Sau đề thi Văn tốt nghiệp THPT năm nay, con trai tôi – một học sinh lớp 10 – đã dành cả buổi để tìm hiểu về Steve Jobs. Năm ngoái, khi bước vào lớp 10, con tôi cũng phải chọn tổ hợp môn học. Giống như nhiều học sinh khác, ở tuổi 15, con chưa biết tương lai mình sẽ làm nghề gì, cũng chưa thực sự hiểu bản thân thích gì nhất? Cuối cùng, con chọn tổ hợp thiên về các môn khoa học tự nhiên vì nghĩ rằng đây là lựa chọn an toàn và có nhiều cơ hội nghề nghiệp sau này.
Thế nhưng, chỉ sau một kỳ học, tôi nhận ra con mình có những năng lực và sở thích khác với lựa chọn ban đầu. Con viết văn tốt dần lên, thích xem chương trình Thời sự, tìm hiểu các vấn đề kinh tế, chính trị, công nghệ và thường xuyên đặt câu hỏi về những thay đổi của xã hội. Điều đáng tiếc là nhiều nội dung con quan tâm lại không nằm trong tổ hợp môn học mình đang lựa chọn.
Từ học kỳ hai lớp 10, tôi khuyến khích con tự học thêm các lĩnh vực yêu thích. Con tìm các bài giảng trực tuyến, mượn sách của bạn bè và dành thời gian đọc những lĩnh vực mình quan tâm. Tôi chỉ mong con có cơ hội khám phá bản thân trước khi quyết định con đường tương lai.
Chính quá trình con tìm hiểu về Steve Jobs càng khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về chương trình giáo dục phổ thông. Steve Jobs không nổi tiếng vì học giỏi theo nghĩa thông thường. Ông từng bỏ chương trình đại học nhưng vẫn tiếp tục học những môn mình thấy cần thiết, trong đó có cả thư pháp. Những kiến thức tưởng như rời rạc đó lại góp phần tạo nên các sản phẩm làm thay đổi thế giới sau này. Điều làm tôi ấn tượng không phải là việc ông bỏ học, mà là khả năng kết nối những lĩnh vực rất khác nhau để tạo ra sáng tạo mới.
Cuộc đời của Steve Jobs cũng không hề bằng phẳng. Ông sáng lập Apple, đưa công ty phát triển mạnh mẽ, rồi lại bị chính công ty mình xây dựng đẩy ra ngoài. Sau đó, ông tiếp tục gây dựng những dự án mới, đầu tư vào lĩnh vực phim hoạt hình và cuối cùng quay trở lại Apple để tạo nên một giai đoạn phát triển rực rỡ hơn nữa. Để có thể thích ứng với những biến động lớn như vậy, theo tôi, điều quan trọng không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là nền tảng hiểu biết rộng và khả năng học hỏi không ngừng.
>> Đứa trẻ tháo tung đồ chơi bị bố mắng – ‘chôn vùi’ những Steve Jobs của Việt Nam
Nhìn lại cách học hiện nay ở bậc THPT ở ta, tôi cho rằng việc phân chia tổ hợp môn học đang có phần quá cứng nhắc, đôi khi khiến học sinh bị giới hạn cơ hội khám phá bản thân. Một học sinh chọn tổ hợp tự nhiên có thể phát hiện mình yêu thích kinh tế pháp luật, nghệ thuật. Một học sinh theo tổ hợp xã hội có thể đam mê công nghệ, sinh học, vật lý. Nhưng khi chương trình đã được đóng khung từ sớm, các em thường phải tự xoay xở để tìm kiếm kiến thức ngoài nhà trường.
Tôi tự hỏi: nếu Steve Jobs phải lựa chọn tổ hợp môn học lớp 10 như học sinh Việt Nam, ông sẽ chọn thế nào? Tôi không nói phải xóa bỏ hoàn toàn các tổ hợp môn học. Tuy nhiên, chúng ta nên nghiên cứu mô hình dạy học theo tín chỉ đối với các môn học tự chọn. Học sinh có nhu cầu có thể đăng ký học thêm những môn ngoài tổ hợp chính, thậm chí chấp nhận đóng thêm học phí để được tiếp cận kiến thức mình yêu thích.
Khi đó, một học sinh học tổ hợp khoa học tự nhiên vẫn có thể đăng ký thêm môn Giáo dục kinh tế, Pháp luật, Mỹ thuật, Âm nhạc… Hay một học sinh theo tổ hợp khoa học xã hội vẫn có thể học thêm Sinh học, Vật lý, Tin học… Khi được quyền lựa chọn nhiều hơn, các em sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng hành trang cho tương lai, cũng định hướng rõ ràng hơn cho bước tiếp theo của mình.
Theo tôi, chương trình giáo dục phổ thông có vai trò đặc biệt quan trọng vì đó là phần móng của cả cuộc đời học tập. Móng càng vững chắc và đa dạng thì ngôi nhà tri thức sau này càng có thể xây cao hơn. Chúng ta không thể biết trước một học sinh sẽ trở thành kỹ sư, doanh nhân, nhà khoa học hay nhà quản lý. Nhưng chúng ta có thể “tạo điều kiện cho các em được tiếp cận nhiều lĩnh vực khác nhau để có các quyết định phù hợp trong những bước ngoặt của cuộc đời”.
Điều chúng ta cần là một nền giáo dục giúp mỗi học sinh phát hiện được giá trị riêng của bản thân, phát huy được trí tuệ và sự sáng tạo của mình. Biết đâu, từ những lớp học cho phép học sinh tự do lựa chọn và kết nối kiến thức đa ngành đó, chúng ta sẽ có những doanh nhân, nhà khoa học hay nhà sáng tạo mang dấu ấn Việt Nam trong tương lai.
Kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 vừa rồi, tôi chi khoảng 20 triệu cho chuyến du lịch của gia đình ba người. Điều đáng nói là chúng tôi vẫn đang ở nhà thuê. Khi biết chuyện, không ít người quen của tôi nói rằng: "Chi tiêu như vậy là lãng phí", hay "sao không để dành tiền mua nhà, nghỉ lễ ở nhà cho đỡ tốn?".
Thực ra, tôi đã có nhiều năm sống với tâm lý phải dành dụm, phải tích lũy càng nhiều càng tốt để hướng tới việc sở hữu một căn nhà của riêng mình. Nhưng càng chạy theo mục tiêu đó, tôi càng nhận ra cuộc sống của mình trở nên căng thẳng, mệt mỏi, bế tắc. Những dịp nghỉ lễ đáng lẽ là thời gian để nghỉ ngơi, lại biến thành những ngày quanh quẩn trong nhà, vì "đi đâu cũng tốn kém".
Năm nay, dù thu nhập của hai vợ chồng ở Sài Gòn vẫn loanh quanh 30 triệu một tháng, nhưng tôi quyết định làm khác đi. Tôi muốn cả gia đình có một chuyến đi chơi thực sự, dù không quá xa xỉ nhưng đủ để thay đổi không khí, để vợ chồng và con có thời gian bên nhau đúng nghĩa.
20 triệu không phải là số tiền nhỏ với gia đình tôi. Đó là cả một khoản tích góp lớn. Nhưng đổi lại, chúng tôi có những ngày không phải vội vã, không phải lo công việc, không phải tính toán từng đồng chi tiêu nhỏ lẻ. Con tôi lần đầu được trải nghiệm những điều mới mẻ, vợ tôi có những khoảnh khắc thư giãn hiếm hoi, còn tôi thì thấy mình thực sự được nghỉ.
>> Vợ chồng lương 30 triệu không bám trụ nổi Sài Gòn
Có người sẽ nói, những thứ đó không "cụ thể" như một khoản tiền tiết kiệm. Nhưng với tôi, ký ức và trải nghiệm cũng là một dạng tài sản, chỉ là không thể đo đếm ngay lập tức.
Tôi không phủ nhận tầm quan trọng của việc tiết kiệm, càng không đánh giá thấp mục tiêu mua nhà. Nhưng nếu vì một mục tiêu trong tương lai mà đánh đổi hết những niềm vui ở hiện tại, tôi thấy không đáng. Bởi không ai biết chắc mình sẽ mất bao lâu để đạt được mục tiêu đó, và trong quãng thời gian ấy, mình đã bỏ lỡ bao nhiêu khoảnh khắc đáng nhớ?
Tiết kiệm không có nghĩa là phải sống dè sẻn đến mức tự tước đi những trải nghiệm của bản thân và gia đình. Với tôi, việc "hưởng thụ trước mắt" trong khả năng cho phép cũng là một cách để cuộc sống có ý nghĩa hơn. Chuyến đi vừa rồi khiến tôi cảm thấy gia đình mình gắn kết hơn, bản thân tôi nhẹ nhõm hơn. Và đôi khi, chỉ cần vậy cũng đã đủ để thấy số tiền bỏ ra là xứng đáng.
Có thể lựa chọn của tôi không phải dành cho tất cả mọi người. Nhưng nếu cứ mãi chờ "khi nào đủ điều kiện" mới cho phép mình tận hưởng cuộc sống, thì có lẽ sẽ chẳng bao giờ là đủ. Bởi sống không chỉ là tích lũy cho tương lai, mà còn là biết cách tận hưởng hiện tại, trong giới hạn mình có thể.
Tôi là tác giả bài viết "Cuộc đời tôi xuống dốc sau khi đưa cả tỷ đồng cho anh trai trả nợ". Trước tiên xin cảm ơn những ý kiến đóng góp của các bạn để tôi có thể biết suy nghĩ của mọi người về vấn đề của mình.
Có thể do dung lượng bài viết không thể diễn đạt được tất cả sự việc nên mọi người chưa thể hiểu hết được sự việc mà đánh giá. Qua các ý kiến tôi thấy hầu hết mọi người không đồng tình với tôi về việc trả nợ cho anh trai, để cho gia đình nhỏ của mình xảy ra như này.
Nay, qua bài viết này tôi muốn mọi người biết rõ hơn về sự việc tôi đã trải qua.
Thứ nhất tôi thừa nhận việc giúp đỡ anh mình nhiều như thế là không nên. Nhưng hầu như số tiền tôi giúp đỡ nhiều lúc tôi chưa lập gia đình. Đến khi tôi lập gia đình tôi cũng tích cóp được vài trăm triệu cho bản thân.
Ngoài ra tuy số tiền tôi giúp đỡ khoảng hơn một tỷ đồng nhưng bù lại tôi không phải xây nhà. Hiện tại ngôi nhà tôi đang ở là do anh trai tôi xây. Nó không to nhưng cũng tốn vài trăm triệu đồng.
Có thể bài viết trước tôi chưa nói đến việc này nên các bạn không biết để đánh giá sự việc chính xác. Những mất mát về vật chất về thời gian của tôi là vô cùng lớn. Ở đời chẳng ai muốn phải mất đi những gì mình có, nhưng ai ở hoàn cảnh đó chắc cũng hiểu phần nào. Anh em máu mủ sao nỡ đành lòng?
Vấn đề này có thể với đa phần mọi người tôi sai. Tôi tiếp nhận ý kiến của các mọi người. Nhưng có lẽ do tính người, anh em lớn lên trong nghèo khó kiếm từng con cua, con tép sao bỏ được anh mình?
Với lúc đó có thể còn trẻ còn công việc nghĩ là làm mãi rồi sẽ ra. Tôi nghĩ như vậy thôi cũng là tích đức cho đời làm phúc cho con mình hưởng. Hoặc cũng có thể là số phận mình chết hụt mấy lần, nay phải trả nợ đời.
Còn về vấn đề vợ tôi. Ngày đó, ở vị trí đó có những người con gái có điều kiện muốn đến với tôi nhưng tôi đã bỏ qua tất cả. Tôi nghĩ cái gì mình làm ra của mình mới quý. Vợ tôi là con nhà nông, tôi nghĩ rằng rồi sau về với nhau khó khăn dễ dàng chia sẻ với nhau. Nhưng tôi đã sai.
Việc lo cho gia đình riêng tôi không sao nhãng như các bạn nghĩ. Lúc con còn nhỏ có những hôm 11-12h đêm xong việc tôi vẫn về với vợ con để hôm sau vợ đi làm không phải vội. Con còn nhỏ tôi đã tự tắm cho con được.
Tôi đi làm kinh doanh lịch không cố định nên tuổi thơ của con gắn liền với bố nhiều hơn mẹ. Bố là người chứng kiến những bước đi đầu tiên của con. Tôi cũng đi tìm mua đất, đi đấu giá đất mà không được rồi mới về mua đất ruộng gần nhà.
Tất cả tiền đó là do tôi kiếm ra từ trước và trong khi lấy vợ. Việc bán nhà chính vợ tôi chủ động để cứu anh trai, vì khi này tôi đã có tất cả 1.500 m2 đất ruộng tiếp giáp khu dân cư sẵn nhà ở.
Tôi đã cho, đã giúp anh trai tôi, nhưng những việc tôi làm với vợ con như vậy theo các bạn là lo cho vợ hay không?
Trước khi vợ tôi chọn rời xa quê hương tình cảm vợ chồng rất nồng ấm, chưa có bất kỳ mâu thuẫn nào cả. Vấn đề là vợ và nhà vợ muốn tôi bỏ tất cả theo vợ để làm công nhân. Rồi dự án quy hoạch xảy đến, đất chẳng biết còn hay mất. Ai mà phải chịu cảnh này tôi nghĩ chắc không được như tôi.
Quá nhiều khó khăn ập đến, nhưng khó khăn nhất là vợ chồng chia rẽ. Còn kinh tế lúc khó nhất tôi cũng chưa bao giờ sợ, vì mình lớn lên hai bàn tay trắng.
Vợ đi, tôi khuyên ngăn đủ điều mà không được, nhờ cả nhà vợ mà cũng không xong. Có bạn bình luận tôi không biết vợ rời đi với lý do gì thì đến đây các bạn hiểu rồi chứ. Vì tôi chọn nhầm nhà, nhầm người.
Sống trên đời có ai muốn mình khổ đâu? Nhưng gặp khổ thì cố mà vượt qua, chứ chọn cách rời đi thì dễ dàng quá. Đến bây giờ nếu biết sai quay về xin lỗi vì con tôi cũng bỏ qua. Vì với tôi chỉ có anh em vợ con là người tôi dành cho đặc ân đó.
Đến giờ thì tôi cũng có đất có nhà, có chỗ làm ăn, có công việc mình yêu thích. Mỗi tháng may mắn cũng kiếm được 20 triệu đến 30 triệu đồng. Tôi nghĩ rằng ở trên đời này vẫn còn một chút gì đó gọi là "duy tâm" mà mình không thể bác bỏ được, đó là ở hiền rồi sẽ gặp lành.
Điều may mắn là qua gian khó tôi vẫn là tôi vẫn chưa bán rẻ đạo đức nhân cách của mình. Còn tiền bạc vật chất thì chưa bao giờ tôi sợ vì mất rồi sẽ làm ra. Chăm chỉ chịu khó không ăn chơi hư hỏng thì chẳng bao giờ chết đói cả. Sống ở đời đừng lúc nào cũng nghĩ ngay hơn thiệt cái lợi trước mắt mà quên đi tình nghĩa anh em, tình cảm vợ chồng.
Cảm ơn các bạn đã góp ý. Chúc tất cả mọi người sức khỏe -tình yêu và sung túc.
Những ngày gần đây, thông tin một lớp ở Hà Nội có 100% học sinh đỗ chuyên Toán, Tin khiến nhiều người trầm trồ. Thành tích ấy rõ ràng rất đáng ghi nhận. Nhưng khi đọc những lời tung hô trên mạng xã hội, tôi lại có một nỗi băn khoăn khác: từ bao giờ chuyện đỗ trường chuyên trở thành thước đo gần như mặc định để đánh giá chất lượng giáo dục?
Tôi từng là học sinh trường chuyên ở Hà Nội. Hồi đó, tôi học lớp chuyên Văn, phải trải qua kỳ thi đầu vào để được tuyển chọn. Khi ấy, được học trường chuyên này là niềm tự hào của cả gia đình và bản thân tôi. Ai cũng tin rằng đó là môi trường dành cho những học sinh giỏi nhất, có nhiều cơ hội thành công nhất trong tương lai.
Nhưng thời gian trôi qua, mỗi lần họp lớp lại cho tôi một cái nhìn khác. Lớp tôi ngày ấy là lớp chuyên Văn, nhưng giờ nhìn lại, chỉ có duy nhất tôi còn làm công việc liên quan đến văn chương, chữ nghĩa. Hầu hết bạn bè trong lớp đều chuyển sang những lĩnh vực hoàn toàn khác như kinh tế, tài chính, công nghệ hoặc tự kinh doanh. Nhiều người trong số họ rất thành công, thậm chí thành công hơn tôi rất nhiều.
Điều đó khiến tôi tự hỏi: việc học chuyên thực sự quyết định bao nhiêu phần trăm tương lai của một con người? Nếu mục tiêu cuối cùng của giáo dục là giúp mỗi cá nhân tìm được con đường phù hợp với năng lực và sở thích của mình, thì việc đỗ một trường chuyên chỉ là một dấu mốc trong hành trình dài ấy, chứ không phải đích đến.
>> 'Lớp có 9 học sinh giỏi nhưng điểm thi vào lớp 10 thua con tôi'
Con tôi hiện học tiểu học tại một trường tư thục chất lượng cao, học phí gần 10 triệu đồng mỗi tháng. Trong trường, con học lớp chọn của khối. Hằng năm, học sinh đều phải tham gia các bài đánh giá để sàng lọc và xếp lớp lại. Vì thế, chuyện lớp của con năm nào cũng giành đủ giải thưởng, huy chương hay đạt thành tích nổi bật các cuộc thi trong và ngoài nước thực ra không quá bất ngờ. Khi đã tập hợp những học sinh có năng lực tốt nhất vào cùng một lớp, được đầu tư nhiều nguồn lực, kết quả cao gần như là điều có thể dự đoán trước.
Tôi cũng hiểu rằng với nền tảng như vậy, khả năng rất lớn là sau này phần đông học sinh trong lớp sẽ tiếp tục đỗ vào các trường danh tiếng, trường chuyên hoặc lớp chọn ở bậc học tiếp theo. Đó cũng là cách nhiều trường tư xây dựng thương hiệu và khẳng định chất lượng đào tạo. Nhưng điều đó không có nghĩa tôi sẽ cho con đi theo con đường ấy.
Một phần vì chính tôi từng trưởng thành từ môi trường ấy nên hiểu rằng trường chuyên không phải chiếc vé bảo đảm cho tương lai. Nó có thể mang lại môi trường học tập tốt, bạn bè giỏi, giáo viên chất lượng, nhưng không thể quyết định một người sẽ thành công hay hạnh phúc ra sao sau này.
Phần khác, lý do tôi lựa chọn trường tư cho con ngay từ đầu là để con được phát triển toàn diện hơn. Tôi muốn con có thời gian cho thể thao, nghệ thuật, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, khả năng tự lập và khám phá những điều mình thực sự yêu thích, thay vì chỉ vùi đầu vào luyện đề, giải toán khó theo kiểu luyện gà nòi. Nếu cuối cùng mọi nỗ lực, thời gian và tiền bạc bỏ ra chỉ để hướng đến một mục tiêu duy nhất là thi đỗ trường chuyên, tôi cảm thấy điều đó không còn phù hợp với mong muốn ban đầu của mình.
Tôi không phủ nhận giá trị của trường chuyên. Nhiều học sinh cần và phù hợp với môi trường ấy. Nhưng tôi nghĩ chúng ta cũng không nên thần thánh hóa nó. Một ngôi trường tốt chưa chắc tạo ra một tương lai tốt nếu học sinh không tìm được hướng đi phù hợp. Ngược lại, rất nhiều người trưởng thành từ những môi trường bình thường vẫn có thể thành công bằng năng lực, sự kiên trì và lựa chọn đúng đắn của mình.
Với tôi, điều quan trọng nhất không phải là con có đỗ trường chuyên không, mà là sau mỗi năm học, con có trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình. Suy cho cùng, học ở đâu không quan trọng bằng việc đứa trẻ học được gì, trưởng thành ra sao và có tìm được con đường phù hợp với chính mình hay không?
