Tổng thống Trump chuẩn bị ngồi vào bàn tiệc tối tại Cung điện Versailles hôm 17/6 thì bất ngờ đưa ra một yêu cầu khiến cả chủ nhà là Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lẫn một số trợ lý của chính ông bất ngờ: ông muốn ký thỏa thuận với Iran ngay lập tức, truyền thông Mỹ dẫn các nguồn tin cho biết.
Trước đó, phía chính quyền Mỹ đã nhận được thông báo trên đường tới cung điện rằng văn kiện đã được hoàn tất. Tuy nhiên, một lễ ký kết chính thức vốn đã được lên kế hoạch diễn ra 2 ngày sau đó. Phó Tổng thống JD Vance, trưởng đoàn đàm phán Mỹ, dự kiến sẽ tới Thụy Sĩ để ký biên bản ghi nhớ và khởi động vòng đàm phán kỹ thuật tiếp theo với Iran.
Tuy nhiên, khi đó, ông Trump kiên quyết muốn thỏa thuận có hiệu lực ngay lập tức. Ông yêu cầu phải ký ngay trong đêm đó. Ông Macron cho biết Pháp có thể nhanh chóng sắp xếp việc này, theo các quan chức nắm rõ sự việc.
Trong lúc 2 tổng thống dạo bước qua Phòng Gương nổi tiếng của cung điện, chiêm ngưỡng những bức bích họa, Ngoại trưởng Marco Rubio cùng người đồng cấp Pháp đã đi tìm máy in để in ra văn kiện.
Cuối cùng, lễ ký kết dự kiến diễn ra tại Lucerne vào ngày 19/6 đã không được tổ chức. Ông Vance hoãn chuyến đi sau khi Iran rút khỏi cuộc gặp do bạo lực bùng phát trở lại giữa Israel và Hezbollah tại Li Băng. Hai bên đã đồng ý tái lập lệnh ngừng bắn vào sáng 19/6, nhưng thỏa thuận Mỹ – Iran vẫn còn rất mong manh.
Theo giới quan sát, ông Trump và ông Vance có nhiều lý do để muốn nhanh chóng ký thỏa thuận khung để bước sang giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận, vốn nhằm buộc Iran đưa ra các cam kết cụ thể về việc hạn chế chương trình hạt nhân.
Cả hai ông đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn, kể cả từ những người ủng hộ họ, những người cho rằng thông qua thỏa thuận, Mỹ đang trao cho Iran nhiều lợi ích hơn những gì nhận lại.
Tuy nhiên, ông Trump liên tục bảo vệ quyết định của mình, khẳng định chính ưu thế quân sự của Mỹ đã buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán.
Giới chuyên gia nhận định, ông Trump muốn nhanh chóng ký biên bản vì muốn giải tỏa bớt áp lực đang nóng dần lên. Các cố vấn của ông cảnh báo rằng dự trữ dầu toàn cầu đang suy giảm, trong khi sự lo lắng của đảng Cộng hòa về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày càng gia tăng.
Chính ông Trump cũng thừa nhận trong tuần này rằng các lo ngại kinh tế là một trong những lý do khiến ông quyết định ký thỏa thuận. “Tôi không muốn chứng kiến một thảm họa kinh tế”, ông phát biểu hôm 17/6 tại khách sạn Hôtel Royal ở Evian-Les-Bains khi kết thúc hội nghị thượng đỉnh G7.
Vài giờ sau, ngay sau 23 giờ đêm, ông Trump ngồi tại cung điện Versailles và dùng bút ký văn kiện trên một chiếc bàn tiệc dài. “Chuyện này không dễ dàng, tôi có thể nói với các bạn như vậy”, ông nói với những người dự tiệc.
Hậu trường căng thẳng
Lễ ký kết đột xuất này là kết quả của một cuộc chạy đua nhằm hoàn tất thỏa thuận, với vô số khúc ngoặt và những lần suýt đổ vỡ.
Trong nhiều tuần, Tổng thống Mỹ liên tục thay đổi giữa việc phát tín hiệu rằng thỏa thuận sắp hoàn tất và đe dọa nối lại các hành động quân sự nếu Iran không chấp nhận những lằn ranh đỏ mà ông đặt ra.
Ngay cả sau khi biên bản ghi nhớ được thống nhất, nội dung thực tế của văn kiện vẫn bị giữ kín trong nhiều ngày, một phần vì các nhà trung gian Pakistan nói với phía Mỹ rằng Iran muốn trì hoãn công bố vì các lý do nội bộ, theo lời ông Vance.
Các nhà đàm phán Mỹ công bố biên bản ghi nhớ mà không chờ lãnh đạo cấp cao Iran phê chuẩn các đề xuất chi tiết hơn, một phần vì họ không muốn trì hoãn giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Các cố vấn Nhà Trắng từng dự đoán cuộc xung đột sẽ kết thúc trước khi hàng loạt sự kiện mùa hè diễn ra: World Cup khởi tranh, giải võ thuật UFC tổ chức tại Nhà Trắng nhân sinh nhật ông Trump và lễ kỷ niệm 250 năm ngày thành lập nước Mỹ.
Nhưng thay vào đó, cuộc chiến vẫn trở thành cái bóng bao trùm tất cả. Nó gây sức ép lên kinh tế toàn cầu và cho chính quyền ông Trump. Tại Nhà Trắng, nhiều quan chức cấp cao từ lâu đã thúc đẩy tìm một lối thoát cho cuộc xung đột nhằm giảm áp lực trước bầu cử giữa kỳ cho đảng Cộng hòa.
Trong một cuộc họp nội bộ tại Nhà Trắng đầu tháng 6, ông Trump và các cố vấn quyết định thúc đẩy một thỏa thuận khung với Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz và phác thảo lộ trình giải trừ chương trình hạt nhân Iran.
Trong những tuần tiếp theo, nhóm an ninh quốc gia của ông Trump họp gần như mỗi ngày để thảo luận về tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, phía Mỹ nhận ra nỗ lực khép lại xung đột có thể sẽ gặp rất nhiều trở ngại nên họ muốn nhanh chóng có một khung cơ bản với Iran, từ đó giảm bớt áp lực, để chuyển sang giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Đàm phán với Iran là một quá trình chậm chạp, với những khoảng thời gian chờ đợi kéo dài để nhận được phản hồi từ Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, người mà các quan chức Mỹ tin rằng đang sử dụng các trung gian để che giấu vị trí của mình.
Khi các quan chức Mỹ đang chờ phản hồi cho đề xuất mới nhất, ngày 8/6, một trực thăng Apache của Mỹ va chạm với một UAV Iran, dẫn đến một vòng “ăn miếng, trả miếng” mới.
Khi ông Trump chuẩn bị phê chuẩn thêm một đêm không kích nữa, phía Qatar báo tin rằng khoảng cách giữa lập trường của 2 bên đã được thu hẹp. Ông Trump hủy bỏ các cuộc tấn công với niềm tin rằng thỏa thuận đã ở rất gần.
Nhưng một trở ngại khác lại xuất hiện khi Israel tiến hành cuộc không kích vào Li Băng, diễn biến khiến các bên phải chạy đua cứu vãn thỏa thuận gần như đã hoàn tất.
Israel tuyên bố hành động nhằm đáp trả Hezbollah, nhưng ông Trump và các cố vấn lại xem đây là hành động gây ảnh hưởng tới thỏa thuận tiềm tàng. Ông Trump sau đó công khai chỉ trích chiến thuật của Israel. Trong khi đó, các cố vấn của ông tìm cách ngăn chặn phản ứng trả đũa từ Iran.
Tại Tehran, các nhà trung gian Qatar tiến hành các cuộc đàm phán kéo dài nhiều giờ nhằm cứu vãn thỏa thuận. Sau 17 giờ thương lượng, Iran quyết định không phóng các tên lửa đạn đạo đã được đưa vào vị trí sẵn sàng khai hỏa nhằm vào Israel.
Cuối cùng, 2 bên đã quyết định ký biên bản ghi nhớ, nhưng theo giới quan sát, còn quá nhiều yếu tố có thể tác động trong tương lai, khiến văn bản này vẫn còn rất mong manh.
Trong thông báo công bố hôm 1/5, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết đã phê duyệt thương vụ bán cho Qatar "dịch vụ tiếp tế cho các tổ hợp phòng không Patriot" với trị giá 4,01 tỷ USD, cùng loạt rocket thuộc Hệ thống Sát thương Chính xác Tiên tiến (APKWS) giá 992,4 triệu USD.
Mỹ cũng duyệt bán cho Kuwait "hệ thống chỉ huy tác chiến tích hợp" trị giá 2,5 tỷ USD, đồng thời thông qua các thương vụ bán rocket APKWS cho Israel và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất với trị giá lần lượt là 992 triệu USD và 147 triệu USD.
Số lượng khí tài và mức giá cuối cùng sẽ được chốt trong quá trình đàm phán giữa bên mua với nhà cung cấp.
Thông thường, quốc hội Mỹ sẽ có 30 ngày kể từ khi nhận thông báo để quyết định có chặn thương vụ hay không. Nếu không gặp sự phản đối từ quốc hội Mỹ, hợp đồng sẽ được trình lên Tổng thống Donald Trump ký duyệt.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Marco Rubio xác định rằng "đang có tình trạng khẩn cấp" buộc chính phủ Mỹ đẩy nhanh quy trình, bỏ qua khâu xét duyệt tại quốc hội để có thể nhanh chóng cung cấp vũ khí cho đồng minh.
Mỹ - Israel ngày 28/2 tấn công hàng loạt mục tiêu ở Iran, khiến xung đột bùng phát và lan ra khắp Trung Đông. Tehran sau đó đáp trả với chiến dịch trả đũa, tập kích tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào hàng loạt cơ sở quân sự của Washington tại khu vực, cũng như hạ tầng của nhiều quốc gia vùng Vịnh.
Bloomberg hôm 30/3 ước tính Iran đã phóng gần 1.200 tên lửa đạn đạo và 4.000 máy bay không người lái (UAV) tự sát dòng Shahed nhằm vào lãnh thổ các nước láng giềng. Số liệu dựa trên thống kê do giới chức các quốc gia vùng Vịnh công bố, vốn được đánh giá là chưa đầy đủ.
Giới chuyên gia đánh giá xung đột đã bào mòn đáng kể nguồn lực của Mỹ, Israel và các đồng minh khu vực, trong đó tiêu hao nghiêm trọng nhất là tên lửa phòng không.
"Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh đã khai hỏa ít nhất 2.400 quả đạn đánh chặn, thậm chí nhiều hơn, để đối phó tên lửa đạn đạo Iran trong hơn một tháng xung đột. Phần lớn trong số này là đạn PAC-3 và PAC-2 GEM-T của tổ hợp Patriot.", cây bút Gerry Doyle của Bloomberg cho hay.
Dữ liệu từ các Thỏa thuận Bán Vũ khí Quân sự Nước ngoài (FMS) được Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt, cũng như ước tính của 3 chuyên gia và một nguồn tin giấu tên am hiểu tình hình, cho thấy các nước vùng Vịnh sở hữu chưa đến 2.800 tên lửa Patriot trước khi xung đột bùng phát.
Tài liệu FMS chỉ cho thấy lượng tên lửa được khách hàng đề xuất mua hoặc Bộ Ngoại giao Mỹ duyệt bán, trong khi số vũ khí bàn giao trên thực tế có thể thấp hơn. Nỗ lực bù đắp tiêu hao tên lửa của các nước vùng Vịnh cũng được đánh giá là rất khó khăn, do nhu cầu cao và hạn chế về tốc độ chế tạo.
"Nếu không có sự hỗ trợ tích cực của Mỹ, hầu hết quốc gia vùng Vịnh sẽ không còn gì để tự vệ", Kelly Grieco, chuyên gia về chính sách quốc phòng tại Trung tâm Stimson có trụ sở tại Mỹ, cảnh báo.
Ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 15.6 tuyên bố Israel sẽ không rút khỏi các khu vực mà nước này đã kiểm soát ở Lebanon. Ông cảnh báo nếu Iran tấn công Israel liên quan những diễn biến tại Lebanon, thì Tel Aviv sẽ đáp trả mạnh mẽ.
"Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và tôi đang theo đuổi một chính sách rõ ràng, quyết định rằng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sẽ tiếp tục hiện diện trong các khu vực an ninh ở Lebanon, Syria và Gaza, không giới hạn thời gian, để bảo vệ biên giới và các cộng đồng Israel khỏi các nhóm vũ trang", theo The Times of Israel dẫn lời ông Katz.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel cho biết Thủ tướng Netanyahu đã nêu rõ lập trường này với Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức cấp cao của Mỹ.
Tuyên bố của ông Katz là một trong những phản ứng đầu tiên từ giới chức Israel sau khi thỏa thuận Mỹ - Iran được công bố tối 14.6. Israel không tham gia các cuộc đàm phán về thỏa thuận này, song các điều khoản liên quan được cho là gây lo ngại trong giới chức nước này.
Bộ trưởng An ninh quốc gia Israel Itamar Ben Gvir cũng lên tiếng chỉ trích, tuyên bố thỏa thuận của Tổng thống Trump "không ràng buộc" Israel. Ông nói: "Chúng tôi không phải là một bên của thỏa thuận này, vì nó không bảo vệ an ninh của chúng tôi. Chúng tôi không rút khỏi bất kỳ vùng lãnh thổ nào [ở Lebanon] mà binh sĩ của chúng tôi đã kiểm soát".
Không chỉ trong liên minh cầm quyền, thỏa thuận Mỹ - Iran cũng vấp phải chỉ trích từ phe đối lập Israel, theo Al Jazeera. Ông Yair Golan, lãnh đạo đảng Dân chủ Israel, cho rằng đây là một thỏa thuận bất lợi cho Israel, làm xói mòn các thành quả quân sự mà nước này đạt được trong thời gian qua.
Một số chính trị gia khác, trong đó có lãnh đạo đảng Yashar Gadi Eisenkot và Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich, cũng tham gia làn sóng phản đối.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ Times ngày 14.6, Tổng thống Trump nói thỏa thuận đạt được với Iran cuối cùng sẽ giúp bảo đảm eo biển Hormuz "vĩnh viễn không thu phí". Ông cũng gọi Thủ tướng Netanyahu là một người "rất khó tính", đồng thời cho rằng nhà lãnh đạo Israel nên biết ơn Mỹ. "Thành thật mà nói, ông ấy nên rất biết ơn chúng tôi vì đã làm điều này. Bởi nếu Iran có vũ khí hạt nhân, Israel sẽ không tồn tại được hai giờ", ông Trump nói.
Hiện ông Netanyahu chưa đưa ra bình luận chính thức về thỏa thuận giữa Mỹ - Iran cũng như tuyên bố của ông Trump.
Nhà phân tích Lorenzo Trombetta thuộc Hãng thông tấn ANSA (Ý) nhận định chiến dịch của Israel tại Lebanon nhiều khả năng sẽ tiếp tục, trong khi Mỹ sẽ không gây sức ép buộc Israel dừng lại. Theo Al Jazeera dẫn lời ông, chính quyền ông Netanyahu đang duy trì lập trường cứng rắn với Hezbollah ở Lebanon trong bối cảnh Israel đang chuẩn bị cuộc bầu cử dự kiến vào cuối tháng 10.
"Với tổng số 1.848 người, gia tộc O'Sullivan chính là những người nắm giữ Kỷ lục Thế giới Guinness mới, xin chúc mừng!", đại diện của tổ chức Kỷ lục Thế giới Guinness ngày 30/5 tuyên bố trước đám đông đang reo hò ở Castletownbere, thị trấn phía tây nam Ireland.
Quy mô cuộc "họp họ" này vượt kỷ lục được thiết lập năm 2007 của họ Gallagher, một họ phổ biến khác của Ireland với 1.488 người tụ họp ở hạt Donegal, tây bắc Ireland.
Họ O'Sullivan cùng biến thể của nó là Sullivan rất phổ biến ở hạt Cork và vùng tây nam Ireland. Nhiều người thuộc cộng đồng người Ireland ở nước ngoài cũng tham gia sự kiện này và phải xuất trình hộ chiếu để chứng minh họ tên.
"Ở Boston quê tôi cũng có rất nhiều người họ Sullivan, nhưng cảnh tượng này thật không thể tin nổi", ông Kevin Sullivan, 75 tuổi, vừa nói vừa nhìn quanh đám đông đang xếp hàng đi qua một trường tiểu học.
"Ở đây đều là người họ Sullivan hoặc O'Sullivan, khiến tôi có cảm giác vô cùng kỳ diệu", cựu giám đốc một công ty công nghệ thông tin đã nghỉ hưu mỉm cười nói.
Các thành viên đi qua cổng kiểm soát để thống kê số lượng sơ bộ trước khi đại diện của tổ chức Kỷ lục Thế giới Guinness chốt con số chính thức của cuộc "họp họ".
Mary Sullivan, một trong số nhiều người Mỹ gốc Ireland tham gia sự kiện, cho biết cô đã vượt gần 5.000 km để tham gia cuộc tụ họp này.
Kelly Sullivan, người được trao chuỗi xích biểu tượng cho quyền lực tộc trưởng tại Boston năm 2023, chủ trì sự kiện.
"Tôi cảm thấy may mắn khi được lớn lên trong đại gia đình Sullivan-O'Sullivan, chúng ta là đội ngũ bất khả chiến bại", nữ tộc trưởng nói.
Jim O'Sullivan đến từ Castletownbere, người tổ chức sự kiện lập kỷ lục thế giới, cho biết trời mưa vào đầu ngày khiến họ lo lắng có thể nhiều người không đến được.
"Nhưng mọi người đã kéo đến nườm nượp và chúng tôi đã lập kỷ lục. Do đó, chúng tôi muốn nhắn gửi tới nhà Gallagher rằng, thử thách giờ hãy đã được đặt lên vai các bạn rồi. Muốn phá kỷ lục thì chờ lần sau nhé!", ông nói.
Trong số những người lặn lội đường xa nhất tới dự sự kiện có Michel Sanchez O'Sullivan. Anh cho hay ông nội là một người họ O'Sullivan đến từ New York tới Mexico định cư.
"Chúng tôi là những người họ O'Sullivan duy nhất ở Mexico. Thật tuyệt vời khi được ở đây để khám phá cội nguồn Ireland và gặp gỡ đại gia đình!", người đàn ông 35 tuổi chia sẻ khi đang cõng con gái Olivia trên vai.
