Khi 3 tàu không người lái của Mỹ lẻn vào một cảng của Iran và phá hủy một tàu ngầm và một cơ sở bảo dưỡng tàu chiến hôm 12/7, nó đánh dấu cột mốc quan trọng đối với hạm đội tàu mặt nước không người lái đang phát triển của Mỹ.
Đây là lần đầu tiên Washington tiến hành cuộc tấn công chưa từng có: dùng thiết bị không người lái tấn công một tàu ngầm và cơ sở đóng tàu của Iran.
Theo thông báo của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), vụ tấn công xảy ra vào ngày 12/7 khi quân đội Mỹ lần đầu sử dụng xuồng không người lái cảm tử phối hợp với thiết bị bay không người lái (UAV) cảm tử và máy bay chiến đấu cùng các tàu chiến của Hải quân trong đợt không kích mới nhất nhằm vào Iran.
Làn sóng tấn công rộng hơn
Các cuộc tấn công bằng tàu không người lái, nằm trong làn sóng tấn công rộng lớn hơn, đã nhắm vào cảng tại căn cứ Hải quân Bandar Abbas trong một nhiệm vụ cảm tử, theo một tuyên bố và các video được Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ công bố.
Trước đó, ngay từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột, Mỹ đã đưa vào sử dụng Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp (LUCAS). Đây là mẫu UAV được phát triển dựa trên thiết kế của Shahed-136 do Iran chế tạo, loại UAV mà Nga đã sử dụng với số lượng lớn trong chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Khi đó, CENTCOM tuyên bố trên mạng xã hội: “Những UAV giá rẻ này, được phát triển dựa trên mẫu Shahed của Iran, giờ đây đang mang đến đòn đáp trả do nước Mỹ tạo ra”.
Vụ tấn công này rõ ràng mở ra những dự đoán về những gì sắp xảy ra khi giao tranh Mỹ – Iran tiếp tục leo thang, một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết.
Iran và Mỹ tăng cường các cuộc tấn công trong những ngày gần đây khi nỗ lực giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Các cuộc tấn công bằng phương tiện không người lái trên biển nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng tăng của công nghệ không người lái, vốn đang được Mỹ thử nghiệm trong chiến đấu lần đầu tiên ở Trung Đông.
Ngoài việc sử dụng phương tiện không người lái để chống lại Iran, Lầu Năm Góc đang tìm cách mua số lượng lớn các hệ thống không người lái để răn đe các đối thủ và tận dụng những bài học kinh nghiệm từ cuộc chiến ở Ukraine.
Các tàu được triển khai trong cuộc tấn công hôm 12/7, được gọi là Saronic Corsairs, là những chiếc thuyền cao tốc dài 6,3 mét, có thể di chuyển hơn 3.700km và chở tải trọng lên đến 450kg.
Theo một quan chức Mỹ, chúng đã được điều đến Trung Đông vào cuối tháng 3 sau khi chiến sự bùng nổ. Những chiếc SUV này do Saronic, một công ty Mỹ của một cựu đặc nhiệm SEAL đồng sáng lập, sản xuất.
Người phát ngôn của công ty này cho biết, chúng có giá dưới 1 triệu USD/chiếc và được thiết kế để thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau.
Hồi tháng 6, một chiếc Corsair đã được sử dụng nhằm giải cứu phi hành đoàn của một máy bay trực thăng Apache bị bắn rơi ngoài khơi bờ biển Oman.
“Chúng tôi tự hào rằng công nghệ tiên tiến của Saronic giúp hỗ trợ nhiệm vụ và làm giảm các mối đe dọa đối với vận tải thương mại”, Saronic cho biết trong một tuyên bố.
Hoạt động của tàu không người lái đánh dấu một cột mốc đáng chú ý đối với Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, người đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm về trí tuệ nhân tạo và thiết bị không người lái ở Trung Đông vào năm 2021.
Với tư cách là chỉ huy các lực lượng Mỹ trong khu vực, Đô đốc Cooper cam kết thúc đẩy mạnh mẽ sự đổi mới và cung cấp các công nghệ tiên tiến cho các binh sĩ.
“Việc quân đội Mỹ lần đầu tiên sử dụng thiết bị không người lái tấn công một chiều trên biển trong chiến đấu là ví dụ khác cho thấy chiến tranh đã thúc đẩy các bên nhanh chóng áp dụng năng lực tiên tiến mới”, Cynthia Cook, một chuyên gia về phương tiện không người lái hải quân tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết.
Trong khi đó, ông Carl Schuster, cựu Giám đốc Trung tâm Tình báo Hỗn hợp thuộc Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ, cho hay Washington đã thử nghiệm nhiều loại phương tiện mặt nước không người lái khác nhau, trong đó phương tiện mặt nước không người lái lớp Fleet (Fleet USV) được đánh giá là phù hợp nhất cho các nhiệm vụ tấn công cảm tử.
Theo ông Schuster, phương tiện này ban đầu được thiết kế để thực hiện nhiệm vụ rà phá thủy lôi và chống tàu ngầm, có tốc độ tối đa vượt quá 64km/h và hoàn toàn có thể được cải tiến để thực hiện các cuộc tấn công cảm tử một chiều.
Ông Schuster cho biết mỗi phương tiện có giá thành trên 2 triệu USD, nhưng sẽ “rất khó bị ngăn chặn”. Đồng thời, cả xuồng không người lái USV và UAV LUCAS đều được thiết kế để triển khai từ các tàu tác chiến ven bờ (LCS) của Hải quân Mỹ.
Ukraine đi tiên phong
Các cuộc tấn công bằng thiết bị không người lái trên biển phần lớn là do Ukraine tiên phong khi Kiev tìm cách cách mạng hóa chiến tranh hải quân theo cách tương tự như máy bay không người lái đã làm thay đổi bầu trời.
Ukraine đã sử dụng các phương tiện không người lái ít nhất từ năm 2022, khi nước này tấn công một căn cứ hải quân của Nga. Mùa hè năm sau, họ triển khai phương tiện không người lái hàng hải “Sea Baby” trong một cuộc tấn công vào cây cầu nối Nga với Crimea. Gần đây hơn, Kiev đã sử dụng phương tiện không người lái trên biển để tấn công các tàu chiến và tàu thương mại của Nga.
Lực lượng Ukraine cũng đã gắn tên lửa và rocket lên thiết bị không người lái trên biển bắn hạ máy bay và tấn công các mục tiêu trên đất liền.
Năm ngoái, cơ quan an ninh nước này cho biết đã “vô hiệu hóa hiệu quả” một tàu ngầm Nga bằng thiết bị bay không người lái dưới nước – được cho là lần đầu tiên được sử dụng trong chiến tranh.
Các phương tiện không người lái có nhiều hạn chế. Kích thước nhỏ của chúng có thể ảnh hưởng đến tầm hoạt động. Chúng dễ bị chiến tranh điện tử cắt đứt liên lạc. Và việc liên lạc với thiết bị không người lái dưới nước đặc biệt khó khăn.
Nhưng các lực lượng hải quân đã bắt đầu hướng nhiều hơn đến thiết bị bay không người lái trên biển. Nga đã di chuyển các tàu của mình ra xa khu vực chiến sự hơn để tránh mối đe dọa. Trong khi đó, Anh gần đây cho biết sẽ chế tạo các tàu được thiết kế để hoạt động như tàu mẹ cho thiết bị bay không người lái thay vì thay thế hạm đội tàu khu trục của nước này.
Mỹ đã và đang sử dụng và thử nghiệm thiết bị bay không người lái trên biển ở các vùng biển trên khắp thế giới nhằm thực hiện một loạt nhiệm vụ, bao gồm giám sát hàng hải, rà phá thủy lôi và mô phỏng các cuộc tấn công theo bầy đàn.
Một loạt các công ty quốc phòng lâu đời, bao gồm BAE Systems và Naval Group, và một loạt các công ty khởi nghiệp – từ Anduril đến Kraken Technology – đang gấp rút cho ra mắt các tàu không người lái mới với tầm hoạt động và sức mạnh tấn công ngày càng lớn.
Hôm 1-5, Lầu Năm Góc thông báo Mỹ sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức, dự kiến "sẽ hoàn tất trong vòng 6 - 12 tháng tới".
Ngày 2-5, Tổng thống Donald Trump tiếp tục nhấn mạnh quyết định này và khẳng định Mỹ "sẽ rút quân rất mạnh và sẽ cắt nhiều hơn con số 5.000" binh sĩ. Tuy nhiên ông không nêu thêm chi tiết.
Tính đến ngày 31-12-2025, có 36.436 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại Đức, 12.662 tại Ý và 3.814 tại Tây Ban Nha.
Theo Hãng tin AFP, động thái Mỹ rút binh sĩ khỏi Đức diễn ra trong bối cảnh ông Trump căng thẳng với Thủ tướng Đức Friedrich Merz, sau khi nhà lãnh đạo Đức tuyên bố "Iran đang làm Mỹ bẽ mặt" trên bàn đàm phán.
Việc này cũng diễn ra sau khi ông Trump tuyên bố sẽ tăng thuế đối với ô tô và xe tải tại Liên minh châu Âu từ 15% lên 25% vào tuần tới, cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại đã ký hồi năm ngoái.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius ngày 2-5 nói việc Mỹ rút quân "khỏi châu Âu và cả Đức là điều có thể dự đoán".
Trước đó vào hôm 30-4, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho việc Mỹ cắt giảm binh sĩ và đang "thảo luận chặt chẽ, trên tinh thần tin cậy trong mọi cơ chế của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)".
Tuy nhiên ông nhấn mạnh các căn cứ lớn của Mỹ tại Đức "hoàn toàn không phải là điều có thể đem ra bàn thảo" và lấy ví dụ căn cứ không quân Ramstein là nơi "có vai trò không thể thay thế đối với cả Mỹ và chúng tôi".
Trong khi đó, NATO cho biết đang làm việc với phía Mỹ để hiểu rõ các chi tiết về quyết định điều chỉnh lực lượng tại Đức.
Quyết định cắt giảm binh sĩ Mỹ tại Đức đang vấp phải sự hoài nghi từ các nhà lập pháp hàng đầu của Đảng Cộng hòa phụ trách chính sách quân sự của Mỹ.
Trong tuyên bố chung ngày 2-5, thượng nghĩ sĩ Roger Wicker và dân biểu Mike Rogers cảnh báo động thái này có thể "gửi tín hiệu sai" tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Hai ông nhấn mạnh các đồng minh châu Âu đang tăng chi tiêu quốc phòng, song sẽ cần thời gian để khoản đầu tư này có thể chuyển hóa thành năng lực quân sự đủ để đảm nhận vai trò răn đe thông thường.
Bên cạnh đó, Đức đã đáp ứng lời kêu gọi của ông Trump về việc tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời cho phép máy bay Mỹ sử dụng căn cứ và không phận trong xung đột với Iran.
Ông Trump trong cả hai nhiệm kỳ đều nhiều lần đe dọa cắt giảm quân số Mỹ tại Đức và các đồng minh châu Âu, cho rằng châu Âu cần tự chịu trách nhiệm nhiều hơn về quốc phòng thay vì phụ thuộc vào Washington.
Hiện ông dường như muốn gây sức ép với các đồng minh không ủng hộ cuộc chiến Trung Đông hoặc không tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình tại eo biển Hormuz. Tuần trước ông đe dọa sẽ rút quân khỏi Ý và Tây Ban Nha vì các nước này phản đối cuộc chiến của Mỹ với Iran.
Hai Bộ trưởng quốc phòng Nhật Bản và Philippines ngày 6.5 đã quan sát cuộc phóng hai tên lửa đối hạm Type-88 ở tỉnh Ilocos Norte của Philippines, cách Đài Loan khoảng 400 km. Hai quả tên lửa đã bắn trúng mục tiêu là một tàu hộ vệ Philippines đã ngừng hoạt động ở Biển Đông, khiến tàu bị chìm, theo giới chức.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm 6.5 đã lên án cuộc phóng tên lửa Type-88 của Nhật Bản, gọi đó là "một ví dụ nữa về nỗ lực đẩy nhanh quá trình tái quân sự hóa của các lực lượng cánh hữu Nhật Bản".
Cuộc phóng hai tên lửa Type-88 hôm 6.5 là một phần của cuộc tập trận Balikatan (tạm dịch: vai kề vai) ở Philippines. Tham gia hoạt động quân sự này có quân đội Mỹ, Úc, Philippines và Nhật Bản cũng như các đơn vị từ Pháp, New Zealand và Canada.
Cuộc tập trận Balikatan năm nay kéo dài 19 ngày và dự kết thúc vào ngày 8.5, đã huy động khoảng 17.000 quân nhân, trong đó có cả binh sĩ Nhật Bản lần đầu tiên tham gia trong vai trò chiến đấu.
Ông Yee Kuang Heng, giáo sư về an ninh quốc tế tại Đại học Tokyo, nhận định cuộc phóng tên lửa nhằm đánh chìm tàu "đặc biệt quan trọng vì phòng thủ đảo là mối quan tâm chung của cả Nhật Bản lẫn Philippines".
Một yếu tố quan trọng khác là sự tham gia của Lữ đoàn Triển khai nhanh thủy quân lục chiến của Nhật Bản trong nội dung phản công đổ bộ với lực lượng Mỹ, Philippines và Canada, theo ông Heng.
Ông Heng nhận định với AFP: "Chiến dịch Balikatan 2026 cũng chứng kiến lần đầu tiên thủy phi cơ ShinMaywa US-2 của Nhật Bản được triển khai cho các hoạt động cứu hộ trên biển và y tế, điều này đặc biệt quan trọng do những tuyến đường biển dài trong khu vực".
Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã nỗ lực để có được khả năng "phản công" cũng như tăng chi tiêu quân sự và tăng cường hợp tác an ninh với các đồng minh trong khu vực, trong đó có Philippines, theo AFP.
Vào tháng trước, chính phủ của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã nới lỏng các quy định tự đặt ra của nước này để cho phép xuất khẩu các thiết bị quân sự sát thương, nhằm giành lấy thị phần lớn hơn trong thị trường toàn cầu đang bùng nổ.
Năm ngoái, tập đoàn Mitsubishi Heavy Industries của Nhật Bản đã giành được một đơn đặt hàng mang tính bước ngoặt để cung cấp 11 tàu chiến cho hải quân Úc. Thủ tướng Takaichi đã thăm Canberra trong tuần này.
Theo TASS dẫn tuyên bố từ Bộ Quốc phòng Nga ngày 27.5, các UAV bị bắn hạ trên các vùng Belgorod, Krasnodar, Kursk, Oryol, Tula, Volgograd và Voronezh, cũng như tại Crimea, biển Đen và biển Azov.
Các quan chức Nga cho biết lực lượng phòng không đã đánh chặn tên lửa và UAV tại nhiều khu vực. Trong khi đó, các đoạn video và kênh giám sát địa phương ghi nhận cháy nổ tại một số địa điểm được cho là có liên quan hạ tầng quân sự và năng lượng của Nga, theo The Kyiv Independent.
Thống đốc tỉnh Voronezh Alexander Gusev nói lực lượng phòng không đã bắn hạ hai "mục tiêu tốc độ cao". Theo ông, không có thương vong, nhưng mảnh vỡ rơi xuống làm hư hại một cửa hàng sửa lốp xe và một công trình phụ trợ.
Ở thành phố Taganrog thuộc tỉnh Rostov, người dân báo cáo nghe nhiều tiếng nổ và nhìn thấy khói bốc lên tại một số khu vực. Các thông tin ban đầu cho rằng hỏa hoạn có thể xảy ra tại một cơ sở chuyên bảo trì, sửa chữa thiết bị hàng không của Nga. Taganrog nằm trên bờ biển Azov, cách biên giới Ukraine khoảng 40 km.
Tại vùng Krasnodar, các kênh giám sát địa phương đưa tin nhà máy lọc dầu Tuapse trên bờ biển Đen có thể nằm trong số các mục tiêu bị tấn công. Chính quyền Nga nói mảnh vỡ UAV rơi xuống khu vực cảng biển Tuapse gây cháy. Quân đội Ukraine hồi tháng 5 từng xác nhận đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse 4 lần trong mùa xuân.
Tại Sevastopol ở Crimea, Thống đốc Mikhail Razvozhayev nói thành phố bị tấn công bằng nhiều loại vũ khí, trong đó có thể gồm tên lửa Storm Shadow. Một tên lửa được cho là đã đánh trúng tòa nhà chi nhánh phía nam của Ngân hàng Trung ương Nga tại Sevastopol, khiến mái nhà bốc cháy và làm hư hại cửa sổ, ban công của các tòa nhà lân cận do sóng xung kích.
Trong khi đó, TASS dẫn lời bà Yevgenia Yashina, Giám đốc truyền thông của Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, nói thành phố Enerhodar, nơi đặt nhà máy này, đã hứng chịu một cuộc tấn công quy mô lớn bằng UAV từ Ukraine đêm 26.5.
Phía Ukraine chưa bình luận về các thông tin trên.
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 27.5, thiếu tướng Andriy Biletsky, chỉ huy Quân đoàn 3 Ukraine, cho rằng quân đội Nga đã kiệt sức và khó tạo ra các đột phá lớn.
Theo ông, nếu Ukraine có thể tạo ra và duy trì đà tiến công trong vài tháng tới, Kyiv có thể giành lại thế chủ động dọc chiến tuyến, đồng thời buộc Nga từ bỏ mục tiêu kiểm soát toàn bộ tỉnh Donetsk ở miền đông Ukraine. "Tôi tin rằng 6 đến 9 tháng tới sẽ là bước ngoặt. Chính xác hơn, tôi nghĩ 6 tháng tới là quan trọng nhất", ông Biletsky nói.
"Chúng tôi cần xác định những hướng có thể cải thiện vị thế, kiểm soát một số điểm chiến lược, rồi đàm phán với Nga từ vị thế mạnh, chứ không phải yếu, về một thỏa thuận ngừng bắn thực sự ổn định", ông Biletsky nói. Theo ông, xét về quân sự, mục tiêu này là khả thi. Vấn đề Donetsk hiện là một trong những trở ngại lớn trong các nỗ lực hòa đàm giải quyết xung đột Nga - Ukraine do Mỹ làm trung gian.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha ngày 26.5 tiếp tục thúc đẩy ý tưởng về một thỏa thuận ngừng bắn giới hạn, xem đây là bước thử nghiệm để tiến tới một lệnh ngừng bắn rộng hơn với Nga. Ông cho hay hình thức cụ thể vẫn chưa được quyết định, song nhấn mạnh Ukraine muốn bắt đầu từ một lĩnh vực hẹp, có phạm vi rõ ràng, để kiểm chứng khả năng các bên tuân thủ.
Phía Nga chưa bình luận về các thông tin trên.
NATO đang lên kế hoạch tăng cường phòng thủ tại khu vực Baltic bằng một cấu trúc chỉ huy mới, cho phép điều động nhanh lực lượng Đức và Hà Lan đến Latvia và Estonia trong trường hợp xảy ra xung đột với Nga, theo Reuters ngày 26.5.
Hiện các hoạt động của NATO tại vùng Baltic và miền bắc Ba Lan được điều phối bởi một bộ chỉ huy đa quốc gia đặt tại Szczecin, Ba Lan. Theo kế hoạch đang được thảo luận, Quân đoàn Đức - Hà Lan, đặt tại Münster (Đức), sẽ được giao nhiệm vụ bảo vệ Latvia và Estonia.
Theo Reuters dẫn các nguồn thạo tin, sự điều chỉnh này sẽ phân chia rõ hơn trách nhiệm trong khu vực, đồng thời giúp NATO tăng khả năng triển khai lực lượng quy mô lớn trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, việc bổ sung thêm một quân đoàn chỉ huy sẽ giúp liên minh có thể điều động "lực lượng lớn một cách nhanh chóng", trong bối cảnh các nước Baltic nằm gần Nga và bị xem là điểm dễ tổn thương về địa lý.
Đức, Hà Lan và các đối tác dự kiến sẽ phối hợp tăng cường lực lượng được phân công. Một quân đoàn khi hoạt động đầy đủ thường có khoảng 40.000 - 60.000 binh sĩ. Tuy nhiên, hiện chưa rõ khi nào quyết định này có hiệu lực, cũng như số lượng binh sĩ cụ thể sẽ được đặt dưới quyền chỉ huy mới trong trường hợp khủng hoảng.
Kế hoạch tái cấu trúc cho thấy NATO tiếp tục coi Baltic là khu vực trọng yếu trong thế trận phòng thủ sườn phía đông, đặc biệt giữa lúc chiến sự Nga - Ukraine kéo dài và căng thẳng an ninh tại châu Âu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Các quan chức tình báo và an ninh châu Âu ngày 27.5 nói với The Wall Street Journal rằng họ ngày càng quan ngại khả năng Nga mở rộng chiến sự ra ngoài Ukraine, trong đó có thể tìm cách thử phản ứng của NATO tại các nước Baltic, biển Baltic hoặc Bắc Cực.
