ axit uric trong máu. Thay thế nước ngọt bằng nước lọc hoặc các loại đồ uống ít đường có thể hỗ trợ kiểm soát axit uric hiệu quả hơn.
Bỏ qua các bệnh lý hoặc thuốc đang sử dụng
Không phải mọi trường hợp axit uric cao đều liên quan đến chế độ ăn uống. Một số bệnh lý như suy giảm chức năng thận, hội chứng chuyển hóa, tăng huyết áp hoặc tiểu đường có thể ảnh hưởng đến khả năng đào thải axit uric của cơ thể. Một số thuốc như thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị tim mạch cũng có thể làm tăng nồng độ axit uric.
Kiểm soát axit uric hiệu quả cần kết hợp nhiều biện pháp như duy trì cân nặng hợp lý, uống đủ nước, hạn chế rượu bia, vận động thường xuyên và điều trị các bệnh lý liên quan. Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn và lối sống nhưng chỉ số axit uric vẫn cao, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân tiềm ẩn thay vì tiếp tục kiêng khem quá mức.
Sữa chua giàu dinh dưỡng, bổ sung nhiều lợi khuẩn có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn có hại (như vi khuẩn HP - nguyên nhân phổ biến gây viêm loét dạ dày). Axit lactic trong sữa chua sau khi được chuyển hóa sẽ giúp kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh và hỗ trợ làm lành các vết loét nhẹ. Sữa chua giúp giảm các triệu chứng đầy hơi, khó tiêu, giúp dạ dày không phải co bóp quá sức để xử lý thức ăn.
Ngoài ra, lượng acid trong sữa chua không đáng kể so với lượng acid trong dịch vị dạ dày, không gây hại dạ dày như lời đồn. Món ăn này có tác dụng điều hòa nhu động ruột, giảm thiểu sự tích tụ khí hoặc thức ăn, giúp ngăn ngừa chứng táo bón, cải thiện quá trình tiêu hóa.
Tuy nhiên, người bị đau dạ dày không nên ăn sữa chua lúc đói, nên ăn sữa chua sau bữa chính khoảng một đến hai tiếng. Lúc này, nồng độ axit trong dạ dày đã được pha loãng bởi thức ăn, tạo môi trường lý tưởng để lợi khuẩn sống sót và phát huy tác dụng.
Không nên ăn sữa chua quá lạnh ngay khi vừa lấy từ tủ lạnh ra. Nên để ở nhiệt độ phòng khoảng 10-15 phút trước khi ăn để tránh gây co thắt dạ dày.
Ưu tiên sữa chua trắng, ít đường hoặc không đường. Hạn chế các loại sữa chua có quá nhiều hương liệu hoặc phẩm màu hóa học. Không nên ăn sữa chua cùng với các loại thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói vì chúng có thể gây rối loạn tiêu hóa. Chỉ nên ăn khoảng một đến hai hộp mỗi ngày.
GS Hùng cho hay đo huyết áp là kỹ thuật đơn giản nhưng sai sót lại rất phổ biến, cả trong cộng đồng lẫn tại một số cơ sở y tế. Nhiều người vừa đi bộ, leo cầu thang hoặc uống cà phê xong đã đo huyết áp ngay. Một số người đo trong khi đang nói chuyện, xem điện thoại hoặc ngồi bắt chéo chân. Không ít trường hợp quấn băng cuốn sai vị trí hoặc sử dụng kích thước băng cuốn không phù hợp với cánh tay.
"Những sai sót này có thể làm huyết áp tăng hoặc giảm giả tạo từ vài mmHg đến hàng chục mmHg, dẫn đến chẩn đoán sai hoặc điều trị chưa phù hợp", GS Hùng nói.
Để đo huyết áp đúng, người bệnh cần nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo; không hút thuốc, uống cà phê, trà đặc, rượu bia hoặc vận động gắng sức trong vòng 30 phút trước đó. Khi đo, người bệnh nên ngồi tựa lưng thoải mái, hai chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân. Cánh tay cần được đặt ngang mức tim và băng cuốn phải phù hợp với chu vi cánh tay. Trong lúc đo không nên nói chuyện hoặc sử dụng điện thoại. Nên đo huyết áp nhiều lần vào các thời điểm khác nhau trong ngày và ghi chép lại để giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 1,3 tỷ người trên toàn cầu mắc tăng huyết áp. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận và tử vong sớm. Đáng lo ngại, gần một nửa số người mắc bệnh không biết mình bị tăng huyết áp vì bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng.
Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, khoảng một trong bốn người trưởng thành mắc tăng huyết áp. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng nguy hiểm. Tăng huyết áp rất phổ biến nhưng nguy hiểm vì tiến triển âm thầm. Người bệnh có thể hoàn toàn khỏe mạnh trong nhiều năm trước khi xảy ra đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.
Ngoài ra, tăng huyết áp đang trẻ hóa khi xuất hiện nhiều hơn ở người trẻ do áp lực công việc, stress kéo dài, ăn mặn, béo phì, ít vận động, thức khuya và lạm dụng rượu bia. Không ít người dưới 40 tuổi đã mắc bệnh nhưng không biết vì cho rằng mình còn khỏe mạnh.
WHO gọi tăng huyết áp là "kẻ giết người thầm lặng" vì nhiều trường hợp chỉ được phát hiện sau biến cố tim mạch nặng nề. Vì vậy, các bác sĩ khuyến nghị người trưởng thành nên chủ động theo dõi huyết áp thường xuyên, kể cả khi không có triệu chứng.
"Đừng đợi đến khi đột quỵ mới đi đo huyết áp. Hãy nhớ số đo huyết áp của mình như nhớ số tuổi của mình", GS Hùng khuyến cáo.
