Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7-4, báo Sức Khỏe & Đời Sống phối hợp tổ chức chương trình tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sàng lọc ung thư phổi – Từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia”.
Theo PGS.TS Đỗ Hùng Kiên – Phó giám đốc Bệnh viện K, thực tế điều trị cho thấy chỉ khoảng 20% bệnh nhân ung thư phổi đến viện ở giai đoạn sớm có thể phẫu thuật.
Phần lớn còn lại đã ở giai đoạn 3 hoặc 4. Khoảng 40 – 50% bệnh nhân ở giai đoạn 4; 25 – 30% ở giai đoạn 3. Khi đó mục tiêu điều trị không còn là chữa khỏi, mà chủ yếu kiểm soát bệnh, kéo dài sự sống.
Trong khi đó nếu phát hiện sớm, cơ hội sống thay đổi hoàn toàn. Tỉ lệ sống trên 5 năm ở giai đoạn 1 có thể lên tới 70 – 90%, thậm chí 92% ở giai đoạn rất sớm. Nhưng con số này giảm mạnh còn khoảng 10% ở giai đoạn 4.
Theo PGS Kiên, không chỉ khác biệt về cơ hội sống, phát hiện sớm còn giúp giảm đáng kể chi phí điều trị. Trường hợp người bệnh phát hiện ở giai đoạn rất sớm, chi phí phẫu thuật chỉ khoảng 20 – 30 triệu đồng nhờ có bảo hiểm. Nếu phát hiện muộn, chi phí điều trị kéo dài, có thể cao hơn rất nhiều lần.
Bên cạnh đó, PGS Kiên cũng cho rằng hiện nay với sự tham gia ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo (AI) trong y tế giúp phát hiện sớm tổn thương phổi.
Tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Malaysia, AI đã được ứng dụng trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để phát hiện sớm tổn thương phổi.
AI có thể giúp phát hiện những tổn thương nhỏ mà mắt thường khó nhận ra, đồng thời rút ngắn thời gian đọc phim và hỗ trợ tuyến dưới.
“AI không thay thế bác sĩ, nhưng là công cụ rất quan trọng để mở rộng sàng lọc diện rộng, đặc biệt ở những nơi thiếu nhân lực”, PGS Kiên chia sẻ.
Dù lợi ích rõ ràng nhưng theo các chuyên gia, việc phát hiện sớm ung thư phổi tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân không chỉ nằm ở nhận thức người dân mà còn ở hệ thống. Hiện nay việc tầm soát chủ yếu diễn ra rải rác tại một số cơ sở y tế, hoặc dựa vào khám sức khỏe định kỳ tự phát.
TS Lê Thái Hà, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho rằng khó khăn lớn nhất là sự không đồng đều về năng lực y tế cơ sở, cả về nhân lực lẫn trang thiết bị.
“Sàng lọc cần triển khai từ tuyến cơ sở, nhưng hiện nay nhiều nơi còn thiếu thiết bị như X-quang, CT liều thấp, cũng như nhân lực được đào tạo bài bản. Bên cạnh đó chi phí cũng là rào cản. Các kỹ thuật sàng lọc hiệu quả như CT liều thấp vẫn còn đắt đỏ và chưa được bảo hiểm y tế chi trả rộng rãi”, TS Hà nói.
Để triển khai hiệu quả tầm soát ung thư phổi, theo TS Hà, cần nhiều giải pháp đồng bộ như xây dựng chương trình sàng lọc ung thư phổi cấp quốc gia; ưu tiên nhóm nguy cơ cao; đầu tư trang thiết bị, đặc biệt tại y tế cơ sở; ứng dụng AI và kết nối tuyến trên – tuyến dưới. Ngoài ra cần có cơ chế hỗ trợ tài chính, mở rộng chi trả bảo hiểm và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức.
Mục tiêu không chỉ là phát hiện bệnh mà còn giúp người dân nhận diện nguy cơ và chủ động quản lý sức khỏe.
Dự kiến trong thời gian tới, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2028 mỗi người dân sẽ có hồ sơ sức khỏe điện tử, làm nền tảng cho việc theo dõi và sàng lọc lâu dài. Đồng thời các hướng dẫn chuyên môn về khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc sẽ được chuẩn hóa trên toàn quốc.
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí The Journal of Affective Disorders (Hà Lan) cho thấy, caffeine - đặc biệt là từ cà phê - tác động khác nhau lên mỗi người; uống cà phê với lượng vừa phải có thể có lợi cho sức khỏe tinh thần.
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ UK Biobank (Anh), theo dõi thói quen ăn uống của hơn 461.000 người trong trung bình 13,4 năm. Trong thời gian này, ghi nhận 18.220 ca mới rối loạn cảm xúc và 18.547 ca mới rối loạn do căng thẳng.
Khi so sánh với lượng cà phê tiêu thụ, nhóm uống 2 - 3 tách cà phê mỗi ngày (mỗi tách khoảng 240 ml) có nguy cơ thấp nhất mắc các chứng rối loạn nêu trên. Ngược lại, nhóm uống nhiều hơn hoặc ít hơn mức này đều có nguy cơ cao hơn. Mối liên hệ này cũng rõ rệt hơn ở nam giới, theo Health (Mỹ).
Khi được sử dụng ở mức phù hợp với cơ thể, cà phê có thể mang lại một số lợi ích tiềm năng sau đối với tinh thần:
Cà phê giàu chất chống oxy hóa, giúp giảm viêm và có thể giảm mức lo âu. Các polyphenol trong cà phê hỗ trợ sức khỏe não bộ và điều hòa phản ứng với stress.
Caffeine có thể tăng cường hoạt động của dopamine - “hormone tạo cảm giác dễ chịu”, giúp giảm cảm giác lo âu.
Caffeine chặn thụ thể adenosine, tạm thời làm giảm cảm giác mệt mỏi và tăng sự tỉnh táo. Với một số người, điều này giúp họ cảm thấy tập trung và bớt căng thẳng.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mỗi người phản ứng với caffeine theo cách khác nhau và cà phê không phải là phương pháp điều trị lo âu. Ở liều cao, caffeine vẫn có thể làm lo âu nặng hơn vì làm tăng nhịp tim, huyết áp và kích thích hệ thần kinh. Những người dễ lo âu, tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim cần đặc biệt thận trọng.
Một số người nhạy cảm với caffeine có thể thấy bồn chồn, hồi hộp, tim đập nhanh ngay cả khi uống ít. Uống cà phê lúc đói, thiếu ngủ hoặc cơ thể chuyển hóa caffeine chậm cũng làm tăng khả năng xuất hiện các triệu chứng này.
Nếu không chắc cà phê ảnh hưởng thế nào đến mình, hãy theo dõi cảm giác sau khi uống. Nếu thấy tỉnh táo, tập trung và dễ chịu, có thể bạn hợp với cà phê. Ngược lại, nếu thấy run tay, hồi hộp, lo lắng hoặc mất ngủ, cà phê có thể đang ảnh hưởng tiêu cực đến bạn.
Tăng ca nhập viện do nắng nóng diễn ra mấy ngày qua. Bộ Y tế khuyến cáo hạn chế ra đường giờ nắng gắt.
Những ngày qua tại Trung tâm cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai số ca cấp cứu liên quan đến nắng nóng tăng khoảng 20-30%, trong đó nhiều người trẻ nhập viện với biểu hiện say nắng, sốc nhiệt.
Sáng 26-5, bác sĩ Đặng Tuấn Dũng - Trung tâm cấp cứu A9 - cho biết mỗi ngày đơn vị tiếp nhận trung bình 250 bệnh nhân đến khám. Trong những ngày nắng nóng cao điểm, con số này tăng lên khoảng 300 ca/ngày.
"Nhiệt độ ngoài trời thường xuyên vượt 40oC ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, làm gia tăng các vấn đề như cháy nắng, chuột rút, ngất, say nắng... Trong đó nguy hiểm nhất là sốc nhiệt.
Bệnh nhân chủ yếu là thanh niên, người trong độ tuổi lao động được đưa đến cấp cứu trong tình trạng mệt lả, vã mồ hôi. Một số trường hợp tăng thân nhiệt do say nắng, nặng hơn có thể hôn mê hoặc co giật", bác sĩ Dũng cho hay.
Mới đây trung tâm tiếp nhận một nam công nhân nhập viện sau khi làm việc ngoài trời nắng nóng kéo dài. Bệnh nhân mệt lả, mất nước nghiêm trọng, được xác định tiêu cơ vân kèm suy thận cấp do mất nước.
Sau khi được sơ cứu, hạ thân nhiệt tại chỗ và chuyển đến bệnh viện, bệnh nhân được truyền dịch, điều trị tiêu cơ vân cấp và kiểm soát thân nhiệt. Hiện sức khỏe đã ổn định.
Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ cũng vừa tiếp nhận cấp cứu hai nông dân rơi vào tình trạng sốc nhiệt nguy kịch, hôn mê do làm việc liên tục ngoài đồng dưới nền nhiệt độ cao.
Bên cạnh tiếp nhận ca bệnh do say nắng, sốc nhiệt, Viện sức khỏe tâm thần Bệnh viện Bạch Mai cũng ghi nhận bệnh nhân mắc rối loạn tâm thần nhập viện gia tăng. Theo bác sĩ Dương Minh Tâm - Viện sức khỏe tâm thần, nhiều bệnh nhân vốn mắc rối loạn loạn thần và đang điều trị tại nhà, đợt nắng nóng kéo dài khiến biểu hiện trở nặng.
Trước tình trạng nắng nóng 40oC kéo dài ở miền Bắc và miền Trung cùng dự báo ảnh hưởng El Nino khiến nắng nóng gia tăng gay gắt, Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài trời nắng trong những ngày nắng nóng, đặc biệt trong khoảng thời gian 10h-16h.
Đặc biệt, đối với những người phải làm việc trong thời tiết nắng nóng cần bố trí thời gian làm việc vào những lúc trời mát mẻ. Hạn chế thời gian làm việc trong môi trường nhiệt độ cao. Hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc của ánh nắng lên cơ thể, đặc biệt vùng vai gáy.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, suy giảm testosterone thường diễn tiến âm thầm. Vì các triệu chứng đến chậm, nhiều người thường nhầm lẫn với tình trạng thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài hoặc mặc định đó là quy luật tất yếu của tuổi tác.
Tuy nhiên, theo hướng dẫn từ Hiệp hội Nội tiết Mỹ (Endocrine Society) năm 2018, việc chẩn đoán suy giảm testosterone chỉ được xác lập khi hội đủ hai yếu tố: triệu chứng lâm sàng phù hợp và xét nghiệm nồng độ testosterone trong máu thấp (thực hiện vào buổi sáng).
Dưới đây là 5 dấu hiệu cảnh báo "ngọn lửa" nội tiết đang lụi dần mà phái mạnh cần đặc biệt lưu ý:
Giảm ham muốn
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất nhưng lại khó tự nhận biết nhất. Không phải là sự "mất hẳn" nhu cầu, mà là cảm giác ít nghĩ đến chuyện chăn gối hơn, ít chủ động và sự hứng thú dần nhạt đi.
Một nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine trên hơn 3.000 nam giới cho thấy: giảm ham muốn cùng với rối loạn cương dương là những triệu chứng có mối liên hệ chặt chẽ nhất với nồng độ testosterone thấp.
Mất hiện tượng cương buổi sáng
Nhiều người có tâm lý chủ quan: "Miễn là khi lâm trận vẫn ổn là được". Thế nhưng, hiện tượng cương buổi sáng là "thước đo" cực kỳ quan trọng phản ánh hoạt động nội tiết và sức khỏe mạch máu của nam giới.
Khi những lần "chào cờ" thưa thớt dần, đó là tín hiệu cho thấy nồng độ hormone nam tính đang ở mức báo động.
Nhanh "đuối" sức, mất đi sự sung mãn
Dù vẫn duy trì nhịp sống bình thường, nhưng nếu bạn cảm thấy "không còn lửa" trong các hoạt động hàng ngày, tập luyện nhanh mệt hơn, làm việc thiếu hăng hái... thì đừng chỉ nghĩ do stress.
Mặc dù mệt mỏi và giảm năng lượng là các triệu chứng không đặc hiệu (dễ lẫn với bệnh mạn tính hoặc mất ngủ), nhưng theo các đánh giá hệ thống trên tạp chí CMAJ, đây vẫn là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh suy giảm nội tiết tố nếu đi kèm các biểu hiện sinh lý khác.
Bụng to hơn, cơ bắp kém săn chắc
Nếu bạn nhận thấy vòng eo tăng lên dù chế độ ăn không thay đổi, hoặc cơ bắp lỏng lẻo dần dù vẫn tập luyện, đó có thể là do thiếu hụt testosterone.
Nghiên cứu từ dự án EMAS cho thấy nam giới suy giảm testosterone có nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa rất cao. Cụ thể, nhóm này thường có vòng eo lớn hơn trung bình gần 2 cm và mật độ xương thấp hơn, sức khỏe tổng thể kém hơn rõ rệt. Hormone này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì khối cơ và phân phối chất béo trong cơ thể.
Thay đổi tâm trạng thất thường
Dễ cáu gắt, chán nản, thiếu động lực hoặc khó tập trung là những biểu hiện tâm lý thường gặp. Tuy nhiên, các bác sĩ nhấn mạnh rằng triệu chứng tâm trạng chỉ thực sự có ý nghĩa chẩn đoán cao khi nó xuất hiện cùng lúc với các dấu hiệu về tình dục và thể chất kể trên.
Bác sĩ Duy khuyến cáo đừng tự ý đoán bệnh hay tự ý bổ sung các loại thực phẩm chức năng, hormone truyền miệng khi thấy các dấu hiệu trên.
Cách đúng đắn nhất là đến các cơ sở chuyên khoa nam học để được thăm khám. Nếu tình trạng suy giảm diễn ra kéo dài, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu vào buổi sáng (thời điểm testosterone cao nhất trong ngày) để có kết quả chính xác nhất.
Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách sẽ giúp phái mạnh lấy lại phong độ, bảo vệ sức khỏe nền tảng và duy trì chất lượng cuộc sống gia đình.
