Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7-4, báo Sức Khỏe & Đời Sống phối hợp tổ chức chương trình tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sàng lọc ung thư phổi – Từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia”.
Theo PGS.TS Đỗ Hùng Kiên – Phó giám đốc Bệnh viện K, thực tế điều trị cho thấy chỉ khoảng 20% bệnh nhân ung thư phổi đến viện ở giai đoạn sớm có thể phẫu thuật.
Phần lớn còn lại đã ở giai đoạn 3 hoặc 4. Khoảng 40 – 50% bệnh nhân ở giai đoạn 4; 25 – 30% ở giai đoạn 3. Khi đó mục tiêu điều trị không còn là chữa khỏi, mà chủ yếu kiểm soát bệnh, kéo dài sự sống.
Trong khi đó nếu phát hiện sớm, cơ hội sống thay đổi hoàn toàn. Tỉ lệ sống trên 5 năm ở giai đoạn 1 có thể lên tới 70 – 90%, thậm chí 92% ở giai đoạn rất sớm. Nhưng con số này giảm mạnh còn khoảng 10% ở giai đoạn 4.
Theo PGS Kiên, không chỉ khác biệt về cơ hội sống, phát hiện sớm còn giúp giảm đáng kể chi phí điều trị. Trường hợp người bệnh phát hiện ở giai đoạn rất sớm, chi phí phẫu thuật chỉ khoảng 20 – 30 triệu đồng nhờ có bảo hiểm. Nếu phát hiện muộn, chi phí điều trị kéo dài, có thể cao hơn rất nhiều lần.
Bên cạnh đó, PGS Kiên cũng cho rằng hiện nay với sự tham gia ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo (AI) trong y tế giúp phát hiện sớm tổn thương phổi.
Tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Malaysia, AI đã được ứng dụng trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để phát hiện sớm tổn thương phổi.
AI có thể giúp phát hiện những tổn thương nhỏ mà mắt thường khó nhận ra, đồng thời rút ngắn thời gian đọc phim và hỗ trợ tuyến dưới.
“AI không thay thế bác sĩ, nhưng là công cụ rất quan trọng để mở rộng sàng lọc diện rộng, đặc biệt ở những nơi thiếu nhân lực”, PGS Kiên chia sẻ.
Dù lợi ích rõ ràng nhưng theo các chuyên gia, việc phát hiện sớm ung thư phổi tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân không chỉ nằm ở nhận thức người dân mà còn ở hệ thống. Hiện nay việc tầm soát chủ yếu diễn ra rải rác tại một số cơ sở y tế, hoặc dựa vào khám sức khỏe định kỳ tự phát.
TS Lê Thái Hà, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho rằng khó khăn lớn nhất là sự không đồng đều về năng lực y tế cơ sở, cả về nhân lực lẫn trang thiết bị.
“Sàng lọc cần triển khai từ tuyến cơ sở, nhưng hiện nay nhiều nơi còn thiếu thiết bị như X-quang, CT liều thấp, cũng như nhân lực được đào tạo bài bản. Bên cạnh đó chi phí cũng là rào cản. Các kỹ thuật sàng lọc hiệu quả như CT liều thấp vẫn còn đắt đỏ và chưa được bảo hiểm y tế chi trả rộng rãi”, TS Hà nói.
Để triển khai hiệu quả tầm soát ung thư phổi, theo TS Hà, cần nhiều giải pháp đồng bộ như xây dựng chương trình sàng lọc ung thư phổi cấp quốc gia; ưu tiên nhóm nguy cơ cao; đầu tư trang thiết bị, đặc biệt tại y tế cơ sở; ứng dụng AI và kết nối tuyến trên – tuyến dưới. Ngoài ra cần có cơ chế hỗ trợ tài chính, mở rộng chi trả bảo hiểm và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức.
Mục tiêu không chỉ là phát hiện bệnh mà còn giúp người dân nhận diện nguy cơ và chủ động quản lý sức khỏe.
Dự kiến trong thời gian tới, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2028 mỗi người dân sẽ có hồ sơ sức khỏe điện tử, làm nền tảng cho việc theo dõi và sàng lọc lâu dài. Đồng thời các hướng dẫn chuyên môn về khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc sẽ được chuẩn hóa trên toàn quốc.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Caitlin Beale (Mỹ), tốc độ chuyển hóa caffeine phụ thuộc rất lớn vào cơ địa và gene của mỗi người. Nghiên cứu cho thấy caffeine có thể tồn tại trong cơ thể từ 2 đến 10 giờ. Do đó, một ly cà phê vào lúc 3 giờ chiều vẫn có thể là "thủ phạm" khiến bạn thao thức vào ban đêm.
Bên cạnh yếu tố di truyền, những người có cơ địa dễ mất ngủ, đang bị căng thẳng hoặc thiếu ngủ sẽ nhạy cảm hơn với caffeine. Trong trạng thái lo âu hoặc sau một đêm thức trắng, việc nạp caffeine có thể gây hồi hộp, đánh trống ngực, khiến cơ thể càng khó thư giãn hơn.
Chuyên gia Beale khuyên rằng, bạn nên cố gắng kết thúc ly cà phê cuối cùng vào khoảng đầu hoặc giữa buổi chiều. Nếu vẫn thấy khó ngủ hoặc hay tỉnh giấc, hãy đẩy thời điểm này lên sớm hơn nữa.
Nhiều người thắc mắc giữa Espresso, cà phê pha phin hay Cold Brew, loại nào dễ gây mất ngủ hơn? Thực tế, tổng lượng caffeine nạp vào mới là yếu tố quyết định.
Espresso: Một shot chứa khoảng 65 mg caffeine.
Cà phê pha phin (Drip coffee): Một tách khoảng 237 ml chứa khoảng 95 mg caffeine.
Cold Brew (cà phê ủ lạnh): Do thời gian ủ lâu, lượng caffeine có thể cao hơn, đạt mức gần 100 mg cho mỗi 237 ml.
Cần lưu ý rằng kích thước ly cà phê thực tế tại các cửa hàng thường lớn hơn nhiều so với tiêu chuẩn, khiến lượng caffeine tích tụ nhanh chóng. Ngay cả cà phê tách caffeine (decaf) vẫn chứa một lượng nhỏ (dưới 5 mg), có thể gây ảnh hưởng với những người cực kỳ nhạy cảm.
Khuyến nghị từ chuyên gia:
Để duy trì thói quen uống cà phê mà vẫn bảo vệ giấc ngủ, bạn có thể áp dụng 4 quy tắc sau:
Đẩy sớm thời điểm uống ly cuối cùng
Nên kết thúc việc uống cà phê ít nhất 8 tiếng trước khi đi ngủ.
Chọn size nhỏ
Việc giảm kích cỡ ly giúp bạn vẫn tận hưởng được hương vị mà không làm quá tải lượng caffeine trong máu.
Không uống khi bụng đói
Kết hợp cà phê với bữa ăn chính hoặc đồ ăn nhẹ giúp giảm cảm giác bồn chồn, run rẩy hay cồn cào ruột gan.
Bạn có thể pha trộn cà phê thường với cà phê decaf. Cách này giúp giữ nguyên hương vị và "nghi thức" thưởng thức mà vẫn cắt giảm được đáng kể lượng caffeine.
Chiều 14.6, bác sĩ Nguyễn Thanh Tiên, Trưởng khoa Tai mũi họng (Bệnh viện đa khoa Quảng Nam), cho biết các bác sĩ của bệnh viện vừa phẫu thuật nội soi thành công, gắp dị vật là một cung răng giả mắc trong thực quản của bệnh nhân V.K (57 tuổi, ở xã Thăng Điền, thành phố Đà Nẵng).
Hiện sức khỏe bệnh nhân đã ổn định và tiếp tục được theo dõi, điều trị tại Khoa Tai mũi họng.
Trước đó, vào khoảng 12 giờ 30 phút cùng ngày, Khoa Tai mũi họng tiếp nhận bệnh nhân K. trong tình trạng nuốt đau, nuốt vướng, đau ngực, khó thở và không thể ăn uống.
Theo người nhà, trong lúc tham dự tiệc cưới vào trưa 14.6, ông K. đã vô tình nuốt luôn cung răng giả khi đang ăn.
Qua thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cấp cứu, các bác sĩ chỉ định chụp CT lồng ngực và phát hiện một dị vật là cung răng giả có kích thước khoảng 3 cm, nằm ngang ở đoạn D1 của thực quản.
Ngay sau đó, bệnh nhân được chuyển đến Khoa Gây mê - phẫu thuật để can thiệp khẩn cấp. Dưới sự trực tiếp thực hiện của bác sĩ Nguyễn Thanh Tiên cùng ê kíp, ca nội soi thực quản bằng ống cứng dưới gây mê nội khí quản đã được tiến hành. Sau khoảng 30 phút, các bác sĩ đã lấy thành công cung răng giả ra khỏi thực quản bệnh nhân.
Theo bác sĩ Tiên, quá trình nội soi gặp nhiều khó khăn do cung răng giả có cấu tạo với 2 đầu nhọn bám chặt vào thành thực quản, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương và biến chứng nghiêm trọng nếu xử lý không đúng cách.
Sau can thiệp, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt, không còn đau ngực, khó thở và đã có thể ăn uống bình thường.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần cẩn trọng khi ăn uống để tránh hóc hoặc nuốt phải dị vật, bởi những trường hợp này không chỉ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa mà còn có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Khi không may nuốt phải dị vật, người dân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử lý; không nên áp dụng các mẹo dân gian như uống nhiều nước, nuốt cơm, cố móc họng hay nhờ người khác cào vuốt vùng cổ. Bởi các biện pháp này có thể khiến dị vật di chuyển sâu hơn hoặc gây các biến chứng nguy hiểm như viêm tấy thực quản, áp xe thực quản, áp xe trung thất.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Tiên cũng cho hay, thời gian gần đây, Khoa Tai mũi họng, Bệnh viện đa khoa Quảng Nam đã tiếp nhận và phẫu thuật thành công nhiều trường hợp hóc dị vật đường tiêu hóa, góp phần hạn chế những biến chứng nặng và bảo vệ tính mạng người bệnh.
Một bữa sáng cân bằng giúp cơ thể hoạt động hiệu quả và duy trì đường huyết ổn định. Một vài thay đổi trong cách lựa chọn thực phẩm góp phần kiểm soát đường huyết tốt.
Ăn sáng trong khoảng 1-2 giờ sau khi thức dậy
Theo Eating Well, sau khi thức giấc, gan vẫn tiếp tục giải phóng glucose để cung cấp năng lượng. Nếu bỏ bữa sáng quá lâu, quá trình này có thể kéo dài, khiến đường huyết tăng cao hơn ở một số người mắc bệnh tiểu đường. Ngược lại, ăn sáng đúng thời điểm kích thích cơ thể sử dụng glucose hiệu quả, hạn chế dao động đường huyết, giảm cảm giác đói quá mức, từ đó tránh ăn nhiều trong những bữa sau.
Ăn tinh bột hấp thu chậm
Bữa sáng ăn tinh bột hấp thu chậm như yến mạch, bánh mì nguyên cám, gạo lứt hoặc khoai lang có thể góp phần kiểm soát đường huyết hiệu quả. Chúng được tiêu hóa và chuyển hóa thành glucose từ từ, giúp đường đi vào máu với tốc độ ổn định hơn so với tinh bột tinh chế. Nhờ đó, người mắc tiểu đường hạn chế đường huyết tăng cao đột ngột sau bữa ăn, giảm gánh nặng cho cơ thể trong việc tiết hoặc sử dụng insulin.
Bổ sung chất xơ
Các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, bông cải xanh, đậu, yến mạch, hạt chia, táo, lê là lựa chọn tốt cho người tiểu đường. Chất xơ hòa tan tạo thành dạng gel trong đường tiêu hóa, làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, nhờ đó hạn chế đường huyết tăng nhanh sau bữa ăn. Chất xơ còn làm tăng cảm giác no, giảm thèm ăn, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện độ nhạy insulin.
Ăn chất béo tốt
Chất béo tốt từ quả bơ, các loại hạt, cá béo và dầu ô liu góp phần hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Nhóm chất béo này làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, góp phần ngăn tăng đường huyết nhanh sau bữa ăn.
Chất béo giúp tạo cảm giác no lâu, giảm ăn quá nhiều và hỗ trợ kiểm soát cân nặng - yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh tiểu đường. Ngoài lợi ích với đường huyết, chất béo tốt còn giúp giảm viêm và có lợi cho sức khỏe tim mạch, theo Healthline.
Hạn chế đường bổ sung
Các loại đường thêm vào thực phẩm và đồ uống như nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa hay nước ép được hấp thu rất nhanh, khiến lượng glucose trong máu tăng đột ngột sau khi ăn. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, việc kiểm soát đường huyết sẽ khó khăn, làm tăng nguy cơ biến chứng ở mắt, thận, thần kinh và tim mạch.
Thực phẩm nhiều đường thường cung cấp nhiều calo nhưng ít chất dinh dưỡng, dễ dẫn đến tăng cân và giảm độ nhạy insulin. Người mắc bệnh tiểu đường nên ưu tiên thực phẩm tự nhiên, hạn chế đường bổ sung và đọc kỹ nhãn dinh dưỡng để tránh lượng đường ẩn trong thực phẩm chế biến sẵn.
