PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Phó viện trưởng Phẫu thuật Tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết béo phì là một vấn đề y tế toàn cầu với tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng. Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng, không chỉ giúp giảm cân mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể, phòng ngừa bệnh tật.
Để giảm cân hiệu quả, cần tạo ra sự thâm hụt calo, tức là lượng calo tiêu thụ phải ít hơn lượng calo tiêu hao. Theo nghiên cứu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), để giảm 0,5 kg trọng lượng cơ thể, cần tạo ra sự thâm hụt khoảng 3.500 Kcal. Mục tiêu giảm 500-1.000 Kcal mỗi ngày so với nhu cầu năng lượng ban đầu thường được khuyến cáo, giúp giảm khoảng 0,5-1 kg mỗi tuần.
Một chế độ ăn cân bằng cần bao gồm 45-65% carbohydrate, 10-35% protein và 20-35% chất béo. Chất xơ, đặc biệt từ ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh, giúp cảm giác no lâu hơn, giảm nguy cơ béo phì và các bệnh liên quan. Ngoài ra chúng cũng giúp kiểm soát lượng đường trong máu và giảm mức cholesterol. Chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng như rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt, protein từ thực vật và động vật ít béo. Hạn chế tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo bão hòa, tránh nước ngọt có gas và thức ăn nhanh.
Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày có thể giúp kiểm soát cơn đói và ngăn chặn ăn quá nhiều, kiểm soát đường huyết, giảm cholesterol và duy trì cân nặng lý tưởng. Điều này cũng giúp duy trì mức năng lượng ổn định trong ngày.
Các chế độ ăn uống phổ biến để tạo ra thâm hụt calo, giảm mỡ hiệu quả, như sau:
Chế độ ăn ít calo (Low-calorie diet)
Chế độ này hạn chế lượng calo tiêu thụ hàng ngày xuống còn khoảng 1.200-1.500 Kcal cho nữ và 1.500-1.800 Kcal cho nam (lượng trung bình mỗi người cần 2.000 Kcal một ngày, chia ba bữa). Một nghiên cứu trên tạp chí Obesity cho thấy áp dụng chế độ ăn ít calo giúp giảm khoảng 8% trọng lượng cơ thể trong vòng 6 tháng đầu.
Chế độ ăn rất ít calo (Very low-calorie diet)
Chế độ này thường giới hạn lượng calo tiêu thụ xuống dưới 800 Kcal mỗi ngày, chủ yếu áp dụng cho những người béo phì nặng và có các vấn đề sức khỏe liên quan. Những người theo chế độ ăn rất ít calo có thể giảm từ 1,5 đến 2,5 kg mỗi tuần trong 12-16 tuần đầu tiên. Tuy nhiên, chế độ này cần được giám sát y tế chặt chẽ do nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng và các biến chứng sức khỏe khác.
Chế độ ăn ít carbohydrate (Low-carbohydrate diet)
Giảm lượng carbohydrate dưới 20% tổng lượng calo hàng ngày, tăng lượng protein và chất béo. Nghiên cứu của New England Journal of Medicine (2008) chỉ ra rằng chế độ ăn ít carbohydrate có thể giúp giảm cân nhanh hơn so với chế độ ăn ít chất béo trong vòng 6 tháng đầu, nhưng hiệu quả này có thể không duy trì lâu dài.
Chế độ ăn Địa Trung Hải (Mediterranean diet)
Chế độ này tập trung vào việc tiêu thụ dầu ô liu, cá, rau củ quả và các loại hạt, rượu vang đỏ với lượng vừa phải. Theo một nghiên cứu đăng trên The American Journal of Medicine (2016), những người theo chế độ ăn Địa Trung Hải giảm trung bình 4,6 kg sau một năm và có sự cải thiện đáng kể về mức độ cholesterol và huyết áp.
Chế độ ăn Kiêng keto (Ketogenic diet)
Chế độ này giới hạn carbohydrate xuống dưới 50 gram mỗi ngày, dẫn đến trạng thái ketosis, trong đó cơ thể sử dụng chất béo làm nguồn năng lượng chính. Một nghiên cứu từ Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (2019) cho thấy chế độ ăn keto giúp giảm cân nhanh chóng trong thời gian ngắn, nhưng cần phải theo dõi dài hạn vì có thể gây ra các tác dụng phụ như thiếu hụt chất dinh dưỡng và tăng cholesterol.
Chế độ ăn chay, đặc biệt là ăn thuần chay, thường chứa ít calo và chất béo bão hòa hơn, giàu chất xơ. Nhiều nghiên cứu cho thấy người ăn chay có chỉ số BMI thấp hơn và tỷ lệ mắc bệnh béo phì cũng thấp hơn so với người ăn thịt.
Chế độ ăn gián đoạn (Intermittent fasting)
Các phương pháp phổ biến bao gồm 16/8 (ăn trong vòng 8 giờ và nhịn trong 16 giờ) và 5:2 (ăn bình thường trong 5 ngày và giảm calo trong 2 ngày còn 500-600 Kcal). Ăn gián đoạn có thể giúp giảm cân hiệu quả và cải thiện các chỉ số sức khỏe như cholesterol và đường huyết.
Bác sĩ lưu ý mỗi người có nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe khác nhau, do đó chế độ ăn cần được cá nhân hóa. Các yếu tố như tuổi tác, giới tính, mức độ hoạt động thể chất và các bệnh lý nền cần được xem xét. Khuyến nghị từ Hiệp hội Dinh dưỡng Mỹ là cần có sự tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng để lập kế hoạch ăn uống phù hợp.
Giảm cân bền vững đòi hỏi sự kiên nhẫn và cam kết lâu dài. Việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh quan trọng hơn so với chỉ tập trung vào việc giảm cân nhanh chóng.
Chiều 18-4, thông tin ban giám đốc Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu, Nghệ An cho biết bệnh viện này đang tiếp nhận, điều trị cho hơn 20 bệnh nhân có biểu hiện nghi ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì mua tại một tiệm bánh trên địa bàn.
Theo thông tin ban đầu, từ sáng 17 đến sáng 18-4, các bệnh nhân nhập viện rải rác, sau đó tăng nhanh vào buổi tối. Hầu hết đều có triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, một số trường hợp sốt cao.
Bệnh nhân nhập viện từ 4 tuổi đến 85 tuổi, ngụ ở các xã cũ của huyện Diễn Châu như: Diễn Ngọc, Diễn Hoa, Diễn Thọ, Diễn Bích…
Theo bác sĩ Hoàng Thị Thanh Loan - Trưởng khoa truyền nhiễm Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu, bệnh viện đang điều trị cho 25 bệnh nhân ngộ độc thực phẩm.
Trong số các bệnh nhân, có khoảng 20 người có ăn bánh mì tại tiệm bánh Q. ở xã Diễn Châu.
5 trường hợp còn lại có ăn các thực phẩm khác như bánh ngọt, xoài, dứa, ốc xào… nên chưa thể khẳng định nguyên nhân cụ thể.
Sức khỏe một số người đã ổn định nhưng vẫn cần tiếp tục giám sát do triệu chứng tiêu hóa còn nặng.
Cơ quan chức năng đã kiểm tra cơ sở kinh doanh nghi liên quan, đồng thời lấy mẫu thực phẩm và bệnh phẩm để xét nghiệm, xác định nguyên nhân.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trẻ em là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng kéo dài, với nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt.
Sốc nhiệt ở trẻ có thể xảy ra khi cơ thể trẻ không được bù đủ nước hoặc không có thời gian nghỉ ngơi hợp lý trong môi trường nóng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của kiệt sức do nóng và sốc nhiệt sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con an toàn trong những ngày thời tiết khắc nghiệt như hiện nay.
Trước khi diễn tiến thành sốc nhiệt, trẻ thường trải qua giai đoạn nhẹ hơn như chuột rút do nóng hoặc kiệt sức do nóng. Tình trạng này thường xảy ra sau khi trẻ vận động hoặc vui chơi lâu dưới trời nắng nóng dẫn đến mất nước và điện giải qua mồ hôi.
Một số dấu hiệu cha mẹ có thể nhận thấy gồm: thân nhiệt tăng (thường dưới 40oC); da mát nhưng ẩm, ra nhiều mồ hôi; choáng, chóng mặt, mệt lả; đau đầu; khát nước nhiều; cáu gắt, khó chịu; chuột rút cơ; buồn nôn hoặc nôn mửa.
Một số trẻ có nguy cơ bị kiệt sức do nóng cao hơn như trẻ thừa cân hoặc béo phì; trẻ đang mắc bệnh; bị cháy nắng hoặc đang dùng một số loại thuốc.
Điều quan trọng là cần xử trí sớm để tránh tiến triển thành sốc nhiệt. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ trẻ bị kiệt sức do nóng, cha mẹ nên:
- Đưa trẻ vào nơi mát, có bóng râm hoặc phòng có điều hòa.
- Cho trẻ uống nước mát, có thể bổ sung muối như nước điện giải, uống từng ngụm nhỏ thay vì uống nhiều một lần.
- Dùng khăn ướt bằng nước mát, không dùng nước đá lạnh lau khắp người cho trẻ, chú ý các vùng có mạch máu lớn như gáy, nách, bẹn, trán để hỗ trợ hạ nhiệt.
- Nếu trẻ bị chuột rút có thể xoa bóp nhẹ nhàng. Nếu trẻ không uống được hoặc có các biểu hiện như lừ đừ, lơ mơ, mệt nhiều, bứt rứt, da tái... thì cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Sốc nhiệt là tình trạng nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể trẻ không còn khả năng điều hòa thân nhiệt. Nhiệt độ cơ thể tăng nhanh có thể dẫn đến tổn thương não, thậm chí đe dọa đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Sốc nhiệt là một trường hợp cấp cứu y khoa tối khẩn cấp. Nếu con bạn ở ngoài trời hoặc trong bất kỳ môi trường nóng nào và có các triệu chứng trên hãy thực hiện các bước sau càng sớm càng tốt:
- Đưa trẻ vào nơi mát và cởi bớt quần áo cho trẻ.
- Dùng khăn tẩm nước mát lạnh đắp vùng trán, gáy, nách và lau khắp người để làm hạ nhiệt nhanh, có thể kèm quạt mát để thoát nhiệt, tản nhiệt dễ dàng hơn.
- Nếu có điều kiện có thể ngâm trẻ trong bồn nước mát, không dùng nước đá lạnh vì có thể làm trẻ bị co mạch.
- Theo dõi tình trạng ý thức và thân nhiệt liên tục, nếu nhiệt độ xuống dưới 38oC thì ngưng làm mát.
- Tránh cho trẻ uống quá nhiều chất lỏng trừ khi trẻ tỉnh táo và nhận thức được mọi việc. Tuyệt đối không cho trẻ uống nước nếu trẻ đang lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.
Ngày 24-6, PGS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết hiện nay thành phố đang làm rất tốt công tác phối hợp giữa bệnh viện và trung tâm bảo trợ xã hội, giúp đỡ người yếu thế. Thế nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc liên quan đến thanh toán bảo hiểm y tế cho hoạt động này.
Theo ông, hiện Sở Y tế TP.HCM đã triển khai mô hình phối hợp giữa các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa trực thuộc với 14 trung tâm bảo trợ xã hội trên địa bàn TP.HCM, nhằm tăng cường chăm sóc sức khỏe cho hơn 7.000 người yếu thế.
Các bệnh viện được phân công hỗ trợ đã chủ động thành lập các đội khám chữa bệnh lưu động, định kỳ đưa bác sĩ, điều dưỡng, thuốc men, trang thiết bị y tế và các dịch vụ cận lâm sàng phù hợp đến tận nơi. Thay vì người bệnh phải đến bệnh viện, bệnh viện đã chủ động đến với người bệnh.
Tuy nhiên trong quá trình triển khai, việc thanh toán bảo hiểm y tế đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động tại các trung tâm bảo trợ xã hội vẫn đang gặp nhiều vướng mắc.
Một trong những nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cách hiểu và vận dụng quy định tại Điều 50 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023. Theo đó mỗi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp giấy phép hoạt động tại một địa điểm cố định; trường hợp tổ chức hoạt động tại địa điểm khác thì phải được cấp giấy phép hoạt động riêng.
Từ quy định này, có ý kiến cho rằng việc các bệnh viện tổ chức khám chữa bệnh lưu động tại các trung tâm bảo trợ xã hội hoặc cơ sở nuôi dưỡng người khuyết tật chưa đủ điều kiện để được thanh toán bảo hiểm y tế.
Trong khi đó Điều 79 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 lại quy định việc thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động khi được cơ quan có thẩm quyền về y tế chấp thuận theo quy định.
Đây là quy định mang tính chuyên biệt nhằm tạo điều kiện đưa dịch vụ y tế đến với những nhóm dân cư khó tiếp cận cơ sở khám chữa bệnh, phù hợp với định hướng phát triển y tế cộng đồng và chăm sóc sức khỏe lấy người dân làm trung tâm.
Nếu những vướng mắc này không sớm được tháo gỡ, người chịu thiệt thòi nhiều nhất sẽ chính là người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh tâm thần, người thuộc diện bảo trợ xã hội và những người không còn khả năng tự đến cơ sở khám chữa bệnh.
Đồng thời ảnh hưởng đến nỗ lực chung của ngành y tế trong việc bảo đảm công bằng và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho mọi người dân.
Ông Thượng chia sẻ thêm trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ chủ trương chuyển từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe, từ điều trị sang dự phòng, từ chăm sóc tại cơ sở y tế sang chăm sóc tại cộng đồng và tại gia đình, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho khám chữa bệnh lưu động và khám chữa bệnh tại nhà không còn là nhu cầu riêng của ngành y tế, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của thực tiễn.
Tại TP.HCM, mô hình "Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư" đang cho thấy hiệu quả bước đầu trong việc đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn. Thành phố cũng đang triển khai chương trình khám sức khỏe toàn dân, chăm sóc người cao tuổi, quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng và thí điểm khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại nhà.
Tất cả những nỗ lực này đều hướng tới một mục tiêu chung: không để ai bị bỏ lại phía sau trong chăm sóc sức khỏe.
"Để hiện thực hóa mục tiêu đó, rất cần sự đồng thuận và hỗ trợ của các bộ, ngành Trung ương trong việc sớm có hướng dẫn thống nhất đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động đã được cơ quan quản lý y tế cho phép theo quy định của pháp luật.
Đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế phù hợp cho các hoạt động khám chữa bệnh lưu động, khám chữa bệnh tại nhà và các mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng.
Đó là sự thay đổi trong tư duy phục vụ của hệ thống y tế, từ mô hình thụ động chờ người bệnh tìm đến sang mô hình chủ động mang dịch vụ y tế đến với người dân, đặc biệt là những người yếu thế và dễ bị tổn thương nhất", ông Thượng nhấn mạnh.
