Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, tiếng Anh ngày càng trở thành kỹ năng thiết yếu. Tuy nhiên, bên cạnh việc học để giao tiếp hiệu quả, không ít người Việt lại mang một áp lực khác: phải nói tiếng Anh giống hệt người Anh hoặc người Mỹ mới được xem là “chuẩn”.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ThS Phạm Công Nhật, giảng viên thỉnh giảng báo chí hệ Deakin – Úc tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), cho rằng đây là một ngộ nhận khá phổ biến.
Áp lực phải nói như người bản xứ
Điều khiến ông Công Nhật trăn trở về vấn đề này lại xuất phát từ chính trải nghiệm của bản thân.
Là người từng có thâm niên 18 năm làm việc tại một tờ báo lớn, giải nhất cuộc thi hùng biện tiếng Anh dành cho sinh viên tại TPHCM năm 2005 và đoạt suất học bổng du học hè ở Anh Quốc (do Hội đồng Anh cấp). Ông cũng là nhà báo Việt Nam đầu tiên được tiếp cận, phỏng vấn “cha đẻ Internet” Vinton Gray Cerf vào năm 2016 tại Đức… nhưng không ít lần nhận về lời nhận xét rằng tiếng Anh của ông nghe “chưa Tây”, thậm chí bị chê là… “phèn”.
“Trong một buổi dạ tiệc gần đây, tôi rất bất ngờ khi bị hỏi: “Anh từng nhận học bổng đi du học Anh, đi đủ 5 châu mà sao nói tiếng Anh vẫn không giống giọng Anh hay Mỹ, nghe vẫn hơi “phèn”? Điều khiến tôi suy nghĩ là những lời góp ý như vậy tất cả đến từ người Việt, chứ chưa từng từ người nước ngoài”, ông Nhật chia sẻ.
Theo ông, nghịch lý này phản ánh một tâm lý khá phổ biến trong xã hội: nhiều người đang đồng nhất năng lực tiếng Anh với việc phải nói giống người bản ngữ.
“Tôi có cơ hội đi đủ 5 châu, làm việc với nhiều đối tác nước ngoài nhưng hiếm khi bị người bản ngữ góp ý về chất giọng. Ngược lại, chính người Việt lại thường khắt khe với nhau về việc phải nói giống người bản xứ”, ông chia sẻ.
Khi tìm hiểu sâu thêm, ông gõ câu lệnh “Thói sính ngoại, muốn người Việt nói tiếng Anh giọng chuẩn Anh, chuẩn Mỹ có phổ biến ở Việt Nam không?” thì câu trả lời là “khá phổ biến” (ChatGPT), “rất phổ biến và có xu hướng gia tăng” (Google AI), “khá phổ biến và đã tồn tại sâu sắc thời gian dài” (Gemini)…
Song song đó, ThS Phạm Công Nhật, cũng trăn trở: “Nhiều em đọc, viết rất tốt nhưng khi thuyết trình lại nói ngập ngừng. Khi hỏi nguyên nhân, các em chia sẻ từng nhiều lần bị góp ý vì giọng nói “còn rặt âm Việt”, chưa giống người bản xứ nên dần hình thành tâm lý sợ nói sai, sợ bị đánh giá”, ông Nhật kể.
Nam giảng viên kể về trường hợp của cô bạn Wendy Nguyễn – một người sống ở Mỹ từ lâu và hai vợ chồng đều là những gương mặt khởi nghiệp Việt có tiếng ở Thung lũng Silicon – gần đây hứng một số nhận xét trên mạng xã hội.
Người bạn này bị chê ở Mỹ lâu mà phát âm không đúng, nói tiếng Anh giống kiểu mới học và vẫn “Vietlish quá” (tạm hiểu Vietlish là nói tiếng Anh là biết ngay người Việt).
Không chỉ ở bậc đại học, áp lực này còn xuất hiện từ rất sớm. Trong các sự kiện tại một số trường tiểu học và THCS, ông từng nghe nhiều phụ huynh băn khoăn vì con học với giáo viên nước ngoài từ nhỏ nhưng vẫn mang âm hưởng tiếng Việt khi nói tiếng Anh.
Theo NCS Hà Đặng Như Quỳnh (tốt nghiệp á khoa Sư phạm Anh, Trường Đại học Sư phạm TPHCM và 9.0 IELTS Speaking (nói), một trong những nguyên nhân của quan niệm trên là nhiều người đang nhầm lẫn giữa phát âm (pronunciation) và chất giọng (accent).
Bà lý giải, phát âm là đọc rõ âm của từ, đúng trọng âm và giúp người nghe hiểu chính xác nội dung. Trong khi đó, chất giọng là âm hưởng chịu ảnh hưởng bởi ngôn ngữ mẹ đẻ hoặc vùng miền.
“Một người hoàn toàn có thể phát âm chuẩn nhưng vẫn mang âm hưởng tiếng Việt. Điều đó khác với việc phát âm sai như thiếu âm cuối hoặc đọc sai hoàn toàn một từ tiếng Anh”, bà nói.
Theo bà, ngay cả các kỳ thi quốc tế như IELTS hay TOEFL cũng không yêu cầu thí sinh phải nói bằng giọng Anh hay giọng Mỹ.
“Các kỳ thi đánh giá khả năng giao tiếp rõ ràng, mạch lạc và dễ hiểu, chứ không chấm điểm dựa trên việc thí sinh có nói giống người bản ngữ hay không”, bà nhấn mạnh.
Theo ThS Phạm Công Nhật, mục tiêu cốt lõi của việc học ngoại ngữ là giao tiếp, truyền đạt thông tin và thể hiện tư duy.
“Điều đáng tiếc là không ít học sinh, sinh viên vì sợ bị chê “Vietlish”, sợ bị cười vì chất giọng nên ngại giao tiếp. Khi đó, vấn đề lớn nhất không còn là vốn tiếng Anh mà là sự thiếu tự tin không đáng có”, ông nói.
Ông cũng dẫn ví dụ về Ấn Độ và Singapore – hai quốc gia có cách sử dụng tiếng Anh mang bản sắc riêng – nhưng vẫn có vị thế cao, có nhiều nhân lực giữ vị trí quan trọng trong các tập đoàn đa quốc gia và môi trường quốc tế.
“Tôi từng giành giải nhất cuộc thi hùng biện tiếng Anh do người nước ngoài chấm, sau đó có cơ hội “giành suất” trò chuyện, phỏng vấn độc quyền nhiều huyền thoại công nghệ quốc tế như Vinton Cerf hay Jeff Dean. Họ chưa bao giờ chọn tôi vì tôi nói tiếng Anh “chuẩn” giống họ đến đâu, mà vì tôi đã cho họ thấy bản thân đã nỗ lực như thế nào”, ông Nhật chia sẻ.
Đồng quan điểm, ông Võ Đình Phúc (đạt 9.0 IELTS Speaking, Quản lý học thuật tại DOL English), khuyên: “Hãy nghiêm khắc với lỗi phát âm vì đó là yếu tố ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp. Nhưng hãy bao dung với chất giọng của mình. Chất giọng Việt trong tiếng Anh không phải là một vết xước, mà là chữ ký của chính bạn”.
Tin Gốc: Dân Trí
