Khi loạt tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran nhắm vào trung tâm đầu não điều hành các chiến dịch của hải quân Mỹ tại Trung Đông trong những đòn tập kích trả đũa từ cuối tháng 2, một số đã đánh trúng mục tiêu.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khi đó tuyên bố đã “giáng đòn nặng nề” vào cảng nhà của Hạm đội 5 hải quân Mỹ, cùng loạt căn cứ khác ở vùng Vịnh. Quân đội Mỹ xác nhận căn cứ mang tên Trung tâm Hỗ trợ Hoạt động Hải quân (NSA) ở Bahrain đã bị đánh trúng, nhưng không gây thương vong và hoạt động tác chiến không bị ảnh hưởng đáng kể.
NSA là căn cứ hải quân của Mỹ được xây dựng từ năm 1971 trên nền của căn cứ hải quân cũ HMS Jufair của Anh. NSA nằm dưới quyền chỉ huy của Bộ tư lệnh Hải quân Trung tâm Mỹ thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), đơn vị điều hành hoạt động quân sự của Mỹ ở Trung Đông.
Căn cứ hải quân này đã liên tục lọt tầm ngắm của Iran trong nhiều cuộc tấn công trả đũa kể từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 6. Đại tá Tim Hawkins, phát ngôn viên của CENTCOM, cho biết Iran đã phóng hơn 8.000 tên lửa và UAV, nhưng chỉ có hai đợt tấn công gây thương vong cho lực lượng Mỹ.
“CENTCOM ưu tiên bảo vệ tính mạng con người hơn là cơ sở vật chất và chiến lược này đã phát huy hiệu quả. “, ông Hawkins nói, thêm rằng quân đội Mỹ và Israel đã giáng những đòn trả đũa gây thiệt hại lớn hơn gấp nhiều lần cho Iran khi đánh trúng hơn 13.500 mục tiêu.
Tuyên bố của CENTCOM khó có thể kiểm chứng, bởi chính phủ Mỹ hồi tháng 4 đã gây áp lực buộc các nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại phải hạn chế quyền truy cập vào các bức ảnh hiển thị cảnh tàn phá tại các căn cứ của Mỹ cũng như vùng chiến sự ở Trung Đông.
Giới chức tuyên bố động thái này nhằm bảo vệ an toàn cho lực lượng Mỹ, nhưng điều đó cũng khiến việc đánh giá toàn diện thiệt hại với các căn cứ của nước này trong những đòn tập kích từ Iran trở nên khó khăn.
Báo Mỹ WSJ ngày 25/6 cho biết dựa trên phân tích ảnh vệ tinh, các hình ảnh trên mạng xã hội cũng như các cuộc phỏng vấn với quân nhân đang tại ngũ và cựu binh, cho thấy thiệt hại với căn cứ NSA mà Lầu Năm Góc chưa từng công bố.
Chịu thiệt hại lớn nhất là sở chỉ huy của căn cứ và hơn 10 tòa nhà khác, cùng với hệ thống liên lạc tại NSA. Các nhà kho, bể chứa nước cũng gần như bị phá hủy trong các đòn tập kích của Iran.
Hai trạm thông tin liên lạc vệ tinh AN/GSC-52B cùng một cơ sở quản lý truyền thông đã bị phá hủy ngay trong những giờ đầu tiên Iran tung đòn trả đũa. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), mỗi trạm này trị giá khoảng 20 triệu USD.
Mackenzie Eaglen, đồng chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Tương lai Hải quân, đánh giá các tổn thất này đã “phơi bày những điểm yếu và lỗ hổng mang tính hệ thống” của NSA.
John “Fozzie” Miller, cựu chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ tại Trung Đông, nhận định cuộc chiến với Iran đã bộc lộ những điểm yếu của NSA, căn cứ được xây dựng từ trước khi Iran sở hữu kho tên lửa và UAV chính xác như hiện nay.
“Chúng tôi đã hiện diện ở đó hơn 50 năm, và căn cứ được mở rộng dần qua từng giai đoạn. Giờ nhìn lại, có lẽ có nhiều thứ chúng tôi sẽ làm theo cách khác”, Miller nói.
Là điểm đồn trú duy nhất của Mỹ tại Trung Đông cho phép thân nhân binh sĩ đi cùng, căn cứ này hoạt động không khác gì một thị trấn Mỹ thu nhỏ, có sân bóng mềm, nhà hàng, trung tâm thương mại quân đội và trường học. Thủy thủ sau nhiều tuần lênh đênh trên biển thường cập cảng Bahrain và lên căn cứ để xả hơi.
“Lần cuối tôi ở đó, họ còn đang tổ chức một bữa tiệc khiêu vũ”, Mark Cancian, đại tá thủy quân lục chiến Mỹ về hưu và hiện là cố vấn cấp cao tại CSIS, người từng hai lần làm nhiệm vụ tại NSA Bahrain, kể.
Kevin Donegan, người từng chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ ở Trung Đông, dự đoán Mỹ vẫn sẽ duy trì sự hiện diện tại Bahrain, quốc gia được coi là đồng minh kiên định.
“Chúng ta đặt bộ tư lệnh Hạm đội 5 ở đó. Câu hỏi đặt ra có lẽ không phải là liệu căn cứ có biến mất hay không, mà là diện mạo của nó sẽ ra sao sau khi cuộc chiến này kết thúc?”, ông nói.
CSIS trong báo cáo công bố hôm 23/6 ước tính tổng chi phí mà Mỹ đã đổ vào cuộc chiến Iran là khoảng 40 tỷ USD. Con số này bao gồm thiệt hại khoảng 4-9,4 tỷ USD đối với các căn cứ của Mỹ, dựa trên các công trình mà CSIS xác định đã bị tổn hại.
Theo WSJ, dựa trên những báo cáo về chi phí xây dựng công khai của Bộ Quốc phòng Mỹ, Lầu Năm Góc có thể phải chi khoảng 400 triệu USD để xây dựng lại những tòa nhà bị hư hại tại NSA
Đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi tổng chi phí còn phụ thuộc rất lớn vào những thiết bị được trang bị bên trong, đại tá về hưu Cancian cho hay.
Theo các quan chức Mỹ am hiểu vấn đề, mức độ tàn phá nghiêm trọng tại căn cứ NSA, cùng hơn 20 cơ sở khác của Mỹ ở Trung Đông, đã buộc Lầu Năm Góc phải đánh giá lại toàn bộ mạng lưới căn cứ trong khu vực.
Giới chức quân sự hiện cân nhắc cải tổ toàn diện căn cứ tại Bahrain, cắt giảm sự hiện diện của Mỹ ở Kuwait và Arab Saudi, đồng thời dịch chuyển một số căn cứ hoặc các hoạt động tại căn cứ về phía tây, ngoài tầm bắn của tên lửa và UAV từ Iran.
Các công trình bị phá hủy có thể sẽ không được xây dựng lại. Các trung tâm chỉ huy và điều khiển có khả năng được chuyển xuống lòng đất. Đồng thời, năng lực quân sự có thể được phân tán mỏng hơn trên khắp khu vực. Tuy nhiên, các nguồn tin nhấn mạnh rằng chưa có quyết định chính thức nào được thông qua.
Trước khi xung đột bắt đầu, một số quan chức quân sự đã cảnh báo về điểm yếu của các căn cứ ở vùng Vịnh. Đề xuất dịch chuyển các cơ sở quân sự xa hơn về phía tây từng được đưa ra trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump nhưng chưa bao giờ được triển khai thực tế.
“Chúng tôi đã bảo vệ rất tốt các căn cứ, nhưng tên lửa Iran vẫn lọt qua và đánh trúng các hạ tầng thiết yếu phục vụ hoạt động tác chiến. Đó là kết quả của 10 năm Iran liên tục cải tiến công nghệ tấn công, giúp vũ khí có tầm bắn xa hơn và độ chính xác cao hơn”, tiến sĩ Ravi Chaudhary, cựu trợ lý Bộ trưởng Không quân Mỹ, nói.
Những quyết định mà Mỹ đưa ra vào lúc này như tái thiết công trình nào, từ bỏ cơ sở nào hay rút lui đến đâu sẽ định hình lại toàn bộ diện mạo và vị thế của Washington tại Trung Đông trong tương lai, theo các nhà phân tích của WSJ.
Ana Candida Evora, mẹ của thủ môn Cape Verde Vozinha, xuất hiện tại sảnh đến sân bay quốc tế Miami, bang Florida lúc 15h53 ngày 19/6. Bà mặc áo thun hồng, mỉm cười và bắt tay với các nhân viên Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA), Reuters mô tả.
Các nhân viên FIFA sau đó hỗ trợ bà Evora đi qua một nhóm phóng viên rồi rời khỏi sân bay. Hiện chưa rõ bà sẽ di chuyển luôn đến thành phố Tampa, nơi Vozinha cùng đồng đội đang nghỉ ngơi, hay chờ đến ngày 21/6, khi Cape Verde thi đấu với Uruguay tại sân vận động Miami trong khuôn khổ vòng loại bảng H.
"Tôi muốn chúc con trai may mắn và có một trận đấu tốt", bà Evora nói.
Thủ môn Vozinha, 40 tuổi, giữ sạch lưới trước hàng công rất mạnh của đội tuyển Tây Ban Nha trong trận ra mắt World Cup hôm 15/6. Sau trận đấu, anh bật khóc và tiết lộ với báo giới rằng cảm xúc ấy xuất phát từ việc mẹ anh không thể đến sân do vướng mắc thị thực.
Cape Verde nằm trong danh sách các quốc gia mà công dân phải đặt khoản tiền bảo lãnh 15.000 USD khi xin visa vào Mỹ, bên cạnh lệ phí thông thường. Chính quyền Tổng thống Donald Trump sau đó dỡ bỏ yêu cầu này đối với người sở hữu vé World Cup. Tuy nhiên, trước khi chính sách được điều chỉnh, chi phí ban đầu quá lớn khiến bà Evora không thể hoàn tất thủ tục kịp thời.
Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries đã kêu gọi Ngoại trưởng Macro Rubio tạo điều kiện để mẹ thủ môn Cape Verde đến Mỹ xem con trai thi đấu. Ông Jeffries sau đó cho biết bà Evora đã được miễn các khoản phí visa.
Vozinha cho biết anh rất vui khi mẹ cuối cùng cũng có thể trực tiếp đến xem con trai thi đấu tại World Cup. Tuy nhiên, Vozinha cũng nhấn mạnh rằng anh muốn sự chú ý nhanh chóng quay trở lại với bóng đá, khi Cape Verde đang chuẩn bị cho một trận đấu có thể giúp họ tiến gần hơn tới vòng loại trực tiếp.
Theo The Wall Street Journal ngày 26.6 dẫn lời các quan chức Mỹ, phương án này nhằm giảm nguy cơ các căn cứ Mỹ tiếp tục bị Iran tấn công. Các đòn tập kích trả đũa của Iran, sau khi chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28.2, đã đánh vào nhiều cơ sở quân sự Mỹ trong khu vực, khiến 13 binh sĩ thiệt mạng và hàng trăm người bị thương.
Theo The Wall Street Journal, thiệt hại tại căn cứ hỗ trợ hải quân Bahrain (NSA Bahrain), nơi đặt trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ, có thể lên tới khoảng 400 triệu USD. Căn cứ này nằm cách Iran khoảng 240 km về phía nam và là căn cứ hải quân duy nhất của Mỹ trong khu vực.
Dựa trên hình ảnh vệ tinh, dữ liệu mạng xã hội, báo cáo mua sắm và mô hình chi phí công khai của Lầu Năm Góc, các công trại bị hư hại gồm trụ sở Hạm đội 5, doanh trại, một số nhà kho và bể chứa nước uống. Quân đội Mỹ cho biết không có người thiệt mạng tại căn cứ này.
Theo The Wall Street Journal, ước tính 400 triệu USD mới chỉ tính chi phí xây dựng. Một chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cho rằng thiệt hại thực tế có thể cao hơn nhiều, tùy vào chức năng của các công trình bị phá hủy. Chẳng hạn, 2 trạm thu phát tín hiệu vệ tinh bị Iran phá hủy hồi đầu chiến sự được cho là có giá khoảng 20 triệu USD mỗi trạm.
Thiệt hại tại NSA Bahrain đã thúc đẩy các cuộc thảo luận trong nội bộ Mỹ về việc cải tạo căn cứ này, bao gồm khả năng đưa các trung tâm chỉ huy xuống lòng đất và không xây dựng lại một số công trình đã bị phá hủy.
Các quan chức Mỹ cho biết Washington có thể giảm bớt hiện diện quân sự tại Kuwait và Ả Rập Xê Út, sau khi Iran nhắm vào các cơ sở quân sự ở 2 nước này. Một phần lực lượng và khí tài có thể được chuyển về phía tây. Theo 2 quan chức, Israel là một trong những địa điểm đang được cân nhắc.
Trước khi xung đột với Iran bùng phát, hàng chục máy bay chiến đấu Mỹ đã được triển khai tại sân bay Ben Gurion ở Israel, gây ảnh hưởng đến hoạt động đi lại của người dân nước này, theo The Times of Israel.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt nhiều chỉ trích trong nước về chi phí ngày càng lớn của cuộc chiến với Iran. Xung đột cũng khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng của thế giới.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth được cho là đang tìm kiếm khoản ngân sách bổ sung khoảng 80 tỉ USD để củng cố nguồn cung quốc phòng sau chiến sự.
Hiện Mỹ - Iran đã bước vào giai đoạn ngừng bắn từ ngày 8.4. Tuần trước, Mỹ và Iran đạt được một bản ghi nhớ hợp tác, mở đường cho 60 ngày đàm phán nhằm chấm dứt các cuộc xung đột trong khu vực.
Israel không tham gia bản ghi nhớ cũng như các cuộc đàm phán này. Một số quan chức Israel đã chỉ trích thỏa thuận, cho rằng văn kiện yêu cầu Israel ngừng các hoạt động chống lực lượng Hezbollah tại Li Băng và chưa có nhượng bộ cụ thể nào từ Iran về chương trình hạt nhân.
Trong tuyên bố, Thủ tướng Salam đồng thời hối thúc các nỗ lực chính trị và ngoại giao mạnh mẽ hơn để tiến tới thỏa thuận ngừng bắn mới giữa lúc "Israel gây ra sự tàn phá trên diện rộng và trừng phạt tập thể".
Ông cũng khẳng định những cuộc tấn công đã vượt ra ngoài các mục tiêu cụ thể để nhắm vào các thị trấn, làng mạc và cơ sở hạ tầng dân sự.
“Israel đang theo đuổi chính sách phá hủy toàn diện vượt ra ngoài việc nhắm mục tiêu vào các địa điểm cụ thể ở Li Băng. Những gì Israel đang làm không chỉ là vi phạm chủ quyền của Li Băng mà còn là một nỗ lực xóa bỏ lịch sử”, ông Salam nói trong cuộc họp báo ở Beirut.
“Chúng tôi đang phải đối mặt với các cuộc tấn công nguy hiểm và chưa từng có của Israel”, ông nói thêm.
Thủ tướng Salam cho biết, Li Băng vẫn quyết tâm chấm dứt chiến tranh và ngăn chặn đất nước trở thành chiến trường cho các cuộc xung đột của các nước khác.
Ông cũng lập luận Israel không thể đạt được đảm bảo an ninh thông qua sự phá hủy và các cuộc tấn công quân sự.
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Li Băng tuyên bố Beirut vẫn cam kết tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn, bao gồm việc Israel rút quân hoàn toàn khỏi miền Nam Li Băng, thả tù nhân, hồi hương người dân di tản và tái thiết thông qua đàm phán.
Ông nhấn mạnh mọi quyết định về chiến tranh hay hòa bình đều phải thuộc thẩm quyền của nhà nước và kêu gọi sự đoàn kết quốc gia, khẳng định Li Băng sẽ vượt qua cuộc khủng hoảng dưới “một nhà nước, một quyết định và một quân đội”.
Bình luận về các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa Li Băng và Israel, ông Salam cho biết chính phủ nước này đang tiến hành các cuộc đàm phán thay mặt cho tất cả công dân.
“Không có gì đảm bảo rằng các cuộc đàm phán sẽ thành công, nhưng đây là lựa chọn ít tốn kém nhất cho Li Băng và người dân chúng tôi”, ông nói.
“Đàm phán không có nghĩa là đầu hàng. Công việc chuyên nghiệp của nhóm đàm phán nhằm mục đích đạt được một thỏa thuận ngừng bắn”, ông Salam nói thêm.
Phát biểu trước những người dân bị buộc phải di dời do các cuộc tấn công của Israel ở miền Nam Li Băng nhà lãnh đạo này cho biết chính phủ sẽ tiếp tục nỗ lực để đạt được một thỏa thuận ngừng bắn và hỗ trợ tái thiết.
Israel tiếp tục các cuộc không kích và các hoạt động trên bộ ở Li Băng bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực hôm 17/4 và sau đó được gia hạn thêm 45 ngày bắt đầu từ ngày 17/5 thông qua trung gian hòa giải của Mỹ.
Chính quyền Li Băng hôm 28/5 cho biết các cuộc tấn công của Israel kể từ ngày 2/3 đã khiến hơn 3.300 người thiệt mạng và hơn 1 triệu người khác phải di dời.
