Từ “xương sống tương lai” đến “không còn tàu khu trục”
Trước đây, đã có những tranh cãi về việc liệu Type 45 có được kế nhiệm hay không, hoặc liệu Hải quân Hoàng gia Anh có chuyển sang hạm đội chiến đấu mặt nước chỉ bao gồm các tàu hộ vệ và khinh hạm hạng nhẹ. Tuy nhiên, sự gia tăng chi tiêu quốc phòng từ năm 2022 và căng thẳng leo thang với Nga đã củng cố sự ủng hộ cho việc tăng ngân sách cho hải quân nước này.
Chương trình Type 83 bắt đầu được chú ý vào năm 2025, khi Quốc vụ khanh phụ trách công nghiệp quốc phòng Anh Luke Pollard tiết lộ đây sẽ là một tàu “có thủy thủ đoàn tối thiểu (hoặc tùy chọn)” và “dự kiến đi vào hoạt động từ giữa những năm 2030”.
Một trong những cải tiến đáng kể nhất so với Type 45 là việc tích hợp 70-128 ống phóng thẳng đứng, so với chỉ 48 ống trên Type 45, 96 ống trên tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ và 112 ống trên tàu khu trục lớp Type 055 của Trung Quốc. Điều này được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách hỏa lực hiện tại giữa các tàu khu trục của Anh và các cường quốc hải quân hàng đầu.
Bối cảnh quốc tế và áp lực tài chính
Việc hủy bỏ chương trình Type 83 diễn ra trong bối cảnh các cường quốc đang nhanh chóng xây dựng hạm đội tàu chiến mặt nước cỡ lớn.
Trung Quốc đang sản xuất tàu khu trục với tốc độ tương đương với tất cả các quốc gia khác cộng lại. Triều Tiên vào năm 2025 đã hạ thủy 2 tàu khu trục đầu tiên và có kế hoạch hạ thủy 2 tàu mỗi năm, dự kiến vượt qua hạm đội của Anh về quy mô vào năm 2029 và đạt gấp đôi vào năm 2031. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục phát triển cả tàu khu trục thế hệ tiếp theo DDG(X) và tàu chiến chủ lực chạy bằng năng lượng hạt nhân BBG(X).
Vị thế của các tàu chiến mặt nước của Anh, và của các quốc gia châu Âu nói chung, từ lâu đã suy giảm. Tàu khu trục Type 45 được coi là một trong những loại tàu khu trục kém hiệu quả và được trang bị vũ khí nhẹ nhất trên thế giới. Do đó, việc loại bỏ một hạm đội tàu khu trục hoàn toàn phù hợp với xu hướng hiện hành.
Quyết định hủy bỏ Type 83 phản ánh áp lực tài chính ngày càng tăng đối với ngân sách quốc phòng của Anh. Trong những năm gần đây, chi phí tăng cao trong các chương trình răn đe hạt nhân, mua sắm máy bay chiến đấu và hiện đại hóa quân sự nói chung đã buộc họ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn hơn về năng lực trong tương lai.
Điều này cũng xuất phát từ những câu hỏi ngày càng lớn về khả năng của ngành quốc phòng trong việc sản xuất các loại vũ khí phức tạp đúng thời hạn, hiệu quả về chi phí và với độ tin cậy chấp nhận được.
Các báo cáo trước đó cho rằng Type 83 có thể chỉ bị trì hoãn do hạn chế về ngân sách, nhưng kế hoạch đầu tư quốc phòng mới nhất đã từ bỏ hoàn toàn lớp tàu này để ủng hộ các nền tảng ít tốn kém hơn tập trung vào chiến tranh tự động. Tuy nhiên, các nhà phân tích đã cảnh báo rộng rãi rằng các hệ thống tự động không thể thay thế hoàn toàn các tàu khu trục lớn, được trang bị vũ khí hạng nặng.
Thách thức về năng lực và độ tin cậy
Tàu khu trục Type 83 được kỳ vọng sẽ sở hữu khả năng phát điện, năng lực cảm biến, quy mô kho chứa tên lửa và các thiết bị chỉ huy vượt trội hơn đáng kể so với Type 45, cho phép nó đối phó với các thế hệ tên lửa tầm xa trong tương lai và phối hợp các hoạt động phòng không phức tạp của hạm đội.
Các nhà phân tích đã lập luận rộng rãi rằng không có kiến trúc tự hành nào đang được hình dung có thể thay thế hoàn toàn một tàu khu trục chuyên dụng trong các cuộc chiến tranh trên biển cường độ cao chống lại các đối thủ ngang tầm.
Tuy nhiên, ngay từ đầu, việc liệu ngành công nghiệp Anh có thể phát triển một tàu khu trục thế hệ tiếp theo hay không đã là một câu hỏi lớn.
Tỷ lệ sẵn sàng hoạt động của khu trục hạm Type 45 nổi tiếng là kém do các tàu này thường xuyên gặp sự cố, đặc biệt là khi hoạt động ở vùng biển ấm.
Các tàu sân bay lớp Queen Elizabeth được đóng gần đây cũng gặp phải các vấn đề nghiêm trọng về hiệu suất, bao gồm nhiều trường hợp hỏng hóc và ngập nước. Khả năng duy trì hạm đội tàu ngầm của nước này vẫn rất kém với tỷ lệ sẵn sàng hoạt động thấp hơn nhiều so với mức chấp nhận được, và gần đây đã giảm xuống bằng không.
Thuyền trưởng của tàu chở dầu cho biết đã bị hai xuồng cao tốc của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiếp cận ở vị trí cách Oman khoảng 37 km về phía đông bắc hôm nay, theo tuyên bố của Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). Tàu không nhận được cảnh báo vô tuyến nào trước khi bị hai xuồng của Iran nhắm mục tiêu.
"Tàu chở dầu và thủy thủ đoàn vẫn an toàn. Giới chức đang điều tra sự việc", UKMTO cho biết.
Nghị quyết được đề xuất bởi hạ nghị sĩ Gregory Meeks, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, và dự kiến được đưa ra bỏ phiếu ngày 21/5. Văn kiện yêu cầu Tổng thống Donald Trump rút lực lượng Mỹ khỏi Iran, ngoại trừ "những đơn vị có thể cần thiết để bảo vệ Mỹ hoặc đồng minh, đối tác của khỏi cuộc tấn công sắp xảy ra".
Cuộc bỏ phiếu bị Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đình chỉ vài giờ trước khi bắt đầu, giữa lúc đảng Cộng hòa đứng trước nguy cơ thất bại do không đủ số nghị sĩ có mặt.
"Giá xăng và giá thực phẩm tăng. Chúng tôi đã thúc đẩy cuộc bỏ phiếu về cuộc chiến do chính Tổng thống lựa chọn và nó chắc chắn sẽ được thông qua. Chắc chắn chúng tôi có đủ phiếu và họ biết điều đó. Vì vậy họ đang chơi trò chính trị, gian lận và trì hoãn bỏ phiếu", nghị sĩ Meeks nói.
Nghị sĩ Meeks trước đó chỉ trích Chủ tịch Johnson đã cố tình trì hoãn cuộc bỏ phiếu. "Rất nhiều đồng nghiệp từ đảng Cộng hòa đang cảm nhận áp lực từ cử tri ở quê nhà, khi người dân phải đối mặt với giá thực phẩm tăng cao và giá xăng leo thang", ông nói.
Đảng Dân chủ đã nhiều lần thúc đẩy bỏ phiếu nhằm hạn chế quyền phát động chiến tranh của Tổng thống Trump ở cả Hạ viện và Thượng viện. Nỗ lực này đang nhận được thêm sự ủng hộ từ một số nghị sĩ Cộng hòa trong những tuần gần đây.
Hạ nghị sĩ Jim McGovern chất vấn "điều gì đang xảy ra" với nghị quyết về quyền chiến tranh của ông Trump.
"Chúng ta không bỏ phiếu, giữa lúc người dân Mỹ đã quá chán ngán cuộc chiến phi pháp đang tiêu tốn hàng chục tỷ USD sao? Giá xăng đang tăng vọt. Người dân thậm chí không đủ tiền mua thực phẩm. Thế mà các vị rút lại dự luật? Các vị không đủ can đảm hay bản lĩnh để bỏ phiếu?", ông nói.
Ông Meeks cho biết cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra đầu tháng 6, khi Hạ viện Mỹ quay lại làm việc sau kỳ nghỉ Memorial Day, ngày lễ tưởng nhớ những quân nhân Mỹ đã thiệt mạng.
Thượng viện Mỹ đầu tuần này cũng thúc đẩy nghị quyết tương tự nhằm hạn chế khả năng ông Trump tiến hành hành động quân sự nhằm vào Iran mà không có sự phê chuẩn của quốc hội. Nghị quyết vượt qua vòng bỏ phiếu thủ tục quan trọng ở Thượng viện Mỹ sau 7 lần thất bại, vào vòng tranh luận để đưa ra kết luận trong vài tuần tới.
Hạ viện Mỹ hủy bỏ cuộc bỏ phiếu diễn ra sau khi Tổng thống Trump hồi đầu tuần nói rằng ông tin chiến dịch Iran được người dân Mỹ ủng hộ.
"Hãy nhìn xem, ai cũng nói cuộc chiến không được lòng dân, nhưng tôi nghĩ nó rất được ủng hộ khi người ta hiểu rằng chuyện này liên quan tới vũ khí hạt nhân, những vũ khí có thể xóa sổ Los Angeles hay các thành phố lớn chỉ trong thời gian rất ngắn", ông cho hay.
Cuộc thăm dò gần đây của CNN cho thấy 77% người Mỹ, trong đó có cả đa số cử tri Cộng hòa, cho rằng chính sách của Tổng thống Trump đã khiến chi phí sinh hoạt tại cộng đồng nơi họ sống gia tăng.
"1000 tên lửa đã được nạp và nhắm vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, và thêm hàng ngàn tên lửa nữa sẽ được phóng ngay lập tức nếu chính phủ Iran hành động theo lời đe dọa đã được đưa ra ở nhiều nơi trên thế giới, về việc ám sát hoặc âm mưu ám sát Tổng thống đương nhiệm của Mỹ, trong trường hợp này là tôi", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Ông Trump viết thêm: "Các mệnh lệnh đã được đưa ra, và trong thời hạn một năm, có thể gia hạn, quân đội Mỹ đã sẵn sàng, có khả năng và quyết tâm, tiêu diệt hoàn toàn tất cả khu vực của Iran".
Hôm 10.7, CNN dẫn 2 nguồn thạo tin tiết lộ Israel chia sẻ thông tin tình báo cho phía Mỹ với nội dung Iran gần đây lên kế hoạch mới nhằm ám sát Tổng thống Trump.
Một nguồn tin cho biết cảnh báo đã được phía Israel chuyển đến Mỹ trong tuần này. Nguồn tin còn lại cho hay Mỹ gần đây thu thập được các thông tin tình báo về những âm mưu ám sát ông Trump, nhưng cảnh báo từ Israel là mới và đề cập đến một kế hoạch cụ thể.
Trong khi đó, một số quan chức Mỹ cho rằng báo cáo của Israel có thể là nỗ lực nhằm tác động đến quá trình ra quyết định của chủ nhân Nhà Trắng, trong bối cảnh nhà lãnh đạo đang cân nhắc liệu có thể đẩy mạnh hành động quân sự chống Iran hay không.
Chính phủ Mỹ từng cảnh báo Tehran có thể tìm cách ám sát ông Trump nhằm trả thù cho cái chết của tướng Qasem Soleimani, Tư lệnh lực lượng Quds thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông Trump đã chỉ đạo vụ không kích giết chết tướng Soleimani tại Iraq vào ngày 3.1.2020.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Iran đối với tuyên bố của Tổng thống Trump cũng như thông tin trên từ CNN.
