Huyết áp cao buộc tim phải hoạt động quá tải và gây áp lực lớn lên thành mạch, khiến động mạch dần xơ cứng, kém đàn hồi. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và các biến chứng tim mạch khác. Lối sống, đặc biệt là chế độ ăn uống, đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp.
Thạc sĩ, chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa Mỹ, Dani Lebovitz, giải thích: “Thực phẩm và đồ uống ảnh hưởng trực tiếp đến lượng chất lỏng tích tụ trong cơ thể, sự cân bằng các khoáng chất thiết yếu như natri và kali, chức năng mạch máu, cùng các yếu tố viêm hay sức khỏe đường ruột”.
Nước ép mận khô (prune juice) cũng được ghi nhận chứa nhiều hợp chất bảo vệ tim mạch nhờ nguồn chất chống oxy hóa, kali và chất xơ. Một cốc nước ép mận đóng hộp cung cấp 2,5g chất xơ và 707mg kali, đạt 27% nhu cầu hằng ngày của phụ nữ.
Trà xanh thường được biết đến có nhiều lợi ích cho huyết áp nhờ chứa hàm lượng catechin dồi dào, hợp chất thực vật giúp thư giãn mạch máu và tăng cường lưu thông máu. Ngoài trà xanh, các loại thức uống khác như trà Atiso đỏ, nước lựu, củ dền, mận khô, cam được các chuyên gia dinh dưỡng khuyên dùng để hỗ trợ ổn định huyết áp hiệu quả hơn.
Nước ép mận khô (prune juice) chứa nhiều hợp chất giúp bảo vệ tim mạch và hạ huyết áp nhờ nguồn chất chống oxy hóa, kali và chất xơ dồi dào. Một cốc nước ép mận đóng hộp cung cấp 2,5 gram chất xơ và 707 mg kali (đạt 27% nhu cầu kali hàng ngày của phụ nữ).
Chuyên gia Lebovitz cho hay nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng chế độ ăn giàu chất xơ giúp cải thiện rõ rệt huyết áp và sức khỏe tim mạch. Bên cạnh đó, các bằng chứng mới cho thấy hệ vi sinh vật đường ruột cũng đóng vai trò nhất định trong việc điều hòa huyết áp.
Nếu muốn đổi vị, người tiêu dùng có thể lựa chọn trà Atiso đỏ (Hibiscus), một loại thức uống thảo mộc thanh mát có thể dùng nóng hoặc đá. Hàm lượng polyphenol dồi dào trong loại trà này giúp thư giãn mạch máu, từ đó hỗ trợ hạ huyết áp.
Bên cạnh đó, Atiso đỏ còn có khả năng ức chế các enzyme tham gia vào quá trình điều hòa huyết áp, giúp duy trì chỉ số này ở mức ổn định. Để trà dậy vị và tiết ra tối đa các hợp chất thực vật có lợi, chuyên gia Lebovitz khuyên nên hãm trà từ 5 đến 10 phút.
“Vào những tháng hè oi bức, hương vị chua thanh tự nhiên của loại trà này sẽ càng tuyệt vời hơn khi uống lạnh cùng các loại quả mọng đông lạnh”, bà nói.
Một thức uống giàu dưỡng chất khác là nước ép lựu. Theo thạc sĩ khoa học dinh dưỡng Mỹ, Payton Brewer, lựu chứa các chất chống oxy hóa mạnh như punicalagin và anthocyanin, giúp tăng cường độ đàn hồi của thành mạch và ức chế hoạt động của enzyme chuyển đổi angiotensin, một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp.
Một phân tích cho thấy việc uống nước ép lựu thường xuyên giúp giảm cả chỉ số huyết áp tâm thu lẫn tâm trương. Bà Brewer khuyên người tiêu dùng nên ưu tiên nước ép lựu nguyên chất 100% không thêm đường, thay vì các loại nước ép hỗn hợp (cocktail).
Bà gợi ý thêm: “Nếu vị chua của lựu quá đậm, bạn có thể pha loãng nước ép với một chút nước khoáng có ga”.
Đối với những người bị cao huyết áp, nước ép củ dền cũng là giải pháp lý tưởng nhờ nguồn nitrate tự nhiên dồi dào. Bà Lebovitz giải thích khi vào cơ thể, nitrate sẽ chuyển hóa thành nitric oxide, giúp thư giãn và mở rộng mạch máu để dòng máu lưu thông dễ dàng hơn.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc uống nước ép củ dền hàng ngày giúp giảm đáng kể chỉ số huyết áp tâm thu ở người cao huyết áp.
Chỉ cần uống từ 75 đến 240 ml nước ép củ dền mỗi ngày đã có thể mang lại hiệu quả rõ rệt cho huyết áp và sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, người dùng nên chọn sản phẩm nguyên chất hoặc dạng cô đặc để đảm bảo dược tính cao nhất.
“Nước ép củ dền có vị nồng và đậm mùi đất”, chuyên gia Lebovitz nói. Bà gợi ý vì hương vị này khá mạnh, người dùng nên thử pha kết hợp với các loại nước ép khác như táo hoặc thêm các vị kích thích khứu giác như chanh hoặc gừng.
Cuối cùng, nước cam cũng là một lựa chọn không thể bỏ qua nhờ hàm lượng hesperidin dồi dào, một loại flavonoid nổi tiếng với đặc tính chống oxy hóa và kháng viêm. Thạc sĩ, chuyên gia dinh dưỡng Lauren Manaker cho biết uống 500 ml nước cam mỗi ngày liên tục trong 12 tuần giúp giảm đáng kể huyết áp tâm thu và áp lực mạch ở những người tiền cao huyết áp và cao huyết áp giai đoạn 1.
Hiệu quả này có thể xuất hiện ngay sau lần uống đầu tiên và mạnh hơn khi duy trì đều đặn. Dù vậy, uống hai ly nước ép lớn mỗi ngày là lượng khá nhiều, vì vậy các chuyên gia vẫn khuyến khích nên ăn trái cây tươi nguyên quả để tận dụng nguồn chất xơ; chỉ nên dùng một ly nước cam nhỏ vào bữa sáng hoặc làm đồ uống phục hồi sau khi tập thể dục.
Đi ngủ sớm hơn một chút có thể cải thiện sức khỏe lâu dài
Theo các chuyên gia của TODAY.com, thực hiện những lựa chọn lành mạnh hơn không có nghĩa là bạn phải thực hiện những thay đổi lớn và tốn thời gian trong cuộc sống. Các chuyên gia cho biết chỉ với vài phút mỗi ngày, bạn có thể cải thiện sức khỏe hiện tại và trong nhiều năm tới.
Chúng ta thường cho rằng việc thay đổi sức khỏe của mình đòi hỏi phải có sự cam kết rất lớn. Tuy nhiên, nó có thể đơn giản như việc sử dụng vài phút bạn dành để lướt điện thoại hoặc xem TV vào ban đêm để bắt đầu thói quen đi ngủ.
Lời khuyên trong ngày của chuyên gia: Đi ngủ sớm hơn một chút để có sức khỏe lâu dài tốt hơn.
Tiến sĩ Maha Alattar, Giám đốc y tế của Trung tâm Y tế về Giấc ngủ VCU ở Richmond, Virginia (Mỹ), chia sẻ với NBC News gần đây rằng chỉ cần ngủ thêm 30 phút mỗi đêm có thể mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe.
Thay vì yêu cầu bệnh nhân của mình tập trung vào việc ngủ đủ số giờ nhất định mỗi đêm, Alattar khuyến khích họ đặt mục tiêu ngủ thêm nửa giờ mỗi đêm.
Tại sao điều này lại quan trọng?
Nghiên cứu gần đây cho thấy những thay đổi nhỏ như thế này có thể cực kỳ có lợi về lâu dài.
Một nghiên cứu lớn được công bố trên eClinicalMedicine cho thấy những người có sức khỏe kém có thể tăng thêm một năm tuổi thọ chỉ bằng cách ngủ thêm 25 phút mỗi đêm. Họ có thể nhận thấy những lợi ích tương tự bằng cách chỉ tập thể dục thêm 2-3 phút mỗi ngày hoặc tăng chất lượng chế độ ăn uống.
Tác giả chính của nghiên cứu Nicholas Koemel, chuyên gia dinh dưỡng và nhà nghiên cứu tại Đại học Sydney (Australia), nói với NBC News: “Tất cả những hành vi nhỏ mà chúng ta thay đổi thực sự có thể có tác động rất có ý nghĩa và chúng cộng dồn theo thời gian để tạo ra sự khác biệt lớn về tuổi thọ”.
Khi nói đến giấc ngủ, những lợi ích cho sức khỏe của bạn sẽ được tích lũy, Alattar giải thích. Theo chuyên gia này, ngủ thêm một chút mỗi ngày có thể không nhiều, nhưng sau một tháng, nó sẽ cộng lại thành rất nhiều giờ. Điều đó có thể mang lại sức khỏe tốt hơn về lâu dài.
Theo The New York Post, người lớn được khuyến khích ngủ từ 7 đến 9 giờ để có sức khỏe tốt nhất, nhưng chỉ có 30% đến 45% người Mỹ tuân theo khuyến nghị này. Ngủ kém có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ, bệnh tim, đái tháo đường tuýp 2, béo phì và thậm chí là một số bệnh ung thư.
Không những thế, một nghiên cứu mới từ Đại học Vanderbilt cũng cho thấy giấc ngủ kém có thể làm tăng nguy cơ tử vong sớm lên tới 29%.
Làm thế nào để bắt đầu?
Đi ngủ sớm hơn bắt đầu bằng việc xem xét thói quen hiện tại của bạn là gì và đặt ra mục tiêu mà bạn cảm thấy có thể thực hiện được.
Từ đó, các chuyên gia khuyên bạn nên tạo thói quen đi ngủ để rèn luyện cơ thể sẵn sàng cho giấc ngủ. Ví dụ, điều đó có thể bao gồm một tách trà thư giãn, thói quen chăm sóc da buổi tối và chuẩn bị hành lý đi làm cho ngày hôm sau. Dù thói quen của bạn như thế nào, hãy cố gắng duy trì nó hàng ngày - kể cả cuối tuần - để duy trì nhịp sinh học ổn định.
Tuy nhiên, các chuyên gia về giấc ngủ thường khuyên bạn nên tránh sử dụng màn hình trong một khoảng thời gian nhất định trước khi đi ngủ hoặc ít nhất là để điện thoại ở xa phòng ngủ.
Dù vậy, Koemel cho rằng đừng coi việc ngủ thêm 30 phút như một giải pháp duy nhất cho các vấn đề sức khỏe. Thay vào đó, hãy coi đây là bước đầu tiên để thực hiện những thay đổi bền vững, phù hợp với nhiều người.
Khi bạn đã có thói quen đi ngủ đều đặn, hãy nghĩ đến việc sắp xếp thói quen để bổ sung liền mạch một số thói quen lành mạnh khác vào cuộc sống.
Cần ngủ bao nhiêu giờ mỗi ngày?
Mỗi người có nhu cầu ngủ khác nhau trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cần ngủ nhiều hơn nhiều so với người lớn và người lớn tuổi. Ở những người cùng nhóm tuổi, nhu cầu ngủ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố y tế, môi trường, hành vi.
Thời gian ngủ cần thiết cũng có thể thay đổi đôi chút tùy thuộc vào lối sống và mức độ hoạt động của bạn trong ngày.
Theo Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và CDC, nhu cầu ngủ được khuyến nghị cho từng nhóm tuổi (mỗi 24 giờ) là:
- Trẻ sơ sinh (4-12 tháng): 12-16 giờ, bao gồm cả ngủ trưa.
- Trẻ tập đi (1-2 tuổi): 11-14 giờ, bao gồm cả ngủ trưa.
- Trẻ nhỏ (3-5 tuổi): 10-13 giờ, bao gồm cả ngủ trưa.
- Trẻ em trong độ tuổi đi học (6-12 tuổi): 9-12 giờ.
- Thanh thiếu niên (13-18 tuổi): 8-10 giờ.
- Người lớn (18 tuổi trở lên): 7 giờ trở lên.
Nói chung, bạn biết mình đã ngủ đủ giấc nếu bạn thức dậy với cảm giác sảng khoái và có thể hoạt động bình thường trong suốt cả ngày mà không bị cảm giác buồn ngủ quá mức hoặc cần phải ngủ trưa.
Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện E, cho biết thận đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng với cơ thể như lọc máu đào thải độc tố và nước dư thừa, cân bằng điện giải...Ngoài lối sống thiếu khoa học như ít vận động, lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, ăn mặn, nhiều đường..., một số thói quen tưởng lành mạnh cũng tiềm ẩn nguy cơ hại thận.
Suy thận mạn tính là bệnh diễn biến âm thầm, không có triệu chứng nên bệnh nhân ở những giai đoạn sớm có thể không biểu hiện biệt. Khi đã có biểu hiện triệu chứng thì thường đã ở những giai đoạn muộn, dẫn đến điều trị bệnh trở nên khó khăn và hiệu quả thấp.
Việt Nam ghi nhận hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn tính. Tỷ lệ mắc bệnh thận mạn mới hằng năm là khoảng 8.000 người, 800.000 bệnh nhân cần phải chạy thận lọc máu, chiếm 0,1 % dân số. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ có 5.500 máy chạy thận phục vụ 33.000 bệnh nhân. Tỷ lệ tử vong do bệnh này đứng thứ 8 trong số 10 nguyên nhân hàng đầu gây tử vong.
Bác sĩ chỉ ra một số thói quen "tưởng lành mạnh" nhưng đang âm thầm gây hại thận, như sau:
Lạm dụng thực phẩm chức năng
Mọi người thường tự ý bổ sung thực phẩm chức năng, vitamin vì nghĩ "không bổ dọc thì bổ ngang". Song, uống thuốc vô tội vạ sẽ gây ngộ độc và chỉ hỗ trợ một phần, không thể thay thế thuốc chữa bệnh. Ví dụ, lạm dụng vitamin C liều cao làm tăng oxalate gây sỏi thận. Dùng quá liều vitamin E có thể gây chảy máu nhiều, viêm ruột, khiến cơ thể mệt mỏi, có thể dẫn đến nguy cơ bị ung thư; thừa vitamin B6 làm rối loạn thần kinh cảm giác; thừa vitamin D dẫn đến tăng canxi máu, tổn thương thận và phổi...
Nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, bị thừa cân hoặc béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, có bệnh lý tim mạch, bệnh lý tự miễn, người phải điều trị hóa chất hay xạ trị... nên tuân thủ đơn của bác sĩ, không tùy tiện bổ sung vitamin khiến bệnh chồng bệnh.
"Bổ sung sai cách chính là tự đầu độc thận từ từ", bác sĩ nói.
Ngoài ra, lạm dụng thuốc giảm đau như Ibuprofen, Diclofenac cũng gây hại thận, gây suy thận. Đây là nguyên nhân rất phổ biến nhưng ít ai để ý.
Detox để giảm cân
Mọi người thường mua trà hoặc nước detox qua mạng, uống mỗi ngày để thanh lọc cơ thể và giảm cân. Song, lạm dụng các loại nước ép (cần tây, cam, bưởi...) giàu oxalate hoặc kali, lâu dài làm tăng nguy cơ sỏi thận hoặc rối loạn điện giải. Các thành phần thảo dược không được kiểm soát như rễ cam thảo, cây ban âu hay lá senna đều tiềm ẩn độc tính với thận.
Detox thường xuyên bằng cách dùng nước ép kéo dài, kiêng hoàn toàn các thực phẩm khác khiến cơ thể thiếu hụt nhiều vi chất quan trọng.
Uống quá nhiều nước
Uống nước đúng cách giúp giải nhiệt, tăng đề kháng, giúp cơ thể khỏe mạnh. Theo khuyến cáo, mỗi người nên uống từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày. Tuy nhiên, thói quen uống nước quá lạnh, quá nhiều, uống nhiều nước ngọt, nước đường có thể gây hại sức khỏe. Cụ thể, uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn để giải cơn khát, làm gia tăng áp lực lên hệ tuần hoàn, thận, khiến bạn đi tiểu nhiều, gây rối loạn chất điện giải.
Nhiều người uống nước dừa thay cho nước lọc, có thể gây rối loạn điện giải, ảnh hưởng chức năng cơ. Người có đường ruột yếu, hay đầy bụng và tiêu chảy cũng không nên sử dụng thường xuyên. Người có bệnh nền như tiểu đường, mỡ máu, gout cần hạn chế. Khi khát nước, bạn không nên lạm dụng thức uống có gas, có cồn, không tốt cho sức khỏe.
Ăn quá nhiều đạm (gym, tăng cơ)
Nhiều người tập gym thường chọn ăn nhiều đạm từ thịt, trứng, whey protein...để tăng cơ, săn chắc cơ thể. Tuy nhiên, ăn quá nhiều đạm có thể làm tăng gánh lọc cầu thận, lâu dài dễ suy giảm chức năng thận, đặc biệt nguy hiểm với nhóm có bệnh nền nhưng không biết.
Tập thể dục nhiều khiến cơ thể ra mồ hôi nhiều kèm mất nước, giảm thể tích tuần hoàn. Tình trạng này có thể gây tổn thương thận cấp (đặc biệt ở người tập nặng).
Một số thói quen khác như uống trà, cà phê thay nước lọc có thể gây mất nước âm thầm. Nhiều loại trà chứa oxalate cao khiến thận phải lọc chất nhiều hơn. Ngủ ít, thức khuya làm tăng cortisol, giảm lưu lượng máu tới thận, ảnh hưởng điều hòa huyết áp.
"Thận cũng có giờ làm việc, không phải máy 24/7", bác sĩ nói.
Theo bác sĩ Vũ Thị Phương Dung - khoa khám bệnh, Bệnh viện Da liễu Trung ương, nắng nóng kéo dài khiến hàng rào bảo vệ da suy yếu, đồng thời làm tăng tiết mồ hôi và bã nhờn. Đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn và vi nấm phát triển, gây ra nhiều bệnh lý da.
Ghi nhận thực tế cho thấy ngay trong những ngày đầu nhiệt độ chạm ngưỡng 36 - 37°C, lượng bệnh nhân đến khám đã tăng đáng kể. Có những ngày, số ca nấm da và viêm nang lông liên quan trực tiếp đến thời tiết nắng nóng chiếm tỉ lệ lớn trong tổng số bệnh nhân.
Các bệnh thường gặp trong mùa hè gồm viêm da do ánh nắng, rôm sảy, nấm da (nấm thân, nấm bẹn, nấm kẽ), viêm nang lông, mụn trứng cá, viêm da cơ địa tái phát, dị ứng ánh nắng và các bệnh da do côn trùng.
Về cơ chế gây bệnh, bác sĩ Dung cho biết nguyên nhân chủ yếu từ việc tăng tiết bã nhờn dễ làm bít tắc lỗ chân lông, từ đó gây mụn và viêm nang lông. Trong khi đó, mồ hôi tiết nhiều khiến độ ẩm trên da tăng cao, tạo môi trường lý tưởng cho vi nấm phát triển và lan rộng.
Nhiều bệnh có tính chất tái đi tái lại theo mùa, đặc biệt nếu người bệnh không điều trị dứt điểm hoặc chăm sóc da chưa đúng cách.
Theo bác sĩ Dung, trong số các bệnh lý, nấm da là tình trạng phổ biến, thường xuất hiện ở vùng chân hoặc ở những người tiếp xúc với vật nuôi như mèo. Bệnh có thể khởi phát chỉ từ vài nốt nhỏ nhưng lan nhanh trong điều kiện nóng ẩm, nhất là khi người bệnh gãi nhiều gây trầy xước da.
Dấu hiệu điển hình là các dát đỏ hình tròn hoặc bầu dục, viền có mụn nước li ti, vùng trung tâm có xu hướng lành. Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương có thể lan rộng khắp cơ thể, gây ngứa ngáy, ảnh hưởng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
Không chỉ vậy, nấm da còn có khả năng lây lan trong gia đình nếu dùng chung khăn tắm, quần áo hoặc tiếp xúc gần.
Một sai lầm phổ biến là người bệnh tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là các thuốc chứa corticoid, khiến bệnh tạm "lặn" rồi bùng phát nặng hơn, gây khó khăn cho điều trị.
"Bên cạnh đó, không chỉ người lao động ngoài trời, dân văn phòng cũng là nhóm có nguy cơ cao mắc nấm da chân do thói quen đi giày kín cả ngày. Môi trường ẩm trong giày, tất cùng việc không thay tất thường xuyên tạo điều kiện cho nấm phát triển.
Vào cao điểm mùa hè, mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 5 - 6 ca nấm da chân, trong đó nhiều trường hợp là nhân viên văn phòng", bác sĩ Dung cho hay.
Bác sĩ Dung khuyến cáo trong mùa nắng nóng, việc chăm sóc da cần được chú trọng để hạn chế nguy cơ mắc bệnh. Da cần được giữ sạch và khô thoáng, sử dụng sản phẩm làm sạch phù hợp với từng loại da, ưu tiên dạng gel hoặc lỏng để tránh bít tắc.
Kem chống nắng là yếu tố không thể thiếu, cần bôi trước khi ra ngoài khoảng 20 phút và nhắc lại sau mỗi 2-3 giờ. Ngay cả khi ở trong nhà, việc sử dụng kem chống nắng vẫn được khuyến nghị để bảo vệ da trước tác động của tia UV.
Bên cạnh đó, dưỡng ẩm và cấp nước đầy đủ cũng rất quan trọng, đặc biệt với những người thường xuyên ngồi điều hòa. Việc uống khoảng 2 - 3 lít nước mỗi ngày giúp duy trì độ ẩm tự nhiên cho da.
Khi ra ngoài, người dân nên đội mũ, mặc quần áo chống nắng và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. Trẻ nhỏ cần được mặc đồ cotton thoáng mát để tránh rôm sảy; người cao tuổi nên tăng cường dưỡng ẩm; người làm việc ngoài trời cần có biện pháp bảo hộ đầy đủ; còn những người thường xuyên đi giày kín nên thay tất mỗi ngày và chọn giày thoáng khí.
Các chuyên gia cũng lưu ý, khi xuất hiện dấu hiệu như da đỏ, ngứa kéo dài, tổn thương lan nhanh hoặc các mảng da bất thường, bong vảy, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
