Cá từ lâu đã được xem là nguồn thực phẩm giàu protein, ít calo và chứa nhiều dưỡng chất quan trọng. Theo khuyến nghị của Hiệp hội Tim mạch Mỹ và Hướng dẫn chế độ ăn dành cho người Mỹ, người trưởng thành nên ăn khoảng hai khẩu phần hải sản mỗi tuần để bổ sung các chất béo có lợi cho cơ thể. Tuy nhiên, phần lớn người dân vẫn chưa đạt được mức tiêu thụ này.
Trong số rất nhiều loại cá tốt cho sức khỏe, một cái tên đang được các chuyên gia đặc biệt đánh giá cao chính là cá mòi.
Trong một bài viết trên tờ Today, chuyên gia dinh dưỡng Mỹ Samantha Cassetty nhận định cá mòi, đặc biệt là cá mòi đóng hộp, là một trong những loại cá đáng bổ sung nhất vào thực đơn hằng ngày.
Theo bà Samantha, cá mòi hội tụ nhiều ưu điểm nổi bật: giá thành hợp lý, dễ bảo quản và có giá trị dinh dưỡng cao.
“Cá mòi đóng hộp là ngôi sao của thế giới hải sản. Chúng có giá cả phải chăng, bảo quản thuận tiện và chứa nguồn dưỡng chất mạnh mẽ, đó là lý do chúng xứng đáng đứng ở vị trí hàng đầu”, chuyên gia này chia sẻ.
Điều thú vị là đây không phải loại cá xa lạ với người Việt. Trước đây, cá mòi từng rất phổ biến trong tự nhiên, nhưng hiện nay loại cá này ngày càng được xem là đặc sản. Giá cá mòi thường dao động khoảng 50.000-120.000 đồng/kg tùy thời điểm và khu vực.
Một trong những điểm nổi bật nhất của cá mòi là hàm lượng omega-3 dồi dào loại chất béo có lợi nổi tiếng với khả năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch, não bộ và giảm tình trạng viêm trong cơ thể.
Chuyên gia Samantha Cassetty cho biết cá mòi chứa lượng omega-3 từ biển rất đáng kể, thậm chí cá mòi đóng hộp còn có thể cung cấp nhiều dưỡng chất này hơn một số loại cá phổ biến như cá hồi.
Omega-3 cũng được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ giảm nguy cơ mắc bệnh tim. Một nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy việc ăn một đến hai khẩu phần cá mòi mỗi tuần có thể giúp bổ sung lượng axit béo cần thiết, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Không chỉ giàu omega-3, cá mòi còn chứa nhiều khoáng chất quan trọng như kali, magie, kẽm những dưỡng chất có vai trò trong việc duy trì huyết áp ổn định và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.
Chuyên gia Zumpano gợi ý một cách chế biến đơn giản mà tốt cho sức khỏe rưới nước cốt chanh và dầu ô liu lên cá mòi, ăn kèm cà chua, húng quế, oregano hoặc các loại rau thơm khác, vừa ngon miệng, vừa tăng hấp thu omega-3.
Một lợi thế đặc biệt của cá mòi là phần xương nhỏ mềm có thể ăn được, giúp loại cá này trở thành nguồn cung cấp canxi tự nhiên rất tốt.
Theo chuyên gia Samantha, một hộp cá mòi có thể cung cấp lượng canxi tương đương với một cốc sữa. Ngoài ra, cá mòi còn giàu vitamin D dưỡng chất quan trọng giúp cơ thể hấp thụ canxi tốt hơn, đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch và sức khỏe xương.
Bên cạnh đó, omega-3 trong cá mòi cũng có liên quan đến sức khỏe mắt. Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung đủ omega-3 có thể giúp giảm nguy cơ mắc các vấn đề như thoái hóa điểm vàng hoặc khô mắt.
Một khẩu phần 85 gram cá mòi cung cấp tới 2 gram omega-3, thuộc hàng cao nhất trong các loại cá. Ngoài ra, cá mòi còn chứa hàng loạt dưỡng chất khác: canxi, sắt, magiê, phốt pho, kẽm, đồng, selen, cùng các vitamin A, D, E, K và nhóm B những thành phần cần thiết cho xương, tim và hệ miễn dịch (theo WebMD).
Không chỉ tốt cho tim và xương, cá mòi còn được xem là thực phẩm có lợi với người cần kiểm soát đường huyết.
Một nghiên cứu công bố năm 2021 trên tạp chí Clinical Nutrition cho thấy những người bị tiền tiểu đường khi bổ sung cá mòi vào chế độ ăn hai lần mỗi tuần có thể giảm nguy cơ tiến triển thành tiểu đường tuýp 2 và mắc các vấn đề tim mạch.
Ngoài omega-3, cá mòi còn chứa nhiều dưỡng chất có tác dụng chống oxy hóa và hỗ trợ giảm viêm như canxi, kali, magie, kẽm, sắt, taurine và arginine.
Cá mòi có hương vị khá đậm đà, vì vậy những người mới ăn có thể kết hợp với các nguyên liệu khác để dễ thưởng thức hơn.
Một số cách chế biến được gợi ý:
– Nghiền cá mòi trộn cùng quả bơ để làm sốt ăn với bánh mì.
– Xào cá mòi cùng mì ống, tỏi và dầu ô liu.
– Chiên cá mòi rồi ăn kèm chanh tươi và các loại rau thơm để cân bằng hương vị.
– Kho cá mòi với nghệ, tiêu hoặc chế biến thành món chả cá theo cách truyền thống của Việt Nam.
Không cần tìm kiếm những loại hải sản đắt tiền, đôi khi một loại cá quen thuộc như cá mòi lại có thể mang đến nguồn dinh dưỡng đáng kinh ngạc. Với sự kết hợp giữa giá thành hợp lý, khả năng bảo quản tốt và hàm lượng dưỡng chất cao, cá mòi xứng đáng có một vị trí trong thực đơn của nhiều gia đình.
Một tình huống dở khóc dở cười vừa xảy ra tại làng Fukbao, huyện Fuxing, tỉnh Changhua, Đài Loan (Trung Quốc) khi một người dân đi xe máy ngang qua nhà trưởng làng đã bất ngờ hoảng hốt la hét vì tưởng gặp "điềm lạ" trong sân.
Điều đáng nói nhìn từ xa vào, cả khoảng sân rộng treo chi chít những vật thể lấp lánh phản chiếu ánh đèn, trông giống như hàng trăm "con mắt cú" đang nhìn chằm chằm, khiến người chứng kiến giật mình và vội vàng cầu cứu.
Tuy nhiên, sự thật sau đó lại khiến ai nấy bật cười. Trưởng làng Huang Yaohui nhanh chóng giải thích, đó không phải là cú hay sinh vật kỳ lạ nào, mà là… cá bống một nắng đang được treo phơi khô.
Theo ông Huang Yaohui, đây là hoạt động nằm trong chương trình tự quản cộng đồng phòng chống thiên tai, đồng thời giúp người dân bảo quản sản phẩm thủy sản trong mùa lạnh. Khi ánh đèn xe hoặc ánh sáng chiếu vào ban đêm, mắt cá phản quang tạo hiệu ứng giống như hàng trăm con cú đang "dõi theo", dễ gây hiểu lầm cho người đi ngang.
Fukbao vốn là khu vực phát triển chăn nuôi bò sữa và nuôi trồng thủy sản. Vào mùa lạnh, cá dễ bị thiệt hại do nhiệt độ thấp, vì vậy người dân được hướng dẫn chế biến cá thành cá một nắng để vừa bảo quản được thực phẩm, vừa giảm tổn thất.
Quy trình chế biến khá công phu, từ làm sạch, ướp muối, xử lý lạnh đến phơi và sấy gió tự nhiên. Dù vất vả, nhưng thành phẩm lại được đánh giá cao về chất lượng.
Sau khi hiểu rõ sự thật, người dân địa phương vừa thở phào vừa bật cười trước "hiểu lầm ma quái" này. Câu chuyện nhanh chóng trở thành đề tài bàn tán vui vẻ trong làng, như một minh chứng rằng đôi khi những điều đáng sợ nhất lại chỉ là một… trò đùa của ánh sáng và góc nhìn.
Điều đáng chú ý sau tất cả, khi sự thật được làm rõ, điều còn đọng lại không phải là cảm giác "rùng rợn" ban đầu mà là sự tò mò khó dứt bởi đôi khi chỉ một khoảnh khắc nhìn lướt qua cũng đủ biến điều bình thường thành câu chuyện khiến người ta muốn quay lại xem cho rõ thực hư.
Sau nhiều năm làm công chức, Wangmo, 35 tuổi, quyết định sang định cư tại Canberra, Australia. "Tôi có mọi thứ mình cần ở Bhutan, nhưng vẫn ra đi vì cảm thấy bản thân ngày càng mờ nhạt và bị lãng phí", Wangmo nói. Cô cho biết môi trường làm việc nặng tính cấp bậc, ít cơ hội thăng tiến và phụ thuộc quan hệ cá nhân là lý do khiến cô quyết định nghỉ việc.
Bhutan thường được biết đến với tên gọi "quốc gia hạnh phúc nhất thế giới" do áp dụng chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH) làm thước đo sự phát triển, thay vì chỉ dựa vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khái niệm này được khởi xướng vào những năm 1970, đánh giá chất lượng cuộc sống trên 9 tiêu chí: mức sống, sức khỏe, giáo dục, môi trường, cộng đồng, sử dụng thời gian, sức khỏe tâm lý, quản trị và văn hóa.
Dù vậy, theo kết quả khảo sát GNH năm 2022, chỉ 48% người dân Bhutan từ 15 tuổi trở lên được phân loại là "hạnh phúc". Khoảng 52% dân số còn lại thuộc nhóm "chưa hạnh phúc" do thiếu hụt các điều kiện cơ bản. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2019 cũng chỉ xếp hạng Bhutan đứng thứ 95 trên tổng số 156 quốc gia về chỉ số này.
Bhutan đang đối mặt tình trạng chảy máu chất xám. Nhiều cử nhân, chuyên gia trẻ ra nước ngoài không phải vì thất nghiệp mà vì mất niềm tin vào triển vọng phát triển trong nước. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới chỉ ra khoảng 53% người Bhutan có kỹ năng cao và công chức trình độ đại học có xu hướng di cư, so với tỷ lệ 7% ở lao động phổ thông. Hiện có hơn 65.000 người Bhutan sống ở nước ngoài, tương đương 9% dân số.
Số liệu từ Ủy ban Dịch vụ Dân sự Hoàng gia Bhutan cho thấy từ năm 2023 đến 2025, có khoảng 1.500 công chức thôi việc. Nhóm nghỉ việc nhiều nhất thuộc độ tuổi 27-35, tập trung ở các ngành công nghệ thông tin, điều dưỡng và kỹ thuật. Gần 10% nhân sự nghỉ trong năm đầu tiên và 32% rời đi khi mới vào nghề.
Australia là điểm đến hàng đầu. Trong 6 tháng đầu năm tài chính 2025-2026, nước này cấp thị thực cho hơn 5.900 người Bhutan. Nhiều du học sinh Bhutan chuyển sang học các nghề như thợ mộc, thợ lát gạch, thợ hàn để dễ xin việc và định cư.
Latso, một phụ nữ Bhutan có gia đình sống tại Australia, cho biết cô đã từ bỏ quốc tịch quê hương vào đầu năm ngoái để nhập tịch Australia do Bhutan không cho phép song tịch.
Tình hình trong nước ngày càng khó khăn với người trẻ. Mức lương thấp cùng áp lực chi phí nhà ở và sinh hoạt khiến họ khó tích lũy hoặc xây dựng cuộc sống. Nhiều người phải sống cùng bố mẹ đến 30 tuổi vì không đủ khả năng tài chính để ra ở riêng. Làn sóng chuyển sang Australia cũng khiến doanh nghiệp tư nhân tại Bhutan khó tuyển và giữ nhân sự. Nhiều vị trí lương thấp gần như không có người gắn bó lâu dài vì thu nhập trì trệ trong nhiều năm.
Từ năm 2023, Bhutan triển khai các chương trình khuyến khích công dân về nước nhưng hiệu quả chưa cao. Đến tháng 5/2025, chỉ 170 người trở về. Chương trình ghi nhận 570 người đăng ký trong năm tài chính 2024-2025 và thêm 53 người đăng ký trong năm tài chính 2025-2026.
Anh Thinley Wangchuk, đang sống tại Australia, cho biết nhiều người ngần ngại về nước do cơ hội việc làm hạn chế và mức lương chưa tương xứng.
Dù gây thiếu hụt lao động, làn sóng di cư mang về nguồn ngoại tệ lớn. Năm 2025, lượng kiều hối gửi về Bhutan đạt 342,9 triệu USD, tăng hơn gấp đôi mức 164,4 triệu USD của năm 2024. Trong đó, kiều hối từ Australia chiếm phần lớn với 253,3 triệu USD.
Ngày 22-6, Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết tổ công tác phòng chống ma túy của đơn vị thường trực tại tỉnh Attapeu (Lào) vừa phối hợp với lực lượng chức năng nước bạn phát hiện hai vụ mua bán, tàng trữ trái phép lá Kratom, bắt giữ 4 người liên quan.
Tang vật thu giữ gồm 42,5kg lá Kratom khô và 653 chai nước được nấu từ loại lá này, thường được gọi là "nậm thoong".
Theo cơ quan công an, Kratom có tên khoa học Mitragyna speciosa, thuộc họ cà phê, mọc phổ biến tại một số quốc gia Đông Nam Á như Lào, Thái Lan, Indonesia và Myanmar. Tại Lào, lá Kratom được gọi là "thoong", còn nước nấu từ lá được gọi là "nậm thoong".
Điều đáng lo ngại là loại lá này đang được một bộ phận thanh thiếu niên sử dụng dưới nhiều hình thức như nấu nước uống, nhai trực tiếp, nghiền thành bột hoặc sấy khô để hút.
Theo Công an Quảng Ngãi, thời gian gần đây đã xuất hiện trào lưu nấu nước lá Kratom tại một số khu vực biên giới miền Trung, trong đó có khu vực Lao Bảo (Quảng Trị). Các sản phẩm này thường được ngụy trang dưới dạng nước thảo mộc đóng chai nên khó nhận biết.
Theo cảnh sát, với hệ thống giao thông đường bộ kết nối thuận lợi từ Attapeu về các tỉnh miền Trung, lá Kratom và nước "nậm thoong" có nguy cơ được vận chuyển qua biên giới, đưa vào sâu trong nội địa, trong đó có Quảng Ngãi.
Từ thực tế trên, Công an tỉnh Quảng Ngãi khuyến cáo người dân không mua bán, vận chuyển, tàng trữ hoặc sử dụng lá Kratom và nước "nậm thoong". Đồng thời không nhận vận chuyển hộ các loại túi trà, sản phẩm thảo mộc không rõ nguồn gốc từ khu vực biên giới hoặc trên các tuyến xe qua lại giữa hai nước.
Theo y văn, lá Kratom chứa hai hoạt chất chính là mitragynine và 7-hydroxymitragynine, có khả năng tác động lên các thụ thể opioid trong hệ thần kinh trung ương. Việc sử dụng kéo dài hoặc lạm dụng có thể dẫn đến lệ thuộc và nguy cơ nghiện.
Tại Lào, Kratom được xếp vào nhóm thực vật chứa chất ma túy. Dù nước này đã cấm trồng, mua bán, tàng trữ, chế biến và cung ứng Kratom, lực lượng chức năng vẫn thường xuyên phát hiện các vụ vận chuyển, mua bán trái phép, đặc biệt trên mạng xã hội.
Riêng tại Attapeu - địa phương giáp các tuyến kết nối sang miền Trung Việt Nam - vẫn xuất hiện tình trạng lén lút trồng, thu mua và chia nhỏ lá Kratom để vận chuyển trái phép qua biên giới.
