Chiều qua, tôi mới nghe được một lời nhận xét của bà hàng xóm cạnh nhà về con trai mình: “5 tuổi rồi mà mới cộng được mấy số một chữ số à? Chưa biết trừ luôn sao? Chưa đánh vần được thì vào lớp một kiểu gì?”. Tôi chỉ cười vì đã nghe những câu như thế quá nhiều.
Đúng là con tôi 5 tuổi mới biết cộng những phép tính đơn giản với số có một chữ số. Con thuộc bảng chữ cái nhưng chưa thể ghép vần để đọc. Nếu đem so với nhiều bạn cùng tuổi, con có vẻ chậm hơn ở khá nhiều kỹ năng. Có thời gian, tôi cũng sốt ruột. Mỗi lần mở mạng xã hội lại thấy những đứa trẻ 4-5 tuổi đọc vanh vách, làm toán nhanh, nói tiếng Anh lưu loát. Mỗi lần đi họp phụ huynh hay gặp người quen, câu hỏi đầu tiên thường là: “Con đọc được chưa?”, “biết làm Toán đến đâu rồi?”.
Tôi cũng từng thử ép con học nhiều hơn. Buổi tối, hai mẹ con ngồi tập đánh vần. Nhưng chỉ vài phút là con tôi mất tập trung, mắt đỏ hoe, giọng lí nhí: “Mẹ ơi, con mệt quá”. Có hôm cả hai cùng mệt mỏi, tôi cáu gắt còn con thì khóc. Sau những lần như vậy, tôi nhận ra mình đang cố biến con thành phiên bản mà người lớn mong muốn, chứ không phải giúp con học theo tốc độ của chính mình.
Thế rồi, tôi quyết định chậm lại. Thay vì bắt con học thật nhiều, tôi đọc sách cùng con mỗi tối. Thay vì hỏi hôm nay con học được mấy chữ, tôi hỏi con có điều gì khiến con vui nhất trong ngày. Điều thú vị là khi không còn áp lực, con tôi cũng tiến bộ từng chút một. Hôm nay, con cộng được phép tính mà tuần trước còn lúng túng. Hôm sau, con tự nhận ra một chữ cái trong cuốn truyện. Những bước tiến ấy nhỏ bé, nhưng đều là nỗ lực của con.
>> Sốt ruột vì con 5 tuổi kém xa bạn bè học tiền tiểu học
Tôi không phủ nhận việc học sớm có thể mang lại lợi thế. Mỗi gia đình có cách nuôi dạy khác nhau. Có những đứa trẻ tiếp thu rất nhanh và điều đó đáng được ghi nhận. Nhưng tôi cũng mong người lớn đừng vội coi những đứa trẻ phát triển chậm hơn một chút là “chậm”, “kém” hay “đáng lo” chỉ vì các con chưa đạt một cột mốc nào đó ở đúng độ tuổi.
Sự phát triển của trẻ không phải lúc nào cũng đi theo một đường thẳng. Có em biết đọc từ rất sớm nhưng vụng về trong giao tiếp. Có em làm Toán nhanh nhưng lại mất nhiều thời gian để tự lập. Cũng có em năm tuổi chưa biết đánh vần, nhưng rất biết quan sát, giàu lòng trắc ẩn và luôn sẵn sàng chia sẻ đồ chơi với bạn. Nếu chỉ dùng một vài kỹ năng học tập để đánh giá cả một đứa trẻ, có lẽ chúng ta đã bỏ qua rất nhiều điều đáng quý.
Đến bây giờ, mỗi khi ai đó nói: “Con chị chậm quá”, tôi không còn thấy tổn thương như trước. Tôi chỉ mỉm cười và nghĩ rằng, con tôi chỉ đang lớn lên theo nhịp của riêng mình. Tôi không cần con phải chạy đua với những đứa trẻ khác, chỉ cần hôm nay tốt hơn chính con của ngày hôm qua là được.
Tôi tin rằng, trong hành trình trưởng thành, tốc độ không phải là điều quyết định tất cả. Một đứa trẻ được yêu thương, được tôn trọng và được lớn lên mà không phải mang gánh nặng so sánh có lẽ sẽ đi xa hơn rất nhiều so với một đứa trẻ luôn sống trong áp lực phải “không được chậm hơn ai”.
Tôi rất đồng tình với quan điểm của tác giả bài viết "'Bắt đáy' căn hộ 5,5 tỷ Hà Nội". Tôi từng chứng kiến nhiều người tiếc nuối vì bỏ lỡ cơ hội mua nhà khi chờ giá giảm, nhưng cũng có không ít người mắc kẹt nhiều năm vì xuống tiền quá sớm trong lúc thị trường vẫn đang lao dốc. Vì vậy, tôi không bao giờ mua bất động sản theo kiểu "bắt dao rơi".
Nguyên tắc này không chỉ áp dụng với nhà đất mà với hầu hết các loại tài sản tài chính như cổ phiếu, vàng hay bất kỳ thị trường nào chịu tác động của cung cầu và tâm lý đám đông. Khi giá đang trong xu hướng giảm, không ai biết đâu là đáy thực sự. Thứ hôm nay được cho là "rẻ" có thể vài tháng sau còn rẻ hơn nữa.
Tôi biết nhiều người vẫn tin rằng lịch sử đã chứng minh giá nhà đất chỉ có tăng. Mỗi khi thị trường trầm lắng, lại xuất hiện những lời khuyên rằng "không mua bây giờ thì sau này sẽ không bao giờ mua được". Nhưng tôi cũng hiểu rằng trong số những người đưa ra quan điểm đó có không ít môi giới bất động sản, nhà đầu tư đang ôm hàng hoặc những người đang cần thị trường sôi động trở lại để thoát hàng.
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa mọi nhận định của họ đều sai. Tuy nhiên, với người mua ở thực hoặc nhà đầu tư cá nhân, tôi cho rằng cần nhìn thị trường bằng sự tỉnh táo thay vì chỉ dựa vào niềm tin rằng giá bất động sản sẽ tăng mãi.
Bản thân tôi nghĩ rằng thay vì cố đoán đáy, người mua nên chờ tín hiệu đảo chiều rõ ràng hơn. Đó là khi giá bắt đầu nhích lên trở lại sau một giai đoạn điều chỉnh, giao dịch dần sôi động hơn và thanh khoản được cải thiện. Khi đó, dù mua với giá cao hơn một chút so với đáy, người mua lại có cơ sở để tin rằng thị trường đang vận động theo hướng lành mạnh hơn.
>> Dư 300 triệu đồng mỗi năm nhưng tôi không có nổi mảnh đất
Một căn hộ mới bàn giao hôm nay chắc chắn phải phản ánh mặt bằng chi phí hiện tại. Nhưng tại sao nhiều căn hộ đã sử dụng 5-10 năm vẫn tăng giá mạnh như căn hộ mới, thậm chí tăng gấp đôi hoặc gấp ba chỉ trong vài năm? Nếu nhìn dưới góc độ tài sản, căn hộ cũng phải có khấu hao theo thời gian. Không ai định giá một chiếc xe đã chạy 10 năm bằng giá xe mới chỉ vì giá thép hay giá nhân công tăng. Vậy tại sao nhiều người lại mặc nhiên cho rằng một căn hộ cũ phải tăng giá liên tục bất chấp tuổi đời công trình ngày càng lớn?
Tôi không phủ nhận yếu tố vị trí, hạ tầng hay sự phát triển của khu vực có thể làm gia tăng giá trị bất động sản. Nhưng nếu lấy lý do giá đầu vào tăng để giải thích cho việc nhiều căn hộ tăng gấp hai, gấp ba lần chỉ trong 4-5 năm thì có lẽ chưa đủ thuyết phục.
Trong giai đoạn vừa qua, theo tôi, giá bất động sản tăng không chỉ vì chi phí xây dựng mà còn vì dòng tiền đầu cơ, tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội và kỳ vọng giá sẽ tiếp tục leo thang. Khi nhiều người cùng tin rằng giá chỉ có tăng, giá thường đi xa hơn giá trị thực. Bối cảnh hiện nay đã khác trước, Nhà nước đang đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân và các mô hình nhà cho thuê. Nếu nguồn cung được cải thiện đáng kể trong những năm tới, áp lực thiếu nhà ở có thể giảm bớt.
Theo quy luật thị trường, khi cung tăng nhanh hơn cầu, giá nhà khó có thể tiếp tục tăng nóng như giai đoạn trước. Ít nhất, tốc độ tăng cũng sẽ phải chậm lại để phản ánh đúng hơn giá trị sử dụng thực tế của bất động sản. Tôi cho rằng việc mặc định bất động sản luôn tăng giá là một niềm tin khá rủi ro.
Với tôi, mua nhà để ở hay đầu tư đều cần dựa trên giá trị thực, khả năng tài chính và diễn biến thực tế của thị trường. Chờ đợi một tín hiệu xác nhận xu hướng có thể khiến mình mua đắt hơn một chút, nhưng đổi lại sẽ tránh được nguy cơ mắc kẹt trong một thị trường còn đang trên đà điều chỉnh.
Cách đây hai năm, tôi đã bắt đầu tìm hiểu thị trường căn hộ. Khi đó, giá tuy không rẻ nhưng vẫn còn cảm giác "có thể với tới". Nhưng hiện tại, mỗi lần mở các trang bất động sản, tôi thực sự chùn bước. Giá căn hộ trung bình tại TP HCM đã lên khoảng 69 triệu đồng mỗi m2, còn Hà Nội thậm chí chạm mức 87 triệu đồng mỗi m2. Một căn hộ 70 m2, giá đã dễ dàng vượt 4-6 tỷ đồng. Với số tiền sẵn có của tôi, đồng nghĩa tôi vẫn phải vay thêm ít nhất 2-4 tỷ.
Vợ chồng tôi hiện có khoảng 1,5 tỷ đồng tiền tích lũy và thu nhập gia đình gần 100 triệu mỗi tháng. Thế nhưng, tôi thậm chí không dám vay ngân hàng để thực hiện kế hoạch mua nhà mà trước đây từng cho là "trong tầm tay".
Hiện nay, lãi suất vay mua nhà phổ biến ở mức 12-14% một năm. Con số này hoàn toàn khác so với giai đoạn trước, khi nhiều ngân hàng chào mức ưu đãi chỉ 7-8%. Nếu vay vài tỷ đồng trong 20 năm, chỉ cần lãi suất điều chỉnh tăng nhẹ, số tiền tôi phải trả nợ mỗi tháng cũng là một áp lực rất lớn.
Tôi thử tính toán rất thực tế: với khoản vay khoảng 3 tỷ đồng, lãi suất 12-14%, mỗi tháng gia đình tôi có thể phải trả 35-45 triệu đồng, thậm chí nhiều hơn sau khi hết thời gian ưu đãi. Con số này chiếm gần một nửa thu nhập, tôi chẳng khác đeo gông. Điều đó đồng nghĩa mọi kế hoạch tài chính khác như nuôi con, tiết kiệm, dự phòng rủi ro... đều bị bó hẹp lại.
>> Món hời khi tôi liều mua chung cư 1,54 tỷ vùng ven Sài Gòn
Thực tế, công việc bây giờ có thể biến động rất khó lường, nguy cơ giảm lương, thất nghiệp luôn hiện hữu. Trong khi đó, chi phí sinh hoạt lại ngày càng tăng, chưa kể những rủi ro bất ngờ như bệnh tật vẫn rình rập. Khi đó, khoản vay mua nhà với tôi sẽ trở thành gánh nặng kéo dài hàng chục năm.
Giá nhà hiện nay đang buộc người mua phải vay với tỷ lệ ngày càng cao so với thu nhập. Điều này khiến rủi ro tài chính tăng lên đáng kể. Khi lãi suất biến động, người vay gần như không có nhiều lựa chọn ngoài việc "gồng gánh". Dòng tiền không còn dễ thở, và chỉ cần một cú sốc nhỏ, mọi thứ có thể mất kiểm soát.
Vì vậy, dù có sẵn tiền và thu nhập ổn định, tôi vẫn quyết định tiếp tục ở thuê. Tôi chấp nhận thuê nhà thêm vài năm, chờ thị trường có những chuyển biến tích cực hơn, thay vì bước vào một cuộc đua mà bản thân không thực sự thấy yên tâm.
Có thể với nhiều người, quyết định này là quá thận trọng. Nhưng với tôi, mua nhà không chỉ là sở hữu một tài sản, mà còn là một cam kết tài chính dài hạn. Khi thị trường còn nhiều biến động như hiện nay, tôi chọn giữ sự an toàn cho gia đình mình, thay vì đánh cược vào một giấc mơ chưa chắc đã bền vững.
Nhiều người vẫn cho rằng có vài căn nhà cho thuê là có thể sống nhàn, mỗi tháng chỉ việc ngồi nhận tiền. Nhưng thực tế, tài sản chỉ mang lại sự thảnh thơi khi dòng tiền vẫn đều đặn. Một khi dòng tiền bị gãy, khách trả mặt bằng, áp lực cũng sẽ xuất hiện như đi làm công ăn lương.
Cách đây gần chục năm, tôi và một người bạn có hai lựa chọn rất khác nhau.
Tôi tiếp tục đi làm, tích cóp từng đồng rồi vay ngân hàng mua nhà sống riêng. Cuộc sống khi đó khá áp lực khi mỗi ngày đối mặt với tiền nhà, tiền nuôi con, tiền trả nợ khiến hai vợ chồng lúc nào cũng phải tính toán. Có thời điểm tôi làm thêm ngoài giờ chỉ để không bị chậm kỳ trả ngân hàng.
Bạn tôi thì khác, gia đình có sẵn vài căn nhà mặt tiền ở ngoại ô. Sau khi lập gia đình, bạn không còn đi làm công ty mà chủ yếu quản lý việc cho thuê mặt bằng. Hai căn nhà cho thuê mang về khoản thu nhập đủ để cả gia đình chi tiêu, chưa kể một mặt bằng hai mặt tiền cho thuê làm quán cà phê sân vườn.
Thời gian còn lại, bạn cà phê với bạn bè, chăm vườn cây, đi rong chơi bằng môtô. Cuộc sống càng sung túc hơn khi đô thị hóa lan rộng ra ngoại ô, với cơn khát thuê mặt bằng lúc ấy, giá bao nhiêu cũng có người hỏi thuê.
Mọi thứ bắt đầu thay đổi khi kinh tế thay đổi. Hai người thuê lần lượt trả mặt bằng vì không đủ doanh thu để duy trì cửa hàng. Suốt nhiều tháng, hai căn nhà vẫn treo biển cho thuê nhưng rất ít người hỏi.
Khoản thu nhập vốn là nguồn sống chính của gia đình gần như biến mất. Trong khi đó, chi phí thì không giảm. Hai con ngày một lớn, học thêm, học phí, sinh hoạt đều tăng.
Bạn tôi buộc phải tìm thêm việc để có thu nhập. Người từng có rất nhiều thời gian rảnh giờ cũng tất bật từ sáng đến tối nhưng bận đầu óc suy nghĩ nên làm gì.
Khi còn trẻ, tôi cũng từng nghĩ người có nhà cho thuê là sướng, còn mình thì khổ vì tháng nào cũng còng lưng trả nợ. Nhưng sau nhiều năm, mỗi người lại có một nỗi lo khác nhau.
Người đi làm phụ thuộc vào công việc. Người kinh doanh phụ thuộc vào khách hàng. Người có tài sản cho thuê lại phụ thuộc vào thị trường. Chỉ cần có biến động thì ai cũng áp lực như ai.
Ông bạn tôi thú nhận sai lầm khi sống nhờ tài sản cho thuê ngần ấy năm qua. Lẽ ra, đó phải là kênh để phòng thủ, điều quan trọng đi kèm là nguồn thu có đủ đa dạng hay không. Nếu chỉ dựa vào một nguồn thu nhập, không tốn công sức nhiều nên ăn xài cũng nhiều, khi bị tách khỏi điều kiện ấy, cuộc sống trở nên rất hoang mang.
