Mục tiêu 100% người dân TPHCM có “hộ chiếu sức khỏe” năm 2030
Tại hoạt động “Smart Healthcare 2026” hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân, diễn ra ở TPHCM ngày 8/4, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM cho biết, thành phố đang đứng trước những thử thách không nhỏ từ tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân số lớn, tình trạng già hóa dân số và sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm.
Trước nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, ngành y tế đang quyết liệt chuyển đổi mô hình từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ chăm sóc khi có bệnh sang quản lý sức khỏe liên tục, toàn diện suốt vòng đời.
Trong hành trình chuyển đổi ấy, y tế thông minh (Smart Healthcare) được xác định là chìa khóa then chốt. Theo ông Châu, y tế thông minh không chỉ dừng lại ở trang thiết bị hiện đại mà là xây dựng hệ sinh thái số toàn diện. Trong đó, dữ liệu sức khỏe được liên thông để việc chăm sóc mang tính cá thể hóa và đạt hiệu quả tối ưu.
“TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây sẽ là hộ chiếu sức khỏe theo mỗi người suốt cuộc đời. Nó không chỉ giúp bác sĩ có phác đồ điều trị chính xác nhờ dữ liệu lịch sử y tế đầy đủ, mà còn giúp người dân tự theo dõi tình trạng bản thân thuận tiện nhất”, Phó Giám đốc Sở Y tế chia sẻ.
Bên cạnh xây dựng hồ sơ sức khỏe, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các thiết bị đeo thông minh cũng mở ra kỷ nguyên mới cho ngành y tế. Các thiết bị này giúp theo dõi chỉ số sinh tồn theo thời gian thực, cảnh báo sớm dấu hiệu bất thường và xóa nhòa khoảng cách địa lý thông qua khám chữa bệnh từ xa (Telemedicine).
Dù đề cao vai trò của công nghệ tiên tiến, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu khẳng định, lối sống lành mạnh của mỗi cá nhân vẫn là yếu tố quan trọng nhất. Để hiện thực hóa mục tiêu toàn dân khỏe mạnh, lãnh đạo Sở Y tế kêu gọi mỗi người cần bắt đầu từ những hành động thiết thực nhất.
Cụ thể, người dân cần chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ, bằng cách hạn chế rượu bia, thuốc lá và cắt giảm lượng muối, đường, chất béo không lành mạnh trong khẩu phần ăn hàng ngày.
Song song đó, cần duy trì thói quen vận động thể chất và xây dựng môi trường sống xanh, để vừa cải thiện thể trạng, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, công tác dinh dưỡng hợp lý – trọng tâm là chương trình “dinh dưỡng 1000 ngày đầu đời” – được coi như chìa khóa nâng tầm vóc cho thế hệ tương lai.
Lãnh đạo Sở Y tế TPHCM cũng khuyến khích người dân tận dụng các dịch vụ y tế tại cộng đồng để tầm soát định kỳ, giúp phát hiện sớm các nguy cơ bệnh tật ngay từ giai đoạn khởi phát.
Thách thức trong hành trình miễn dịch trọn đời
Chia sẻ tại hội nghị khoa học “Hành trình miễn dịch trọn đời – Góc nhìn đa chiều về cơ hội và thách thức”, diễn ra mới đây, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, dịch tễ học toàn cầu và trong nước đã có nhiều biến động, từ thay đổi mô hình bệnh tật theo độ tuổi và nhóm nguy cơ đến các thách thức đối với hệ thống y tế.
Do đó, cách tiếp cận dự phòng cần được đặt trong tổng thể chiến lược và dựa trên dữ liệu dịch tễ, bằng chứng khoa học cũng như kinh nghiệm quốc tế. Trong đó, định hướng “miễn dịch trọn đời” ngày càng được quan tâm để nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Thực tế hiện nay, gánh nặng bệnh truyền nhiễm đang tập trung ở các nhóm dễ bị tổn thương, nhưng chưa được chủ động dự phòng đầy đủ. Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, kéo theo sự thay đổi về nhu cầu chăm sóc sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi và các nhóm có bệnh nền.
PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM phân tích, người lớn tuổi (đặc biệt từ 65 tuổi trở lên) dễ mắc các nhiễm trùng đường hô hấp với mức độ nghiêm trọng và nguy cơ tử vong cao.
Các nhiễm trùng đường hô hấp không chỉ gây bệnh cấp tính mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính. Đặc biệt, đồng nhiễm virus và vi khuẩn có thể dẫn đến diễn tiến nặng và làm gia tăng nguy cơ tử vong. Do đó, chuyên gia cho rằng việc chủ động phòng ngừa cần được cân nhắc ở nhóm bệnh nhân này.
GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam cho biết thêm, với trẻ nhũ nhi, RSV (virus hợp bào hô hấp) là một trong những tác nhân hô hấp thường gặp ở. RSV có thể gây ra các di chứng như hen suyễn và thở khò khè, với tỷ lệ nhập viện cao nhiều lần so với cúm.
Nhiễm RSV không chỉ tạo gánh nặng bệnh tật mà còn ảnh hưởng lớn đến tài chính của gia đình người bệnh cũng như hệ thống chăm sóc y tế.
Các chuyên gia cho rằng, từ các nhóm nguy cơ khác nhau (người cao tuổi, người có bệnh nền, trẻ nhũ nhi…), khái niệm “miễn dịch trọn đời” cần được đặt ra như một khung tiếp cận theo vòng đời trong y tế dự phòng.
Từ đó, giúp cộng đồng chuyên môn nhìn nhận dữ liệu dịch tễ, thực hành lâm sàng và kinh nghiệm quốc tế một cách hệ thống hơn, phù hợp với nhu cầu sức khỏe thay đổi theo tuổi và nhóm nguy cơ.
“Cần nhận diện nguy cơ sớm và tăng cường trao đổi thông tin khoa học với nhân viên y tế, bao gồm cả giai đoạn thai kỳ, như một phần của cách tiếp cận theo vòng đời”, GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến nhận định.
Ngày 27-4, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết địa phương vừa ghi nhận 2 ca mắc viêm não mô cầu, trong đó 1 trẻ em do bệnh quá nặng đã không qua khỏi.
Bệnh nhân đã qua đời là bé N.D.T.Ê. (2 tuổi). Theo bệnh án, bé Ê. xuất hiện triệu chứng sổ mũi từ ngày 23, đến ngày 25-4 thì sốt cao, nôn ói, li bì nên được đưa đi khám, sau đó chuyển Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên điều trị.
Dù được tích cực cứu chữa, tuy nhiên đến sáng 26-4 bé không qua khỏi. Bé Ê. chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh.
Ngoài ra ông N.Đ.Q., chú ruột bé Ê., cũng dương tính với vi khuẩn não mô cầu. Ông có triệu chứng ho, mệt mỏi và đang được cách ly, điều trị.
Ngành y tế đã khẩn trương truy vết, lấy mẫu các trường hợp tiếp xúc gần, cho uống kháng sinh dự phòng và xử lý môi trường tại khu vực liên quan.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây qua đường hô hấp, có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Ngành y tế khuyến cáo người dân tiêm vắc xin phòng bệnh, giữ vệ sinh cá nhân và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Viện Dinh dưỡng Quốc gia và Viện Sức khỏe Nutrilite hôm 19/6 công bố khảo sát trên gần 1.500 người trưởng thành, cho thấy các nguy cơ dinh dưỡng đang tích tụ ngay trong nhóm lao động trẻ, như bỏ bữa sáng, tình trạng thừa cân - béo phì. Điều này cho thấy tuổi thọ 74,5 của người Việt khó trọn vẹn nếu không đi cùng những năm tháng sống khỏe.
Thượng tá, TS.BS.CK2 Vũ Sơn Giang, Chủ nhiệm Chính trị, Bệnh viện Quân y 175, nhìn nhận tuổi thọ trung bình của người Việt hiện cao hơn nhiều quốc gia có cùng mức thu nhập và tăng đáng kể so với hai thập kỷ trước. Đây là thành tựu đáng tự hào, phản ánh sự tiến bộ về kinh tế, y tế, dinh dưỡng, giáo dục và chất lượng sống của quốc gia.
Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển hiện nay, câu hỏi quan trọng không còn là người dân sống bao lâu, mà là sống khỏe đến đâu. Các thống kê ghi nhận mỗi người Việt có khoảng 10 năm cuối đời phải sống chung với ốm đau. Trung bình một người lớn tuổi mắc 3-4 bệnh nền, ảnh hưởng đến chất lượng sống.
"Tuổi thọ không nên chỉ được nhìn như một con số tăng lên qua từng năm, điều quan trọng hơn là chất lượng sống trong quãng đời đó", bác sĩ Giang nói.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Nếu ba thập niên trước, ưu tiên là giảm đói nghèo, nâng cao tuổi thọ và mở rộng khả năng tiếp cận y tế, thì hiện nay bài toán lớn hơn là làm sao để người dân sống khỏe hơn trong tuổi già.
Theo dự báo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già. Bác sĩ Giang nhận định đây là thách thức lớn, bởi già hóa dân số tạo áp lực lên y tế, an sinh xã hội và tăng trưởng dài hạn.
Khi nhắc đến chất lượng sống tuổi già, các quốc gia Bắc Âu, Nhật Bản hay Singapore thường được xem là những mô hình tham khảo, khi người cao tuổi vẫn duy trì khả năng vận động, tự chăm sóc bản thân, tham gia hoạt động xã hội và giữ được niềm vui sống. Đó cũng là lý do nhiều nước đã chuyển trọng tâm từ "sống lâu" sang "sống khỏe dài lâu", phù hợp định hướng của WHO và Liên Hợp Quốc.
Một tín hiệu tích cực là nhận thức của người Việt về sức khỏe đang dần thay đổi. Ngày càng nhiều người xem sức khỏe là tài sản cần tích lũy từ sớm, thể hiện qua xu hướng chạy bộ, chơi thể thao và khám sức khỏe định kỳ ngày càng phổ biến.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu mới cho thấy khoảng cách giữa nhận thức và hành vi vẫn còn lớn. Tỷ lệ thừa cân, béo phì trong nhóm khảo sát lên tới 43,6%, hơn 60% chưa tiêu thụ đủ rau xanh và trái cây theo khuyến nghị, 26,7% không ăn sáng thường xuyên. Những nguy cơ này xuất hiện ngay trong tuổi lao động, cho thấy nền tảng sức khỏe tuổi già không được quyết định ở tuổi 60 hay 70, mà từ những lựa chọn rất sớm trong đời sống hàng ngày.
PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết Việt Nam đang đối mặt "gánh nặng kép về dinh dưỡng", khi suy dinh dưỡng, thiếu vi chất vẫn tồn tại song song với tình trạng thừa cân, béo phì và bệnh không lây nhiễm gia tăng nhanh. Theo ông, thách thức hiện nay không còn chỉ là "ăn đủ" mà là "ăn đúng" và "ăn cân đối", bởi dinh dưỡng hợp lý là nền tảng để phòng bệnh từ sớm.
Các chuyên gia cho rằng già hóa dân số đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, từ hoàn thiện chính sách đến nâng cao năng lực y tế dự phòng. "Thành tựu thực sự của Việt Nam trong tương lai không chỉ nằm ở số năm sống thêm, mà ở số năm mỗi người có thể sống khỏe mạnh, tự chủ và hạnh phúc", bác sĩ Giang nói.
Cô gái 17 tuổi người Thanh Hóa, cao 1,73 m, khi đó đang mang trên người gần 80 kg. Không phải con số trên bàn cân khiến Thảo quyết tâm thay đổi, mà là một buổi chiều ở tiệm may. Bố đưa cô đi thử áo dài đồng phục. Thảo lần lượt thử từng chiếc, đến size lớn nhất trong cửa hàng vẫn không mặc vừa.
Sau đó, bố kể lại với cả nhà: "Người gì mà béo thế, đến size lớn nhất cũng chẳng lọt". Thảo về phòng, đóng cửa lại và khóc. "Đêm nào mình cũng suy nghĩ, tủi thân vì những ánh mắt miệt thị từ người quen đến bạn bè", cô nhớ lại.
Thảo bắt đầu tăng cân từ lớp 4, nhưng phải đến lớp 9, khi áp lực ôn thi đẩy thói quen ăn vặt lên đỉnh điểm, cân nặng mới thực sự mất kiểm soát. Suốt 4 năm, cô không một lần dám bước lên bàn cân vì "sợ nhìn thấy con số thực tế".
Cú sốc đến khi nhìn lại ảnh người khác chụp mình, cô không nhận ra thân hình trong khung hình là chính mình.
Phản ứng đầu tiên của Thảo là nhịn ăn. Cô cắt bữa, chịu đói, rồi vì kiệt sức lại ăn bù gấp đôi. Vòng lặp đó kéo dài nhiều tháng mà cân không nhúc nhích. "Mình cứ nghĩ càng tập nhiều càng giảm nhanh, nhưng càng tập càng đói, càng ăn nhiều, mãi không thoát được", Thảo nói.
Đây là sai lầm phổ biến trong giảm cân. Theo WebMD, nhịn đói kéo dài không chỉ gây hạ đường huyết, chóng mặt và mệt mỏi mà còn có thể dẫn đến ăn uống mất kiểm soát về sau, khiến lượng mỡ tích lũy ngược trở lại.
Bước ngoặt đến khi Thảo dành hàng giờ xem video hướng dẫn giảm cân khoa học và hiểu ra một nguyên tắc căn bản, muốn giảm cân, lượng calo nạp vào phải thấp hơn lượng calo tiêu thụ. Cô tự đặt mua thảm tập, cân tiểu ly, tải ứng dụng tính BMI và đếm calo từng bữa. Toàn bộ quá trình này, Thảo giấu bố mẹ vì sợ "nói trước bước không qua" và lo phụ huynh ngăn cản khi đang tuổi ăn học.
Chế độ ăn của Thảo không theo công thức ức gà, gạo lứt quen thuộc. Cô vẫn ăn cơm cùng gia đình, nhưng dùng cân tiểu ly đo từng phần cơm, thịt, rau trước khi cho vào đĩa riêng. Cô tăng gấp đôi lượng rau xanh, ưu tiên hải sản, thịt nạc, cá, cắt hoàn toàn bánh kẹo và nước ngọt. Khi thèm ăn vặt, Thảo chọn trứng luộc hoặc hoa quả ít đường như dưa chuột, táo, cam, tránh sầu riêng, xoài, nho.
Bác sĩ Nguyễn Văn Tiến, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, khuyến cáo rằng ngay cả trong quá trình giảm cân, cơ thể vẫn cần đủ protein từ hải sản, trứng, thịt gà và các sản phẩm từ sữa để no lâu và duy trì cơ bắp.
Giai đoạn giữa hành trình, Thảo mắc thêm một sai lầm khác: cắt calo quá sâu vì nôn nóng giảm nhanh. Tóc bắt đầu rụng, cơ thể suy nhược, không đủ sức tập trung học. "Sau khi được mọi người góp ý, mình mới hiểu đây là hành trình dài, cần bền bỉ chứ không phải hành xác", cô nói. Từ đó, Thảo điều chỉnh mức thâm hụt calo về ngưỡng an toàn và duy trì đều đặn.
Ba tháng đầu, Thảo giảm 10 kg. Sau bảy tháng, cô đạt 56 kg, tổng cộng giảm 24 kg. Toàn bộ tủ quần áo từ size 2XL được thay mới xuống size M, S. "Ngày xưa đi cầu thang nghe tiếng bước chân bịch bịch, giờ thì thanh thoát. Ngay cả cái giường nằm cũng bớt lún", Thảo tâm sự.
Hiện tại, nữ sinh Thanh Hóa vẫn duy trì thói quen ăn uống có kiểm soát nhưng không còn khắt khe như giai đoạn đầu. Mùa hè này, cô dự định bắt đầu tập gym để cơ thể săn chắc hơn. "Giảm cân không chỉ là để đẹp, mà là để học cách yêu bản thân và làm chủ kỷ luật của chính mình", Thảo nói.
