Ngày 14-7, Mỹ tái áp lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền và hàng hóa ra vào các cảng Iran, đáp trả việc Tehran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz lần thứ hai. Điều này không chỉ khiến dòng tàu qua đây mới vừa nhúc nhích trở lại được ba tuần lại bị gián đoạn, mà còn dấy nên những lo ngại sâu sắc về hệ lụy lâu dài nếu eo biển Hormuz cứ đóng – mở.
Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), trước khi chiến sự nổ ra hồi tháng 2, khoảng 20-25% thương mại dầu vận tải bằng đường biển và gần 20% khí hóa lỏng (LNG) của thế giới đi qua Hormuz.
Sau cuộc tập kích của Mỹ và Israel ngày 28-2, Tehran tuyên bố đóng eo biển, khiến giá dầu Brent vọt từ khoảng 72 USD lên đỉnh gần 120 USD/thùng trong tháng 3.
Sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ tạm thời hôm 17-6, tàu bè dần quay lại, giá dầu Brent lùi gần mức trước chiến tranh. Đã có lúc dòng tàu đi qua đây phục hồi về 40 tàu/ngày. Dù thấp đáng kể hơn mốc 120-140 tàu/ngày trước chiến sự, đây vẫn là con số đáng khích lệ vì phục hồi một chuỗi logistics phức tạp tại một khu vực địa lý chật hẹp chưa bao giờ là chuyện đơn giản.
Nhưng yên ổn chỉ kéo dài chừng ba tuần. Từ 11-7, hai bên đánh trả nhiều đêm liên tiếp, eo biển đóng lại, Brent bật lên 84-87 USD/thùng. Số lượng tàu đi qua eo biển cũng ngày một giảm mạnh, khiến thế giới một lần nữa bị cắt đứt khỏi nguồn nhiên liệu vùng Vịnh.
Đòn đánh vào tuyến huyết mạch không chỉ chặn đường ra mà còn phá cả năng lực sản xuất các nước xung quanh, khi tình trạng dồn ứ hàng lưu kho buộc nhiều cơ sở năng lượng trong khu vực phải hạ công suất hoạt động.
Đáng chú ý, không ít nhà máy quan trọng bị hư hỏng nặng nề vì các cuộc tấn công.
Sản lượng của Iraq đã có lúc rơi từ 4,3 triệu xuống dưới 1,5 triệu thùng/ngày. Kuwait phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng, thừa nhận không thể thực hiện hợp đồng ngay cả khi eo biển Hormuz mở lại. Đó là vì việc khởi động lại một dây chuyền đã dừng vốn khó và tốn nhiều thời gian, việc dựng lại cơ sở bị bom đạn tàn phá còn khó hơn nhiều.
Rủi ro còn có thể lan rộng khi Biển Đỏ nóng lên. Trong bài phân tích ngày 14-7, Reuters đã nhận định sau khi đóng cửa eo biển Hormuz, Iran đang phát tín hiệu có thể cùng đồng minh Houthi ở Yemen đóng luôn eo Bab el-Mandeb – cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ.
Điều này đặt hai huyết mạch vận tải – năng lượng lớn nhất thế giới cùng lúc vào rủi ro. Khi đó khủng hoảng năng lượng dễ kéo theo khủng hoảng chuỗi cung ứng hàng hóa.
Dù vậy, chuyên gia Andreas Krieg (Đại học King’s College London, Anh) đánh giá kịch bản này chưa chắc sẽ xảy ra. Ông Krieg gọi đây là một lựa chọn giống như “bom hạt nhân”, tức Iran chỉ dùng khi tin chiến tranh toàn diện là điều khó tránh.
Trước chiến tranh, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu qua vùng Vịnh thường chỉ tương đương khoảng 0,02-0,05% giá trị tàu. Trong giai đoạn đầu xung đột, mức phí tăng lên khoảng 0,5-1%.
Đến đợt leo thang đầu tháng 7, Reuters dẫn các nguồn bảo hiểm cho biết mức phí có thể lên gần 3%, thậm chí 5% đối với một số trường hợp.
Với một tàu trị giá 120 triệu USD, Đài Euronews ước tính phí cho một chuyến có thể tăng từ khoảng 40.000 USD lên 600.000-1,2 triệu USD. Thậm chí, có thời điểm bảo hiểm còn gần như không mua được.
Ông Marco Forgione (Viện Xuất khẩu và thương mại quốc tế Anh) đã cảnh báo trên đài này rằng eo biển Hormuz có thể chuyển trạng thái trên các thang đánh giá từ “môi trường nhạy cảm với gián đoạn” thành “vùng vận hành trong bối cảnh thù địch dai dẳng”. Phí cao sẽ khiến cước vận chuyển bị đội lên, rồi ngấm vào giá nhiên liệu khi đến tay người tiêu dùng chỉ sau vài tuần.
Ở góc độ tích cực, thị trường dường như đang quen dần với cú sốc năng lượng. Trong đợt phong tỏa thứ hai này, giá thị trường phản ứng nhẹ hơn hẳn đợt đầu. Nhiều nhà phân tích cho rằng một phần nhờ các nhà máy lọc dầu chủ động giảm phụ thuộc Trung Đông từ trước.
Bên cạnh đó, khoảng nghỉ ngắn ngủi giữa hai lệnh phong tỏa cũng đã giúp giải phóng hàng triệu thùng dầu mắc kẹt suốt nhiều tháng qua ra thị trường.
Tuy nhiên, chuyên gia Rory Johnston (Commodity Context) vẫn lưu ý trong đợt 1, thị trường trụ được phần lớn nhờ kho dự trữ dồi dào, vốn đã cạn kiệt ở nhiều nơi mà chưa kịp hồi phục.
Các nước vùng Vịnh vì thế đang chạy đua tìm phương án thay thế eo biển Hormuz. Saudi Arabia đang đàm phán mở rộng đường ống Đông-Tây (Petroline) thêm tới 2 triệu thùng/ngày và chở hộ dầu cho Kuwait, Bahrain, Qatar.
Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cũng đang đẩy nhanh một đường ống mới nhằm tăng gấp đôi công suất đưa dầu tới cảng Fujairah nằm ngoài eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, phần lớn các dự án này đều không đủ công suất thay thế hoàn toàn eo biển Hormuz và cũng nhiều năm mới vận hành được.
Trong gần 70 năm kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán Tokyo, Honda Motor từng vượt qua hàng loạt cú sốc lớn từ khủng hoảng tài chính, thiên tai, đại dịch đến các bê bối an toàn. Nhưng năm 2026, hãng xe lớn thứ hai Nhật Bản lần đầu tiên phải báo lỗ.
Không chỉ là thất bại của riêng Honda, cú lao dốc này còn phản ánh sự đảo chiều của cuộc đua xe điện toàn cầu, khi nhiều hãng xe truyền thống bắt đầu trả giá cho những khoản đầu tư quá tham vọng vào giấc mơ xe điện.
Theo báo New York Times ngày 14-5, khoản lỗ ròng 2,7 tỉ USD của Honda không đến từ một cuộc khủng hoảng bất ngờ hay cú sụp đổ doanh số đột ngột, mà chủ yếu xuất phát từ hơn 9 tỉ USD chi phí liên quan việc thu hẹp chiến lược xe điện (EV). Những dự án từng được xem là tương lai của hãng giờ đây lại trở thành gánh nặng tài chính khổng lồ.
Trong nhiều năm, Honda vốn được xem là một trong những hãng xe Nhật Bản quyết liệt nhất trong quá trình chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện.
Năm 2021, Chủ tịch kiêm CEO Tập đoàn Toshihiro Mibe tuyên bố Honda sẽ chấm dứt hoàn toàn việc bán xe chạy xăng vào năm 2040 để chuyển sang xe điện và xe pin nhiên liệu.
Đây là mục tiêu táo bạo hơn hẳn các đối thủ đồng hương như Toyota - hãng vẫn giữ thái độ thận trọng với xe điện và tiếp tục đặt cược vào dòng xe hybrid (loại xe kết hợp động cơ xăng và mô tơ điện).
Thời điểm đó lựa chọn của Honda không phải không có cơ sở. Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đẩy mạnh trợ cấp xe điện và siết tiêu chuẩn khí thải, trong khi thị trường toàn cầu bùng nổ làn sóng "xe thông minh" tích hợp phần mềm, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ tự lái. Trong xu hướng này, xe điện được xem là nền tảng phù hợp nhất cho cuộc chuyển đổi công nghệ của ngành ô tô.
Các hãng xe truyền thống vì thế chịu áp lực rất lớn phải tăng tốc nếu không muốn bị bỏ lại phía sau Tesla hay BYD - những cái tên đang nổi lên mạnh mẽ trên thị trường toàn cầu.
Với Honda, áp lực ấy còn lớn hơn bởi Mỹ là thị trường quan trọng nhất của hãng, chiếm hơn 40% doanh số toàn cầu vào năm 2025, và cũng là thị trường xe điện lớn thứ hai thế giới chỉ sau Trung Quốc.
Công ty nhanh chóng đổ hàng tỉ USD vào điện hóa: đầu tư biến nhà máy ở bang Ohio thành trung tâm xe điện, xây nhà máy pin với LG Energy Solution và triển khai dự án xe điện trị giá 11 tỉ USD tại Canada - khoản đầu tư lớn nhất lịch sử Honda tại quốc gia này. Hãng cũng hợp tác với General Motors và Sony để phát triển thế hệ xe điện mới.
Nhưng chính lúc Honda tăng tốc mạnh nhất thì thị trường xe điện lại bắt đầu đổi chiều. Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ nhờ nhóm người dùng tiên phong, nhiều khách hàng phổ thông tại Mỹ vẫn chưa thực sự sẵn sàng chuyển sang xe điện do lo ngại về giá bán và hạ tầng sạc.
Cú đánh quyết định đến vào tháng 7 năm ngoái, khi chính quyền Tổng thống Trump hủy ưu đãi thuế 7.500 USD dành cho người mua xe điện và nới lỏng các quy định khí thải vốn từng thúc đẩy các hãng xe điện hóa nhanh chóng.
Honda từng kỳ vọng xe điện sẽ chiếm khoảng 15% doanh số xe mới tại Mỹ trong giai đoạn này, nhưng thực tế thị phần chỉ quanh mức 6 - 8%. Nhu cầu giảm mạnh khiến toàn bộ các kế hoạch điện hóa của hãng trở nên thiếu hiệu quả gần như chỉ sau vài năm triển khai.
Các nhà phân tích chỉ ra sai lầm lớn nhất của Honda không hẳn là theo đuổi xe điện, mà nằm ở việc hãng điều chỉnh chiến lược quá chậm trước sự thay đổi của thị trường.
"Môi trường kinh doanh và nhu cầu khách hàng đã thay đổi vượt ngoài dự đoán của chúng tôi", ông Mibe thừa nhận, đồng thời cho biết Honda "đã không phản ứng đủ linh hoạt".
Dù cú lao dốc của Honda gây chú ý lớn, hãng xe Nhật Bản này thực tế không phải trường hợp cá biệt. Theo Đài CNN, hàng loạt "ông lớn" ngành ô tô đang phải trả giá đắt cho việc thay đổi chiến lược điện hóa. Ford dự kiến chịu thiệt hại gần 20 tỉ USD, trong khi General Motors ghi nhận khoản phí hơn 7 tỉ USD.
Đáng chú ý Tập đoàn Stellantis - chủ sở hữu các thương hiệu Jeep, Dodge và Chrysler - đã công bố khoản phí khổng lồ lên tới gần 30 tỉ USD trong quá trình phát triển các dòng xe điện. Ngay cả Volkswagen cũng không ngoại lệ khi ghi nhận hàng tỉ euro chi phí phát sinh từ các dự án xe điện đang dang dở.
Trong bối cảnh đó Toyota lại nổi lên như trường hợp đi ngược dòng. Dù cũng đầu tư lớn vào điện hóa, Toyota không đặt cược tất cả vào xe điện mà vẫn duy trì dòng hybrid và xe chạy xăng.
Khi thị trường xe điện giảm tốc, hãng nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, tăng tỉ trọng hybrid và trì hoãn một số dự án xe điện tại Mỹ. Trong khi Honda bị cuốn theo kỳ vọng xe điện tăng trưởng nhanh, Toyota được cho là bám sát nhu cầu thực tế của người tiêu dùng hơn.
Bên cạnh Mỹ, các hãng xe Nhật còn phải đối mặt sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc. Chính Honda cũng thừa nhận họ không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ của các đối thủ từ đất nước tỉ dân.
Honda đang quay lại với xe hybrid như một giải pháp an toàn hơn. Hãng dự kiến tung ra 15 mẫu hybrid thế hệ mới trước năm 2030 và tiếp tục duy trì nghiên cứu xe điện để sẵn sàng nếu nhu cầu thị trường phục hồi. Trong lúc đó mảng xe máy - vốn đạt doanh số và lợi nhuận kỷ lục tại Ấn Độ và Brazil - đang trở thành "phao cứu sinh" tài chính cho tập đoàn.
Theo Hãng tin Kyodo ngày 27-6, tỉnh Osaka (Nhật Bản) vừa ra mắt nữ cảnh sát trưởng trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều vụ mạo danh lừa đảo.
Cảnh sát AIko - ghép giữa "AI" (Trí tuệ nhân tạo) và "ko" (hậu tố thường dùng cho tên nữ trong tiếng Nhật), có ngoại hình và giọng nói của một phụ nữ trẻ. "Cô" thực hiện nhiệm vụ cảnh bảo về các vụ lừa đảo đang lan rộng nhắm tới không chỉ cộng đồng người cao tuổi mà cả những người từ 20-60 tuổi qua kênh YouTube của cảnh sát tỉnh Osaka.
Thủ đoạn của những kẻ lừa đảo là giả danh cảnh sát, người nổi tiếng hoặc người yêu để lừa tiền nạn nhân.
Hồi cuối tháng 5, đoạn video đầu tay của AIko được phát hành. Trong đó, cô đưa ra những ví dụ thực tế về các thủ đoạn lừa đảo và các cuộc trao đổi trực tuyến giữa kẻ lừa đảo và nạn nhân. Đoạn video có tiêu đề "Lớp học phòng chống tội phạm của Cảnh sát trưởng AIko".
Cô nói: "Không có sĩ quan cảnh sát nào công khai thẻ căn cước và lệnh bắt giữ của họ trên mạng cả".
Theo dữ liệu từ cảnh sát Osaka, những người từ 64 tuổi trở xuống chiếm gần một nửa số nạn nhân của các vụ lừa đảo tương tự tại tình này vào năm ngoái.
Giáo sư Toshinori Hirano thuộc Trung tâm An ninh mạng Đại học Kagawa, người đã hỗ trợ cảnh sát từ lâu trước khi thành lập AIko, cho biết ông hy vọng cảnh sát có thể "nâng cao nhận thức về phòng chống tội phạm bằng cách sử dụng công nghệ".
"Chúng tôi cho rằng thế giới sẽ hưởng lợi nếu được lựa chọn đi chậm lại hoặc tạm ngừng hoạt động phát triển AI tiên tiến nhất, nhằm tạo điều kiện cho các cấu trúc xã hội và nghiên cứu điều chỉnh có thể theo kịp tiến bộ của công nghệ", theo Anthropic, nhà phát triển công cụ Claude.
Để có thể đạt được trạng thái tạm ngừng thực sự, Anthropic cho rằng mọi công ty AI lớn ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, đều phải đạt được sự đồng thuận về vấn đề này, dựa trên những quy tắc mà tất cả các bên đều có thể kiểm chứng. "Nếu thiếu cơ chế phối hợp toàn cầu, các công ty và chính phủ sẽ buộc phải đưa ra những quyết định khó khăn về vấn đề an toàn, trong bối cảnh áp lực cạnh tranh và địa chính trị", Anthropic chỉ ra.
Anthropic thậm chí còn so sánh thách thức về AI với các hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân, nhưng nói rằng mức độ khó khăn trong quản lý AI còn khó khăn hơn nhiều. Điều này do quá trình đào tạo AI diễn ra âm thầm và dễ dàng hơn hẳn so với việc che giấu hầm chứa tên lửa. Và dữ liệu nội bộ của Anthropic cho thấy AI đã đẩy nhanh đáng kể tốc độ phát triển chính nó.
Công ty lên kế hoạch mời gọi sự tham gia từ quan chức các chính phủ, giới khoa học, những tổ chức vận động và các hãng AI đối thủ trong những tháng tới để vạch ra kế hoạch có thể thực hiện được.
