Chiều 4/7, hội trường xã Hương Khê, Hà Tĩnh, chật kín chỗ thân nhân liệt sĩ đến xét nghiệm ADN. Cụ Nguyễn Thị Dinh, 90 tuổi, là người cao tuổi nhất. Mẫu sinh phẩm của cụ sẽ được đưa vào ngân hàng gene quốc gia, làm cơ sở đối sánh tìm hài cốt em trai – liệt sĩ Nguyễn Văn Lạc. “Tôi mừng vì còn sống để được lấy mẫu gene cho em, nhưng xót xa vì chưa tìm được em về”, bà Dinh, quê xã Hương Đô, nói.
Ở Thanh Hóa, gia đình cụ Lê Thị Quỳnh, 97 tuổi, đã hoàn thành việc lấy mẫu ADN từ cuối năm 2025. Do vận động khó khăn sau 5 năm tai biến, cụ Quỳnh được các con đưa đến trụ sở công an để thu thập mẫu cùng hai thành viên khác. Ký ức của người già không còn nhiều nhưng mỗi lần nhắc tên con trai cả – liệt sĩ Lê Thanh, cụ Quỳnh lại khóc.
Bà Lê Thị Quế, người con thứ năm của cụ Quỳnh, nói điều gia đình lo nhất là mẹ qua đời mà chưa đưa được hài cốt liệt sĩ Lê Thanh trở về.
“Chiến dịch 500 ngày đêm” và những mẫu ADN đang trở thành niềm hy vọng cuối cùng của hơn 300.000 gia đình liệt sĩ giống như cụ Dinh, cụ Quỳnh chưa tìm thấy người thân, sau hàng chục năm tìm kiếm.
Những người lính đi không về
Nhắc đến em, cụ Dinh nhớ lại những năm tháng cơ cực nhất của gia đình. Năm 1944, lụt cuốn trôi nhà cửa gia đình. Hai năm sau, cha mẹ qua đời vì dịch bệnh, để lại 5 chị em. Cậu em út Nguyễn Văn Lạc lớn lên từ những củ khoai, củ sắn và sự đùm bọc của anh chị.
Năm 1960, Lạc nhập ngũ vào Quân khu 4, sau đó đi B. Đồng đội cũ cho biết ông Lạc thuộc lực lượng trinh sát đặc công, hoạt động bí mật. Lần cuối cùng có người nhà gặp ông là vào buổi chiều tại xã Tân Thủy, Quảng Bình, cuối năm 1961. Đó cũng là lần cuối cùng gia đình có tin ông.
Chiến tranh ngày càng khốc liệt, những đồng đội cùng đợt nhập ngũ năm ấy không một ai sống sót trở về. Ông Lạc chưa từng liên hệ với gia đình trong suốt ngần ấy năm. “Gia đình nuôi hy vọng em đang làm nhiệm vụ bí mật nào đó chưa về”, cụ Dinh nói.
Năm 1982, gia đình nhận giấy báo tử ghi liệt sĩ Nguyễn Văn Lạc hy sinh ngày 24/3/1966 tại Quảng Ngãi. Sự mâu thuẫn giữa lời kể của nhân chứng (hoạt động ở Quảng Trị) và giấy báo tử (hy sinh ở Quảng Ngãi) khiến gia đình bước vào một hành trình tìm kiếm khó khăn.
Là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Sơn Thủy, huyện A Lưới, Thừa Thiên Huế nên đầu năm 2000, ông Nguyễn Thanh Sơn (cháu của liệt sĩ Lạc) thường xuyên chạy xe máy đến các nghĩa trang quanh khu vực Gio Linh (Quảng Trị) tìm kiếm nhưng phần lớn là bia “Liệt sĩ chưa rõ danh tính”.
Bế tắc ở thực địa, ông Sơn bắt tàu hỏa đi các tỉnh Nam Trung Bộ tìm manh mối. Mọi cuộc tra cứu trên Cổng thông tin điện tử, mọi lá thư nhờ vả Hội Cựu chiến binh khắp nơi xác minh đều trả về con số không.
Ông tiếp tục gõ cửa các cơ quan lưu trữ. Đến Ban Chỉ huy Quân sự huyện Hương Khê, ông nhận thông tin sổ sách cũ đã bị nước lũ cuốn trôi. Lên Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh, tên Nguyễn Văn Lạc cũng không tồn tại. Ông lặn lội ra Quân khu 4, Quân khu 5, rồi mang toàn bộ hồ sơ ra tận Bộ Quốc phòng và Cục lưu trữ tàng thư cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc tại Hà Nội. “Cán bộ mở máy tính rà soát từng dòng dữ liệu nhưng tra mãi không ra. Họ giải thích chú đi đặc công bí mật, hồ sơ lưu lại vô cùng ít ỏi hoặc đã thất lạc”, ông Sơn kể.
Ba ngôi mộ vô danh ở Mang Yang
Không mất hoàn toàn dấu vết như gia đình cụ Dinh, cụ Lê Thị Quỳnh dù tìm đúng nghĩa trang cũng chưa thể xác định được phần mộ con trai.
Nhớ về người anh cả từng bảo bọc 6 đứa em, bà Lê Thị Quế kể, dù không thuộc diện bắt buộc anh cả Lê Thanh vẫn tình nguyện viết đơn nhập ngũ sau khi học hết phổ thông.
Năm 1972, sau khi huấn luyện ở Sơn Tây, Hà Nội, chàng trai 20 tuổi Lê Thanh hành quân vào Gia Lai. Trong thư gửi gia đình ngày 2/4/1972, anh viết: “Thưa cha mẹ trong cuộc chiến đấu này với kẻ thù thì tổn thất là chuyện thường. Rủi ro con có việc gì, cha mẹ cũng đừng đau khổ quá mà coi con như con đã vẫn xa nhà làm nhiệm vụ và cha mẹ hãy tự hào khi có người con đã góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc”.
Ngày 7/6/1972, anh hy sinh dưới chân cầu Lệ Cần, huyện Đắk Đoa, tỉnh Gia Lai.
Nhận giấy báo tử nhưng không tin con đã mất, vợ chồng cụ Quỳnh nhờ người cháu đang chiến đấu ở Gia Lai tìm kiếm. Liên lạc được với đơn vị, gia đình xác định Lê Thanh hy sinh cùng hai đồng đội tại một vị trí. Thi hài anh được một người dân địa phương quý mến chôn cất riêng một góc để tiện bề hương khói, hai đồng đội còn lại được chôn cạnh nhau.
Hòa bình lập lại, khi Nhà nước quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Mang Yang, hài cốt ba người được xếp liền kề và đều ghi “Liệt sĩ vô danh”.
Gia đình khoanh vùng được cụm ba ngôi mộ. Ông Lê Tuấn Đạt, người con thứ bảy, cùng vợ là bà Phạm Thị Hương lên kế hoạch tìm thân nhân của hai liệt sĩ còn lại để xét nghiệm ADN loại trừ.
Thời điểm đó, hai gia đình kia gặp khó khăn kinh tế nên chưa thể thực hiện. Từ đó cứ vài năm gia đình lại vào Gia Lai một lần. Mỗi lần đến Nghĩa trang liệt sĩ Mang Yang, vợ chồng ông Đạt đều chuẩn bị ba mâm lễ như nhau, lần lượt thắp hương trước cả ba ngôi mộ. “Không biết anh tôi nằm ở đâu nên chúng tôi hương khói cho cả ba. Các anh sống là đồng đội, khi nằm xuống vẫn ở cạnh nhau”, bà Hương nói.
Cuộc đua với thời gian
Hy vọng của hai gia đình giờ đây được đặt vào “Chiến dịch 500 ngày đêm” do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phát động. Đợt cao điểm này đặt mục tiêu quy tập 7.000 hài cốt, lấy mẫu sinh phẩm từ 230.000 phần mộ vô danh và giám định ADN 18.000 mẫu.
Cả nước hiện có khoảng 1,2 triệu liệt sĩ. Hơn 900.000 hài cốt đã được quy tập nhưng còn khoảng 300.000 trường hợp chưa xác định danh tính. Mẫu ADN của thân nhân sẽ được lưu vào ngân hàng quốc gia để đối sánh và xác minh chéo qua hồ sơ quân nhân.
Hành trình đang đếm ngược từng ngày. Sau nhiều năm, hài cốt liệt sĩ dần phân hủy do điều kiện tự nhiên, trong khi thân nhân có quan hệ huyết thống gần nhất (đặc biệt là thế hệ thứ nhất) phần lớn đã bước sang tuổi 80, 90. Mỗi ngày trôi qua, cơ hội thu thập nguồn gene lại hẹp dần. Việc lập cơ sở dữ liệu ADN sẽ rút ngắn quãng đường hiện thực hóa các cuộc đoàn tụ sau nửa thế kỷ.
Gia đình cụ Quỳnh hiện đã hoàn tất hồ sơ và giấy ủy quyền. “Chúng tôi chỉ chờ cơ quan chức năng thông báo đi giám định là lên đường”, bà Quế nói.
Đây là thông tin từ buổi họp báo thông tin về kết quả Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII được tổ chức chiều nay (25-6) tại Hà Nội.
Trả lời câu hỏi về việc chuyển đổi phương thức tiếp cận, tập hợp đoàn viên, thanh niên và một số hoạt động Đoàn thông qua mạng xã hội, anh Nguyễn Thái An - Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Đoàn - cho biết thanh niên càng dành nhiều thời gian trên mạng xã hội thì tổ chức Đoàn càng cần phải tổ chức các hoạt động thực tế để các bạn trải nghiệm.
Hoạt động Đoàn là "chất liệu" để thanh niên tự học, tự trải nghiệm. Anh An nêu ví dụ các phong trào thanh niên tình nguyện chính là môi trường để thanh niên đóng góp công sức, hỗ trợ người dân và thông qua những hoạt động này, các bạn thanh niên được tự trải nghiệm, trưởng thành hơn.
"Chúng tôi xác định tổ chức các hoạt động trực tuyến để kết nối và định hướng, kéo và đưa thanh niên vào hoạt động trực tiếp nhưng dùng hoạt động trực tiếp để giáo dục thanh niên" - anh An chia sẻ.
Về nâng cao năng lực chuyển đổi số của thanh niên, thời gian qua tổ chức Đoàn có nhiều hoạt động để hỗ trợ thanh niên như các lớp về bình dân học dịch vụ số, bình dân học vụ AI.
Các lớp học được tổ chức trên mạng xã hội, cung cấp chứng chỉ cho các bạn học viên thanh niên, sau đó các đội hình "bình dân học vụ số" có thanh niên là nòng cốt hỗ trợ cộng đồng.
Đối với thanh thiếu nhi, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Đoàn cho biết vì đặc điểm, tâm sinh lý lứa tuổi, tổ chức Đoàn, Hội càng phải có các hoạt động trực tiếp, các hình thức sinh hoạt gần gũi, hấp dẫn.
Với một số sản phẩm, hoạt động của Đoàn, Hội trên nền tảng số phải có những sản phẩm phù hợp để thiếu nhi ít tiếp xúc với mạng xã hội và tránh bị ảnh hưởng từ môi trường mạng.
Đại hội Đoàn toàn quốc XIII là kỳ đại hội diễn ra trong bối cảnh yêu cầu về chuyển đổi số mạnh mẽ.
Đại hội đã thông qua Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa XII, thống nhất mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Đại hội biểu thị quyết tâm xây dựng thế hệ thanh niên thời kỳ mới có lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh, hoài bão, đạo đức tốt, có tri thức sâu rộng, thể chất khỏe mạnh và tâm hồn giàu bản sắc văn hóa Việt Nam;
Đoàn xác định xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh toàn diện, thực sự là đội dự bị tin cậy của Đảng, lực lượng xung kích cách mạng, trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên.
Đại hội xác định 13 chỉ tiêu trọng tâm của nhiệm kỳ 2026 - 2031, trong đó có các chỉ tiêu quan trọng như: 100% cán bộ Đoàn, 80% thanh niên được tuyên truyền, phổ biến về nghị quyết của Đảng, của Đoàn, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Trong nhiệm kỳ phấn đấu có 100 triệu lượt đoàn viên, thanh niên tham gia hoạt động tình nguyện, 100.000 công trình thanh niên các cấp tham gia phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tỉ lệ đoàn kết tập hợp thanh niên đạt 80%, 1 triệu đoàn viên ưu tú được giới thiệu cho Đảng xem xét kết nạp.
Về nhiệm vụ, giải pháp nhiệm kỳ 2026 - 2031, đại hội thống nhất tập trung vào 6 nhóm nội dung lớn: tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục, triển khai phong trào "Tuổi trẻ Việt Nam tiên phong trong kỷ nguyên mới" và triển khai chương trình "Phát triển toàn diện thanh niên Việt Nam"...
Tôi sinh ra, lớn lên rồi là một cô giáo lành lặn. Thế nhưng, vào đầu năm thứ hai giảng dạy ở Trường THPT Tân Thành (xã Tân Thành A, khu vực huyện Tân Hồng cũ, tỉnh Đồng Tháp) tai nạn giao thông ập đến ngay trên đường tôi đi vận động học sinh ra lớp.
Những ngày đầu tỉnh dậy, tôi hụt hẫng tột cùng khi biết mình mất đi một bên chân. Từ một người đang trong tuổi thanh xuân, mang nhiều hoài bão và đang đầy nhiệt huyết với nghề, tôi bỗng chốc trở thành người khuyết tật.
Tôi còn phải đối mặt với sự phân biệt đối xử. Những lời miệt thị như "con nhỏ cụt giò" hay những sự so sánh thiếu tôn trọng "tao thà lấy Thị Nở chứ không lấy người mất chân như cô Tâm"… thực sự rất đau lòng. Tôi chỉ biết khóc, rồi lại tự nhủ phải mạnh mẽ để đi tiếp.
Tôi sốc, buồn cho số phận, nhưng rồi tôi chọn cách đối mặt để vượt lên chính mình, bắt đầu hành trình "đứng dậy" theo đúng nghĩa đen.
Để có thể đi lại, tôi tập làm quen với các dụng cụ hỗ trợ như nạng, chân giả... Lần đầu tiếp xúc với chiếc chân giả, mọi thứ không hề như tôi tưởng tượng. Để mang được chân, tôi phải quấn nhiều lớp băng thun, lồng phần mỏm cụt vào ổ mỏm cụt (socket) và dùng một sợi dây đai choàng qua người để giữ chân giả bám vào cơ thể.
Mang chân lâu ngày thường bị hầm nóng, bọng nước, vỡ ra đau rát. Mỗi bước đi khi ấy là mỗi lần tôi phải cắn răng, nén nước mắt. Nhưng tôi vẫn cố gắng để đứng lớp, để có thu nhập lo cho mẹ già đau yếu và cuộc sống của hai mẹ con.
Khó khăn chưa dừng lại ở đó. Những khi dây đeo đứt, bàn chân hư, vỏ bọc hỏng hay khớp gối có vấn đề, tôi lại phải khăn gói từ Cao Lãnh lên TP.HCM để chỉnh sửa. Có lần đi đường xa, trời nắng hầm làm chân tuột ra rơi xuống đường - một tình huống dở khóc dở cười, buồn tủi và đau đớn.
Mỗi lần sửa chữa hay thay thế bộ phận là một lần tôi lo lắng về kinh phí. Với đồng lương ít ỏi của nghề giáo, vừa lo cho mẹ già, tôi phải tằn tiện, chắt chiu từng đồng, có những khi không dám ăn, dám mặc.
Sau này, may mắn được nhà hảo tâm hỗ trợ loại chân giả sử dụng kỹ thuật hút chân không với silicon, việc lắp chân trở nên dễ dàng hơn. Từ khi có được chiếc chân giả tốt hơn, cuộc sống của tôi như bước sang một trang mới.
Tôi không chỉ có thể tự tin đứng trên bục giảng mà chân còn giúp tôi đi lại vững vàng hơn, giúp tôi có thể đi đến tận nhà những hoàn cảnh khó khăn, hay tham gia nhiều chuyến thiện nguyện nơi xa.
Tôi thử sức với những điều mà trước đây chưa dám nghĩ tới như tham gia chạy marathon 4 lần, chơi nhiều môn thể thao... Đặc biệt, tôi tham gia các hoạt động xã hội tích cực hơn và sáng lập học bổng dành cho học sinh khó khăn. Có đôi chân tốt, tôi có thể mang niềm tin và nghị lực lan tỏa đến nhiều người hơn nữa.
Nhưng chi phí cho chân giả tốt khá cao. Tôi thường trăn trở về nỗi khổ của những người khuyết tật như mình, thấy thật buồn cho ai không đủ tài chính, cũng không được tặng chân, thì cuộc sống chống nạng sẽ buồn và bất tiện đến mức nào.
Từ trải nghiệm của mình, tôi hiểu rằng dụng cụ hỗ trợ chính là "chìa khóa" đầu tiên để người khuyết tật tự tin hòa nhập. Với một người có công việc ổn định như tôi còn khá lo lắng về chi phí cho các thiết bị này thì thiết nghĩ các bạn đồng cảnh như tôi thậm chí những bạn có thu nhập thấp, chưa có việc làm thì thực sự đây là nỗi trăn trở rất lớn.
Dù Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách quan tâm, nhưng thực tế đa số người khuyết tật vẫn có cuộc sống khó khăn, kinh tế bấp bênh, nhiều người chưa có việc làm ổn định. Do đó, tôi xin có những đề xuất:
• Chính sách hỗ trợ dụng cụ trợ giúp và bảo trì định kỳ: Mong Nhà nước và các tổ chức xã hội quan tâm tạo quỹ hoặc đưa vào danh mục bảo hiểm y tế để chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí làm chân tay giả, xe lăn...
Đặc biệt ưu tiên cho người trong độ tuổi lao động và học tập. Một dụng cụ đạt chuẩn, chất lượng sẽ giúp người dùng đi lại tự nhiên, giảm thiểu đau đớn và ngăn ngừa các thương tật thứ phát về xương khớp. Những khen thưởng dành cho người khuyết tật tiêu biểu có thể kèm theo các gói hỗ trợ thiết thực này như một sự ghi nhận ý nghĩa.
• Xây dựng các trung tâm tư vấn và lắp đặt chuyên sâu: Để mỗi người khuyết tật đều được tiếp cận thiết bị phù hợp nhất với tình trạng thể chất và vận động của mình.
• Thay đổi tư duy về dụng cụ hỗ trợ: Mong mọi người nhìn nhận các thiết bị này không phải là "quà từ thiện", mà là công cụ đầu tư để người khuyết tật có thể tự lập, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và tạo ra giá trị cho xã hội.
Chỉ khi có phương tiện tốt để bước đi, chúng tôi có thể tự tin hòa nhập, cống hiến cho cộng đồng và xã hội chúng ta sẽ thực sự đúng theo tinh thần không để ai bị bỏ lại phía sau.
Nước Anh đang trải qua chuỗi ngày nóng nhất lịch sử tháng 6 do hiện tượng "vòm nhiệt" – khối áp suất cao giữ chặt không khí nóng ở tầng thấp.
Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) đã phát bản tin cảnh báo nhiệt độ cực độ (màu đỏ) trong 3 ngày liên tiếp. Đi kèm với đó là hiện tượng "đêm nhiệt đới" khi nhiệt độ ban đêm không xuống dưới 20 độ C, triệt tiêu khả năng tự phục hồi thân nhiệt của người dân.
Sáng sớm 25/6, trước siêu thị Lidl tại Southampton hàng dài người đợi mua máy điều hòa. Hiện tượng này lần đầu tiên xảy ra trong lịch sử.
Theo nhân viên cửa hàng, toàn bộ lô hàng "đã bán hết chỉ trong vài giây". Tình trạng "cháy hàng" điều hòa cũng xảy ra tại nhiều chi nhánh Lidl khác trên khắp nước Anh. Một số khách hàng cho biết họ ra về tay trắng vì người đứng đầu hàng mua cùng lúc nhiều máy điều hòa.
Tại khu công viên Hampstead Heath ở tây bắc London, hàng chục người vượt rào để nhảy xuống các ao nước thuộc khu bảo tồn động vật hoang dã. Theo nhân viên bảo vệ, mỗi ngày có hàng chục người vi phạm. Họ chỉ có thể yêu cầu người dân rời khỏi khu vực chứ không có quyền xử phạt.
Lực lượng bảo vệ cho biết nhiều người có thái độ hung hăng khi bị nhắc nhở. Một số người dân cho rằng hệ thống đặt chỗ tại các khu bơi công cộng quá rườm rà và việc thu phí khiến họ khó tiếp cận. Chính quyền London hiện đã tăng cường rào chắn quanh các hồ.
Nắng nóng cũng gây áp lực lớn cho hạ tầng giao thông và y tế. Nhiều tuyến đường sắt phải giảm tốc độ vì nguy cơ biến dạng đường ray. Hiệp hội Ôtô Anh (AA) cho biết số cuộc gọi cứu hộ xe hỏng tăng 14%, trong khi phương tiện gặp sự cố do quá nhiệt tăng hơn 50%.
Tại các bệnh viện, Dịch vụ Cứu thương London ghi nhận số ca cấp cứu đe dọa tính mạng cao hơn 50% so với thông thường; các ca ngừng tim tăng 30%. Nhiều bệnh viện phải hủy lịch phẫu thuật không cấp bách.
Giám đốc điều hành Craig Harman khuyến cáo người dân uống nước thường xuyên, tránh ra ngoài lúc nắng gắt và hạn chế tập thể dục ngoài trời.
Thị trưởng London Sadiq Khan cho biết cần trang bị điều hòa cho các trường học, văn phòng và bệnh viện ở thủ đô, đồng thời công bố kế hoạch ứng phó nắng nóng đầu tiên của thành phố.
