GS.TS.BS Nguyễn Đình Hối, nguyên Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP HCM, giám đốc đầu tiên của Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, trút hơi thở cuối cùng vào 2h03 ngày 29/6, hưởng thọ 92 tuổi, sau thời gian lâm bệnh. Ông ra đi, nhưng di sản về tri thức, quản trị và y đức vẫn tiếp tục là nền tảng cho nhiều thế hệ y bác sĩ kế thừa.
Những năm đầu thập niên 1990, trong bối cảnh đào tạo y khoa còn tách rời thực hành lâm sàng, GS Hối là một trong những người đầu tiên theo đuổi ý tưởng táo bạo: trường y phải có bệnh viện riêng. Ông cho rằng bác sĩ bệnh viện thực hành phải gánh hai vai trò không thể tách rời là chữa bệnh và dạy học, đồng hành cùng sinh viên ngay tại giường bệnh. Từ tư duy đó, năm 1994, phòng khám đa khoa có giường lưu đầu tiên được hình thành cạnh trường – “viên gạch đầu tiên” của mô hình Trường – Viện tại Việt Nam.
PGS.TS.BS Trần Thị Trung Chiến, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế, nhớ lại thời điểm đó: “Mô hình này lúc bấy giờ rất lạ, chưa từng có tiền lệ. Phải nhìn lại chặng đường hơn 30 năm mới thấy hết nỗ lực của tập thể và đặc biệt người tích cực, tâm huyết nhất chính là giáo sư Nguyễn Đình Hối”.
Không vốn, không kinh nghiệm quản trị bệnh viện, lại đối mặt nhiều rào cản cơ chế, ông kiên trì “gõ cửa từng nơi” để bảo vệ mô hình. Năm 2000, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM chính thức ra đời, trở thành một trong những bệnh viện đại học tự chủ đầu tiên. Hình ảnh vị giáo sư – hiệu trưởng kiêm giám đốc bệnh viện đội mũ bảo hộ, cầm xẻng trong lễ khởi công cơ sở mới năm 2006 đến nay vẫn được nhắc như biểu tượng của tinh thần dấn thân.
Triết lý “học để biết dừng dao mổ” và người thầy của nhiều thế hệ bác sĩ
Sinh năm 1936 tại Thanh Hóa, trong một gia đình khoa bảng, Nguyễn Đình Hối từng đạp xe hơn 200 km ra Hà Nội dự thi đại học và đỗ thủ khoa cả hai trường Sư phạm và Y khoa năm 1954. Chọn nghề y theo tâm nguyện của gia đình, cái duyên sư phạm vẫn gắn chặt với ông suốt cuộc đời.
Là học trò của “tượng đài ngoại khoa” Tôn Thất Tùng, giáo sư Hối được truyền ngọn lửa đam mê ngoại khoa cùng triết lý “học y là học cách làm người”. Trong nhiều thập kỷ gắn bó với phòng mổ và bục giảng, ông luôn nhấn mạnh: “Bác sĩ phải được bệnh nhân tin tưởng giao tính mạng, giảng viên phải được sinh viên tin yêu. Nếu không đạt được điều đó thì phải xem lại mình”.
Luôn trăn trở tìm cách “bớt đau nhất cho bệnh nhân”, ông nổi tiếng với triết lý: “Học kỹ thuật mổ có thể 3-5 năm là học được, nhưng học để không mổ, để biết dừng lại, thì phải học cả đời”.
PGS Ngô Quốc Đạt, nguyên hiệu trưởng Đại học Y Dược TP HCM, cho biết vẫn khắc sâu bài học này trong những buổi giao ban cùng thầy. Ông đặc biệt nhớ lời dặn của giáo sư Hối: “Nếu đã có chỉ định mổ mà vẫn giúp bệnh nhân không phải mổ mà hết bệnh mới là xuất sắc” và “nếu chúng ta sai, hãy xin lỗi người bệnh”.
TS Trần Chí Cường, Chủ tịch Hội Can thiệp thần kinh TP HCM, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, nhớ về người thầy đã “đặt những viên gạch nền móng cho tư duy y học hiện đại”, ủng hộ những kỹ thuật mới cùng ký ức những buổi duyệt mổ nghiêm cẩn nhưng đầy tính gợi mở. Chính trong những thời điểm khó khăn nhất, câu nói: “Cậu làm đi, nhưng hãy làm thật cẩn thận” của giáo sư đã trở thành kim chỉ nam cho sự trưởng thành của bác sĩ Cường.
Sự tận tâm của GS Hối còn thể hiện qua những bài học về sự kiên nhẫn. PGS Đỗ Đình Công, nguyên Trưởng phòng Kế hoạch và Đào tạo Bệnh viện ĐH Y Dược kể nhiều lần ông nóng vội vì sinh viên, giáo sư Hối bình tĩnh dặn dò: “Anh phải biết muốn dạy điều gì cho học viên mình phải nói cả trăm lần, muốn quen khám bụng thì phải khám trăm lần”.
Không chỉ chú trọng chuyên môn, ông còn thấu hiểu hoàn cảnh người học. PGS Lê Văn Quang nhớ lại khi biên soạn giáo trình, thầy dặn không được lấy lời nhiều vì “sinh viên nghèo lắm, chỉ cần đủ trang trải chi phí in ấn và nhuận bút vừa phải, làm sao để các em còn có thể mua được sách học”.
Trong ký ức đồng nghiệp, giáo sư Hối là người nghiêm khắc nhưng giàu nhân văn. GS Đặng Hanh Đệ, nguyên Trưởng khoa Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực, Bệnh viện Việt Đức, nhắc những năm chiến tranh ác liệt, giáo sư Hối không chỉ cấp cứu tại các vùng bom đạn mà còn trực tiếp tham gia điều phối công việc chuyên môn, hướng dẫn sinh viên giữa điều kiện vô cùng khó khăn.
“Cuốn từ điển sống” và những bữa cơm giao ban
Là một nhà khoa học uyên bác, giáo sư Hối là tác giả của 6 sách chuyên khảo, chủ biên 10 tập “Bài giảng Bệnh học Ngoại khoa”, cùng nhiều bộ bách khoa thư, từ điển y khoa Anh – Pháp – Việt. Trong ký ức của phu nhân Bành Uyển Nghi, ông thông minh, dí dỏm, sống tình nghĩa, hiếu thuận và được mọi người yêu mến gọi là “cuốn từ điển sống”.
Dù gánh vác khối lượng công việc khổng lồ, ông vẫn là người cha mẫu mực. PGS Nguyễn Hoàng Bắc (con trai giáo sư Hối, hiện là Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM) chia sẻ tài sản vô giá ông để lại cho các con chính là “bữa cơm giao ban” mỗi tối. Bằng sự ân cần, ông lắng nghe, nhắc nhở và dạy những kỹ năng sống “không sách vở nào dạy được”.
Với những đóng góp to lớn, ông được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, nhận Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì, Giải thưởng Tôn Thất Tùng, Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng cùng nhiều ghi nhận trong và ngoài nước. Năm 2025, ông được trao Giải thưởng “Thành tựu trọn đời” của Hiệp hội Quản lý Bệnh viện châu Á.
Nhưng như nhiều đồng nghiệp nhận định, phần thưởng lớn nhất của ông không nằm ở danh hiệu, mà ở những thế hệ bác sĩ trưởng thành từ triết lý y đức, y lý và y thuật mà ông truyền lại.
Linh cữu quàn tại: Nhà tang lễ Quốc gia Phía Nam, số 5 Phạm Ngũ Lão, phường Hạnh Thông, TP HCM.
Lễ viếng: Từ 15h00 ngày 29/6 đến 8h ngày 1/7.
Lễ động quan: 9h ngày 1/7.
An táng: Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương, Phường Chánh Phú Hòa, TP HCM.
Hàng ngày, việc chỉ xả nước qua loa khi rửa bát đĩa tưởng chừng đã sạch, nhưng thực chất có thể khiến lượng lớn nước rửa chén vẫn bám lại trên bề mặt. Nếu các hóa chất này tích tụ và đi vào cơ thể, chúng không chỉ tàn phá hệ tiêu hóa mà còn là "ngòi nổ" gây ra hàng loạt căn bệnh mãn tính nguy hiểm.
Bác sĩ Trịnh Hoằng Chí (Zheng Hongzhi), chuyên khoa Tiêu hóa, đã đăng tải một bài viết trên trang cá nhân để cảnh báo về những hệ lụy sức khỏe khôn lường nếu không xả sạch nước rửa chén.
Theo bác sĩ Trịnh, các chất phụ gia và hóa chất mà chúng ta tiếp xúc hàng ngày trong đời sống rất dễ gây ra những tổn hại nghiêm trọng cho lớp biểu mô đường ruột.
Bên trong đường ruột được bao phủ bởi một hàng rào bảo vệ vững chắc cấu thành từ các tế bào biểu mô xếp san sát nhau. Lớp màng này đóng vai trò như một "tấm khiên" của cơ thể, chịu trách nhiệm ngăn chặn các chất độc hại từ bên ngoài xâm nhập (da và phổi của chúng ta cũng có cơ chế bảo vệ tương tự).
Một khi "tấm khiên" đường ruột này bị tổn thương và xuất hiện lỗ hổng, cơ thể sẽ phải đối mặt với nguy cơ khởi phát một loạt bệnh lý nghiêm trọng bao gồm dị ứng thực phẩm; viêm dạ dày, viêm ruột; tiểu đường; béo phì; xơ gan; bệnh đa xơ cứng; tự kỷ; trầm cảm và Alzheimer.
Để làm rõ hơn điều này, bác sĩ Trịnh đã dẫn chứng một báo cáo nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu Dị ứng và Hen suyễn Thụy Sĩ (SIAF) - một tổ chức trực thuộc Đại học Zurich.
Nghiên cứu này đi sâu vào phân tích tác động của hóa chất tẩy rửa còn sót lại từ máy rửa bát đối với mô biểu mô đường ruột. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng: Alcohol Ethoxylates - một chất hoạt động bề mặt vô cùng phổ biến trong các loại nước rửa chén, chính là "thủ phạm" chính gây ra phản ứng độc tính mạnh mẽ và phá hủy hàng rào đường ruột.
Trong thí nghiệm, các chuyên gia đã pha loãng chất Alcohol Ethoxylates này theo các tỷ lệ từ 1:10.000 đến 1:40.000 nhằm mô phỏng nồng độ nước rửa chén thực tế có thể bám lại trên bát đĩa sau khi rửa. Kết quả thu được:
Ở nồng độ cao (mô phỏng lượng dư thừa nhiều): Hóa chất còn sót lại sẽ trực tiếp phá hủy và làm tiêu biến các tổ chức tế bào biểu mô trong đường tiêu hóa.
Ở nồng độ thấp (mô phỏng lượng dư thừa cực vi lượng): Ngay cả khi chỉ còn một lượng cực nhỏ, hóa chất này vẫn làm sụp đổ hàng rào tế bào biểu mô ruột, khiến cơ thể xuất hiện một chuỗi các phản ứng viêm. Một khi các tế bào biểu mô bị tổn thương, cơ thể sẽ kích hoạt biểu hiện gene gây viêm, đồng thời truyền tín hiệu nội bào thúc đẩy quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis) trên diện rộng.
Nghiên cứu đã chứng minh, dù chỉ là một lượng hóa chất tẩy rửa siêu vi lượng bám lại cũng đủ khả năng đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe đường ruột, gây viêm và làm chết tế bào hàng loạt. Nếu hàng rào ruột bị tàn phá liên tục và lặp đi lặp lại trong thời gian dài do các hóa chất này, nguy cơ mắc các bệnh mãn tính kể trên sẽ tăng lên rõ rệt.
Để giảm thiểu tối đa lượng nước rửa chén tồn dư và ngăn chặn "bệnh từ miệng mà vào", bác sĩ Trịnh khuyến nghị người tiêu dùng nên thiết lập 8 thói quen rửa bát đúng cách dưới đây:
Túi nicotine là những túi nhỏ được đặt giữa môi và lợi khi sử dụng. Sản phẩm không chứa lá thuốc lá nhưng chứa nicotine - chất gây nghiện chính. Nicotine có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc được tổng hợp nhân tạo. Chính đặc điểm "không chứa lá thuốc lá" khiến sản phẩm này thường được quảng bá như một lựa chọn hiện đại, sạch hơn hoặc khác biệt với các sản phẩm truyền thống.
Ngày 8/7, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết mối nguy hại lớn nhất của mặt hàng này nằm ở hàm lượng nicotine vượt xa ngưỡng an toàn. Trong khi các liệu pháp cai thuốc y tế chỉ cho phép dưới 4 mg, mỗi túi ngậm thường chứa từ 9 đến 12 mg, thậm chí có loại lên tới 150 mg.
Khi đặt giữa môi và lợi, lượng nicotine này thẩm thấu trực tiếp vào máu, gây tổn thương niêm mạc miệng, làm tăng nhịp tim cấp tính và ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch. Đối với người trẻ, việc tiếp xúc sớm còn làm suy giảm sự phát triển của não bộ và đẩy nhanh nguy cơ lệ thuộc lâu dài.
Điều khiến giới chuyên môn lo ngại là cách sản phẩm này che giấu độc tính dưới lớp vỏ "hiện đại". Bà Hạnh phân tích túi nicotine không chứa lá thuốc lá nên các hãng thường tiếp thị như một lựa chọn "sạch" hơn, không gây mùi hôi hay ố răng.
Tương tự, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo những thuật ngữ như "tobacco-free" hay "không thuốc lá" đã tạo ra cảm nhận sai lệch về mức độ an toàn, trong khi bản chất nicotine vẫn là chất gây nghiện cực mạnh.
Nguy hiểm hơn, một số phụ gia như acid hữu cơ hoặc chất làm mát còn làm tăng khả năng hấp thu nicotine, đẩy nhanh nguy cơ nghiện ở người trẻ chưa từng dùng thuốc lá. Tình trạng sử dụng lén lút tại văn phòng hay trường học càng khiến nồng độ nicotine trong máu duy trì ở mức cao liên tục, làm trầm trọng thêm mức độ phụ thuộc.
Theo tổ chức STOP, khoảng 34 tỷ túi nicotine được tiêu thụ toàn cầu năm 2025, tăng 253% so với năm 2019. Riêng tại Mỹ, doanh số tăng hơn 1.300% chỉ trong vài năm, đưa mặt hàng này trở thành sản phẩm nicotine phổ biến thứ hai trong học sinh năm 2024.
Dù Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho phép tiếp thị một số sản phẩm hồi tháng 1/2025, bà Hạnh lưu ý quyết định này "thường bị hiểu nhầm, bởi FDA không xác nhận sản phẩm an toàn, không tuyên bố vô hại và cũng không công nhận đây là công cụ hỗ trợ cai nghiện".
Tiến sĩ Etienne Krug, Giám đốc Bộ phận Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe, Nâng cao sức khỏe và Phòng bệnh của WHO, cảnh báo các chính phủ đang chứng kiến những sản phẩm này lan rộng nhanh chóng, đặc biệt là trong giới trẻ, những người đang bị nhắm trúng một cách quyết liệt bởi các chiến thuật lừa dối.
"Các sản phẩm được thiết kế có chủ đích để gây nghiện và chúng ta cần phải bảo vệ thế hệ trẻ khỏi sự thao túng của ngành công nghiệp thuốc lá", tiến sĩ Krug nói.
Trước những tổn hại tiềm tàng đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là nhóm Gen Z đang bị nhắm tới bằng bao bì bắt mắt và hương vị hấp dẫn, Bộ Y tế đề xuất đưa túi ngậm nicotine vào nhóm "thuốc lá mới khác" và cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, quảng cáo lẫn sử dụng.
Bà Hạnh nhấn mạnh việc xây dựng khung pháp lý bao quát cho mọi sản phẩm chứa nicotine mới là giải pháp căn cơ nhằm bảo vệ sức khỏe người dân và ngăn chặn sớm xu hướng gia tăng sử dụng trong giới trẻ.
WHO cũng khuyến nghị các quốc gia áp dụng chế tài nghiêm khắc bao gồm cấm hoặc hạn chế triệt để các hương vị ngọt, trái cây và bạc hà; cấm tuyệt đối mọi hoạt động quảng cáo và tiếp thị trên mạng xã hội; kiểm soát chặt chẽ độ tuổi tại các điểm bán lẻ; quy định bao bì đơn giản có cảnh báo rõ ràng; tăng thuế và áp trần hàm lượng nicotine tối đa...
Theo bác sĩ dinh dưỡng Nguyễn Thị Thảo, Bệnh viện Bạch Mai, phương pháp "Đĩa ăn lành mạnh" là một mô hình phân bổ các nhóm thực phẩm trong một bữa ăn dựa trên tỉ lệ cân đối về mặt dinh dưỡng.
Thay vì phải cân đo đong đếm từng gram, từng calo hay ghi nhớ những bảng chỉ số phức tạp, bạn chỉ cần nhìn vào chiếc đĩa ăn của mình và sắp xếp thực phẩm theo các phần tương ứng.
Phương pháp này được các chuyên gia dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard phát triển và được các tổ chức y tế uy tín trên thế giới (WHO) cũng như Bộ Y tế Việt Nam ủng hộ.
Cơ sở của nó nằm ở việc tối ưu hóa sự đa dạng các thành phần thực phẩm trong bữa ăn giúp kiểm soát lượng đường huyết từ việc ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt, cung cấp vitamin và khoáng chất đảm bảo từ rau củ quả đa sắc màu. Đồng thời xây dựng cơ bắp và tế bào dựa vào nguồn đạm chất lượng cao, hỗ trợ tiêu hóa nhờ lượng chất xơ dồi dào.
Bác sĩ Thảo hướng dẫn cần chuẩn bị một chiếc đĩa ăn thông thường có đường kính khoảng 20 - 25cm và sau đó chia chiếc đĩa này thành các phần như sau:
1/2 đĩa - Rau củ và trái cây (ưu tiên rau nhiều hơn)
Đây là phần quan trọng nhất nhưng thường bị chúng ta bỏ quên trong một bữa ăn. Hãy chọn rau củ quả theo nguyên tắc càng đa dạng màu sắc càng tốt: màu xanh của rau cải, màu đỏ của cà chua, màu cam của cà rốt...
Càng đa dạng thực phẩm với nhiều màu sắc khác nhau, bạn càng nhận được nhiều nhóm vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa.
Phần rau củ và trái cây này là nguồn chất xơ khổng lồ, mang lại rất nhiều lợi ích sức khỏe cho cơ thể.
Lưu ý: Các loại khoai củ, ngô, bí đỏ không được xếp vào phần rau củ mà thuộc nhóm tinh bột.
Bạn hãy ưu tiên lựa chọn các loại thực phẩm là nguồn tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, hạt quinoa, ngô, khoai lang luộc…
Những thực phẩm này giữ lại được lớp vỏ cám giàu vitamin nhóm B và chất xơ, giúp bạn no lâu hơn, kiểm soát đường huyết và hạn chế tích tụ chất béo.
1/4 đĩa - Chất đạm lành mạnh
Đạm là nguồn cung cấp nguyên liệu có vai trò vô cùng quan trọng trong cấu tạo nên các tế bào, tham gia vào các loại hormone, giúp xây dựng cơ thể. Khi lựa chọn nguồn đạm, bạn nên cân bằng giữa 2 nhóm đạm động vật - đạm thực vật và đa dạng nguồn thực phẩm.
Bạn nên ưu tiên các loại đạm từ cá, thịt gia cầm (bỏ da), trứng, sữa, các loại hạt (đậu đỗ, hạt vừng, lạc, óc chó, hạt điều, hạnh nhân…), các loại nấm…
Thịt đỏ (thịt bò, thịt heo) nên ăn ở mức vừa phải. Hạn chế tối đa các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng vì chúng chứa nhiều muối và chất bảo quản.
Chất béo lành mạnh và đồ uống
Chất béo: Ưu tiên sử dụng dầu thực vật (dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu hướng dương) để chế biến. Hạn chế các loại chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (có trong đồ chiên rán nhiều lần, các loại đồ ăn nhanh).
Đồ uống: Nước lọc là ưu tiên số một. Bạn có thể dùng thêm trà hoặc cà phê (ít đường hoặc không đường). Hạn chế tối đa nước ngọt có gas và các loại nước trái cây đóng chai. Lượng nước uống mỗi ngày trung bình khoảng 35 - 40ml/kg với người trưởng thành.
Lượng nước có thể thay đổi tùy theo mùa, mức độ vận động, tình trạng sinh lý (ví dụ người có sốt, tiêu chảy… có thể cần bù lượng nước lớn hơn).
- Lắng nghe cơ thể: Hãy dừng ăn khi cảm thấy vừa đủ (khoảng 80% sức chứa của dạ dày), không ăn quá no, ăn chậm nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa xem điện thoại, máy tính. Điều này giúp bạn kiểm soát lượng ăn vào, tránh ăn quá nhiều.
- Cắt giảm muối và đường: Thói quen ăn mặn và ăn nhiều đường, đồ ngọt dẫn đến nhiều mối nguy cho sức khỏe của bạn. Do đó hãy kiểm soát lượng gia vị bạn cho vào đồ ăn, cũng như hạn chế tối đa ăn các loại thực phẩm tinh chế, đồ ăn nhanh.
- Cách chế biến ưu tiên: Hãy ưu tiên các phương pháp nấu nướng đơn giản giúp giữ tối đa chất dinh dưỡng và vị ngon ngọt tự nhiên của thực phẩm như luộc, hấp, xào nhỏ lửa, áp chảo… Hạn chế các món chiên ngập dầu hoặc nướng ở nhiệt độ cao.
- Kết hợp vận động: Trong mô hình đĩa ăn lành mạnh cũng nhấn mạnh vai trò của lối sống năng động, vận động thường xuyên. Kết hợp với dinh dưỡng cân bằng sẽ giúp bạn duy trì được sức khỏe tốt, vóc dáng cân đối.
- Sự linh hoạt: Đừng quá khắt khe với bản thân. Nếu có ngày bạn lỡ ăn hơi quá đà ở một bữa tiệc, hãy cân bằng lại vào bữa ăn tiếp theo theo phương pháp này.
