Trong 3 tuần nay, trước và sau khi vụ án gian lận thi ở Tuyên Quang được khởi tố, dư luận đã mổ xẻ nhiều về những bất thường của điểm thi môn toán trong dữ liệu kết quả thi của thí sinh (TS) điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Tiếp tục phân tích dữ liệu kết quả thi của TS điểm thi này, chúng tôi nhận thấy những dãy điểm “kỳ lạ” không chỉ có ở môn toán.
Tệp dữ liệu từ số báo danh 080163xx đến 080166xx (sau đây gọi là tệp CTQ) có 198/328 TS chọn tiếng Anh là môn tự chọn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, chiếm 60% số TS của tệp, và chiếm 9,88% tổng số TS dự thi môn này (2.005) của tỉnh Tuyên Quang. Đây là tệp dữ liệu chứa hầu hết kết quả thi của TS Trường THPT chuyên Tuyên Quang.
Thoạt nhìn, điểm tiếng Anh của TS tại tệp CTQ không có hiện tượng hàng loạt 9 – 10 như điểm toán (thậm chí, chỉ 1 TS được 10). Vẫn có những TS điểm dưới trung bình (dẫu chỉ 3 em), và 16 em chỉ đạt từ 6 trở xuống. Tuy nhiên, 111 TS (56,06%) đạt từ 8 điểm trở lên trong bối cảnh trung bình môn tiếng Anh của cả nước chỉ đạt 5,07 điểm cũng khiến dư luận có cơ sở để nghi ngờ năng lực làm bài thi thực chất của TS ở tệp dữ liệu này.
Xét trên bình diện tỉnh/thành thì Tuyên Quang là nơi có trung bình điểm thi tiếng Anh cao thứ nhì cả nước (5,397), chỉ sau Hà Nội (5,549), hơn cả TP.HCM (5,369). Xét về tỷ lệ TS đạt điểm cao, vị thế nhất Hà Nội – nhì Tuyên Quang duy trì suốt các mốc điểm từ 8 – 9,75. Cụ thể, Tuyên Quang có 215 em từ 8 điểm trở lên, đạt tỷ lệ 10,72% (Hà Nội là 12,37%), chủ yếu nhờ lực lượng TS trong tệp CTQ. Ví dụ, mốc 9 điểm, cả tỉnh Tuyên Quang có 60 em thì tệp CTQ có 38 em; mốc 9,5 điểm, toàn tỉnh có 26 em, riêng tệp CTQ là 20 em; mốc 9,75 cả tỉnh là 12 em, CTQ 9 em.
So sánh điểm tiếng Anh của TS Tuyên Quang kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay với kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 mới thấy rõ sự bất bình thường trong dữ liệu điểm tiếng Anh của tệp CTQ. Tuy chiếm chưa đến 10% số TS toàn tỉnh nhưng 198 em của tệp CTQ đã kéo mặt bằng điểm tiếng Anh năm nay của cả tỉnh lên đáng kể.
Số TS chọn thi môn tiếng Anh của tỉnh Tuyên Quang năm nay và năm ngoái đều trong khoảng trên 2.000 và dưới 2.500. Điểm trung bình năm ngoái của Tuyên Quang nằm dưới mặt bằng chung của cả nước (5,17 so với 5,38), xếp thứ 19/34 cả nước. Nhưng năm nay điểm trung bình tiếng Anh cao vượt lên chỉ sau Hà Nội, như trên đã nói. Trong khi điểm trung vị (mốc chia đôi giá trị phổ điểm) vẫn tương đương nhau. Đặc biệt, sự bất thường thể hiện rõ ở mức độ “phình” trong phân khúc điểm giỏi (từ 8 trở lên). Dù tổng số TS dự thi môn tiếng Anh toàn tỉnh năm 2026 ít hơn năm 2025 hơn 400 em, nhưng số lượng điểm giỏi lại tăng hơn gấp đôi (từ 105 vọt lên 215 em). Tỷ lệ điểm giỏi bị đẩy mạnh từ 4,34% lên tới 10,72%.
Sự phình to bất hợp lý ở đỉnh phổ điểm này hoàn toàn mâu thuẫn với sự ổn định của điểm trung vị. Số lượng điểm giỏi tăng vọt năm 2026 không trải đều cho toàn tỉnh mà bị “vón cục”, tập trung ở tệp CTQ (gồm 198 em). Tỷ lệ điểm giỏi riêng ở tệp này cao gấp 5 lần so với mặt bằng chung toàn tỉnh. Điểm trung bình của tệp CTQ lên tới 7,62 điểm; trong khi điểm trung bình của toàn bộ TS còn lại trong tỉnh (sau khi bóc tách và loại bỏ dải số báo danh tệp CTQ) rớt xuống chỉ còn 5,12 điểm.
Đáng chú ý, phổ điểm năm nay bộc lộ một sự dịch chuyển cực kỳ phi logic. Ở hai trạng thái yếu kém (dưới 4 điểm) và khá (6 đến dưới 8), tỷ lệ của 2 năm gần như giống hệt nhau, phản ánh một mặt bằng chất lượng dạy học không có sự đột biến nào về chất lượng đại trà so với năm ngoái. Nhóm điểm dưới 4 vẫn xoay quanh mức 20 – 22% (thậm chí tỷ lệ yếu kém năm nay còn nhỉnh hơn năm ngoái); nhóm điểm khá cũng chốt lại ở mức trên 26% đến dưới 27%.
Sự bất thường lộ rõ nhất ở phân khúc trung bình (4 đến dưới 6) khi dải điểm này bất ngờ sụt xuống, giảm khoảng 8,5% so với năm ngoái. Phần tỷ lệ bị hụt đi ở vùng trung bình đó là “lời giải thích vừa vặn” cho sự phình to đột biến của phân khúc điểm giỏi (8 – 10 điểm). Đây chính là chìa khóa mở cánh cửa nghi ngờ về tính thực chất của điểm số môn tiếng Anh mà TS ở tệp CTQ đã có. Dù nền tảng học sinh yếu và khá không thay đổi, nhưng số lượng học sinh giỏi lại vọt lên 10,72% (cao gấp 2,5 lần so với mức 4,34% của năm 2025). Toàn bộ sự phình to vô lý này của cả tỉnh lại rơi đúng vào “chiếc phễu” 198 học sinh tệp CTQ.
Nhưng nếu tách riêng tệp CTQ (gồm 198 TS có dự thi môn tiếng Anh) để so sánh với các tệp dữ liệu có quy mô (hoặc đặc tính) tương đương thì đây là tệp quy tụ “tinh hoa” điểm thi tiếng Anh với mức độ đậm đặc “vô đối”.
Bằng vài thao tác tìm kiếm, chúng tôi xác định tệp dữ liệu có điểm thi tiếng Anh cao nhất TP.HCM gồm 407 TS dự thi môn tiếng Anh (trên tổng số 480 TS), có số báo danh từ 790120xx đến 790125xx, sau đây gọi là tệp 407-HCM. Nhưng tệp này vẫn xếp sau tệp CTQ về tỷ lệ TS đạt điểm giỏi môn tiếng Anh. Trong tệp 407-HCM có 215 em điểm từ 8 trở lên, chiếm 52,83% tổng số TS dự thi, nghĩa là vẫn thua tệp CTQ 3,23%.
So sánh các mốc điểm xuất sắc giữa 2 tệp, CTQ tuy kém 407-HCM về tỷ lệ TS đạt điểm 10 tuyệt đối (0,5% so với 2,21%), nhưng lại áp đảo hoàn toàn ở các mốc điểm cận tuyệt đối. Cụ thể, tỷ lệ TS đạt từ 9,75 trở lên của CTQ là 4,55% (so với 3,44% của 407-HCM); đặc biệt, tỷ lệ đạt từ 9,5 trở lên của CTQ lên tới 10,10%, cao gấp 2,4 lần so với mức 4,18% của tệp đỉnh “tinh hoa” điểm thi tiếng Anh TP.HCM.
Tệp dữ liệu liền kề phía trước tệp 407-HCM có số báo danh từ 790114xx đến 790120xx, gồm 251 em dự thi tiếng Anh (trên tổng số 593 TS), sau đây gọi là tệp 251-HCM, tuy cũng là tệp tập trung nhiều “tinh hoa” điểm thi tiếng Anh, nhưng vẫn chỉ xếp thứ 3 cả nước, với mật độ điểm giỏi là 51,39% (129/251).
Theo tìm hiểu của Thanh Niên, cả hai tệp 407-HCM và 251-HCM là dữ liệu của TS tại 2 điểm thi nằm ở khu vực trung tâm TP.HCM, là điểm thi của các học sinh Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong và một số trường có mặt bằng chất lượng giáo dục phổ thông cao của TP.HCM.
Xét về tổng thể, điểm thi tiếng Anh của Hà Nội cao nhất nước. Nhưng xét trong phạm vi các tệp dữ liệu nhỏ, Hà Nội không có bất kỳ “đỉnh” nào so được với “ngọn núi” 56,06% CTQ. Tệp dữ liệu có mật độ điểm giỏi tiếng Anh dày đặc nhất của Hà Nội là số báo danh từ 010238xx đến 010240xx, với 99/198 TS (50%).
Chiều 24/4, lãnh đạo phường Bến Cát, cho biết thông tin trên. Đây là mức kỷ luật nặng thứ ba với viên chức.
Trước đó, Hội đồng kỷ luật trường Tiểu học Lương Thế Vinh họp, xác định nữ giáo viên xâm phạm thân thể học sinh, vi phạm điều lệ trường và quy tắc ứng xử của nhà giáo.
Vì có hoàn cảnh gia đình khó khăn, vi phạm lần đầu, tự giác nhận trách nhiệm nên trường đề xuất kỷ luật cảnh cáo, chuyển cô giáo sang phụ trách phòng thiết bị. Bà Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, Hiệu trưởng, cho biết phụ huynh của 5 học sinh đồng tình.
"Thời hạn kỷ luật là một năm, cô giáo sẽ không làm các công việc tiếp xúc với học sinh. Sau đó, tùy chuyển biến nhận thức và hành vi, trường sẽ phân công tiếp theo", lãnh đạo phường Bến Cát nói.
Cách đây khoảng 10 ngày, 5 học sinh lớp 3.6 nói chuyện riêng, quên đeo khăn quàng, bị cô giáo chủ nhiệm yêu cầu tự cầm kim tiêm chích vào tay. Sự việc được phát hiện khi có phụ huynh tố cáo.
Kết quả các xét nghiệm ban đầu không ghi nhận bệnh truyền nhiễm qua đường máu. Cả 5 em đã đi học bình thường.
Giáo viên tiểu học là viên chức, thuộc quản lý của UBND cấp xã/phường. Luật Giáo dục quy định thầy cô không được xúc phạm danh dự, thân thể của người học. Tùy mức độ, có bốn hình thức kỷ luật nếu vi phạm, gồm khiển trách, cảnh cáo, cách chức hoặc buộc thôi việc.
Ngô Hà Anh, cựu học sinh lớp chuyên Sử, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Ams), nhận thư trúng tuyển từ 8 đại học Mỹ, hồi giữa tháng 3. Trước đó, do nộp hồ sơ nhiều trường, Hà Anh thường đặt báo thức hai tiếng một lần để kiểm tra email.
"Nhưng em vốn không kỳ vọng nhiều vì đây là những trường nghệ thuật hàng đầu thế giới", Hà Anh nói.
Nữ sinh chọn theo học Rhode Island School of Design (RISD). Đây là ngôi trường đứng thứ tư thế giới về lĩnh vực nghệ thuật và thiết kế, cũng là trường đào tạo nghệ thuật số 1 ở Mỹ, theo QS 2026.
Theo Hà Anh, nhiều học sinh của trường đến từ các gia đình có truyền thống nghệ thuật, đây là môi trường đào tạo họa sĩ quy củ và có trình độ chuyên môn bậc nhất, phù hợp với mong muốn được tự do sáng tạo nghệ thuật, trở thành họa sĩ của em. Ngoài ra, RISD có chương trình học liên ngành với Đại học Brown.
Khác với nhiều học sinh theo nghệ thuật từ sớm, Hà Anh từng được gia đình định hướng học luật. Sau một năm theo đuổi, em nhận ra không phù hợp ngành và quyết định chuyển hướng vào lớp 12. Thời điểm đó, em thích thú với nghệ thuật nhưng chưa từng học vẽ bài bản. Bắt đầu từ học kỳ 2 lớp 12, Hà Anh mới học các kỹ thuật cơ bản. Sau tốt nghiệp THPT, nữ sinh dành một năm học vẽ và chuẩn bị hồ sơ.
Ngoài chứng chỉ, thư giới thiệu, hoạt động ngoại khóa, bài luận, Hà Anh chuẩn bị thêm bộ hồ sơ nghệ thuật. Trong khoảng 4 tháng, nữ sinh hoàn thành gần 20 tác phẩm, xoay quanh chủ đề tâm lý học và trải nghiệm nội tâm, khai thác các cảm xúc như lo âu, mất mát, cô đơn và áp lực xã hội.
"Tranh chứa nhiều yếu tố siêu thực, đôi khi kỳ dị cùng những chi tiết màu đỏ biểu tượng cho hy vọng, tiếng gọi của trái tim", Hà Anh kể. "Mình muốn thể hiện rằng mọi vấn đề tâm lý đều có lối thoát".
Bên cạnh chất liệu acrylic và sơn dầu, nữ sinh còn thử nghiệm với sơn mài như một cách đưa chất liệu truyền thống của Việt Nam vào các tác phẩm đương đại. Hà Anh tìm đến làng nghề sơn mài Hạ Thái, quan sát quy trình và học hỏi từ nghệ nhân, đồng thời được họa sĩ Trần Đức Hùng hướng dẫn. Công việc đòi hỏi kỹ thuật và sức bền bởi mùi sơn, dầu hỏa nồng nặc, các công đoạn mài khiến đôi tay trầy xước. Người vẽ cũng dễ bị kích ứng da do hiện tượng "sơn ăn", song Hà Anh vẫn kiên trì, tự thực hiện các công đoạn như gắn vỏ trứng, phủ sơn, mài hoàn thiện.
Ngoài ra, Hà Anh nộp bài luận về hành trình tìm kiếm dấu ấn cá nhân qua nghệ thuật. Thay vì tập trung vào việc khẳng định sự tồn tại, Hà Anh hướng tới những điểm chạm cảm xúc. Với nữ sinh, nghệ thuật không chỉ là "kể câu chuyện của riêng mình mà còn để chạm đến cảm xúc của người khác để lưu giữ những điều đẹp đẽ, chữa lành và kết nối giữa người với người".
Hà Anh còn tổ chức triển lãm tranh của mình và trẻ tự kỷ, lấy cảm hứng từ mô hình Tòhe (tạo sân chơi sáng tạo và đào tạo nghệ thuật cho trẻ em thiệt thòi, phát triển tác phẩm của các em thành sản phẩm thương mại và triển lãm nghệ thuật). Nữ sinh mong muốn tạo ra không gian để cộng đồng tiếp xúc với thế giới nội tâm của trẻ tự kỷ qua tranh, cảm nhận sự chân thành cùng niềm khao khát được sẻ chia.
Cô tìm đến một trung tâm hỗ trợ trẻ tự kỷ và bắt đầu dạy các em từ 4 đến 12 tuổi. Những buổi học đầu tiên, khi chưa hiểu nhau, học sinh nhiều khi la hét mất kiểm soát, có lúc lại im lặng hoàn toàn.
Hà Anh phải thử nhiều cách, kết hợp âm nhạc, sử dụng đồ chơi quen thuộc đến điều chỉnh màu sắc, chất liệu. Nhận thấy giấy trắng gây lóa mắt, khó chịu, nữ sinh chuyển sang cho học sinh vẽ phấn trực tiếp lên bàn hoặc dùng giấy màu vàng. Đồng thời, cô dùng đồ chơi có màu sắc đặc biệt do trẻ làm để tìm "tần số chung" với các em.
Theo nữ sinh, với trẻ em tự kỷ, ngôn ngữ hay lời nói dường như khá xa lạ và khó khăn, nhưng khi đặt các em vào môi trường hội họa, được cầm cọ, tô màu, các em lại có thể biểu đạt được những gì mình cảm nhận. Người dạy cũng nên bình tĩnh, không buộc các em đẩy nhanh tiến độ. Lớp học không theo khuôn mẫu truyền thống mà cho mỗi em nhỏ được thể hiện bản thân, tìm thấy niềm vui, sự tập trung và cảm giác được lắng nghe.
Kết quả, triển lãm trưng bày 36 bức tranh của trẻ tự kỷ, gây quỹ bằng những sản phẩm lưu niệm như postcard, áo để hỗ trợ thiết bị cho Trung tâm Giáo dục trẻ em tự kỷ Gia An.
Họa sĩ Trần Đức Hùng cho biết ban đầu khá e ngại khi nhận dạy nữ sinh do thời gian chuẩn bị hồ sơ du học quá ngắn. Tuy nhiên, chỉ sau hai buổi học thử, anh bất ngờ với tố chất và gu thẩm mỹ của Hà Anh.
"Hà Anh thông minh và có đam mê mãnh liệt với hội họa, có những khi em mải mê vẽ mà quên hết mọi thứ xung quanh", anh Hùng cho biết.
Trước khi nhập học vào tháng 9, Hà Anh tiếp tục học vẽ và dự định đi làm thêm để tích lũy trải nghiệm. Trong tương lai, cô mong muốn theo đuổi hội họa kết hợp tâm lý học, mở rộng liên ngành sang Art and Computation (kết hợp giữa nghệ thuật thị giác và công nghệ sáng tạo) và Sound Art (nghệ thuật âm thanh) để khám phá những hình thức biểu đạt mới.
Nhìn lại hành trình của mình, Hà Anh cho rằng không có công thức chung cho thành công.
"Mỗi người phải tự tìm con đường riêng. Quan trọng nhất là đủ đam mê và đủ quyết tâm", cô nói, cho biết vali du học sẽ mang theo một vài con rối nước để giới thiệu với bạn bè ở đại học về biểu tượng văn hóa Việt Nam.
Giữa tháng 4-2026, phóng viên Tuổi Trẻ đến quan sát tiết học giáo dục thể chất tại một số trường học ở TP.HCM. Tại Trường THPT Võ Thị Sáu (phường Gia Định, TP.HCM), trong sân trường học sinh các khối 10, 11, 12 thay nhau học đá cầu, cầu lông, bóng rổ...
Thầy giáo Trịnh Hoàng Quân - Hiệu trưởng - thông tin trường có gần 2.600 học sinh với 59 lớp. "Diện tích trường nhỏ, để xe là hết chỗ học thể dục. Làm sao vừa có nơi để xe cho học sinh vừa có tập thể dục thể thao là bài toán khó của trường nhiều năm qua" - ông Quân cho biết.
Trong khi đó, giáo viên N.T.K. (dạy thể dục ở phường Thủ Đức) nói thật khó để dạy hiệu quả trong khuôn viên chật hẹp. Thầy này dẫn chứng với nội dung nhảy xa - chạy bền, giáo viên phải truyền được kiến thức của các động tác, nắm kỹ thuật chạy đà giậm nhảy trên không và tiếp đất. Còn ném bóng cần nắm kỹ thuật bốn bước, ném bóng đi xa và giữ thăng bằng sau khi ném; hay chạy bền là chạy trên địa hình tự nhiên, học trò chỉ cần hiểu được kỹ thuật cơ bản là hoàn thành.
Thầy K. nói: "Chuẩn bị một tiết dạy chỉ cần giáo án, còi, tranh ảnh về động tác bổ trợ. Còn học sinh trang phục gọn gàng, giày tập... Trường có gì thì vận dụng đó. Ngoài ra không cần yêu cầu nào khác cũng như không có phòng tập đa năng.
Giáo viên tự liệu tính toán, học sinh đúng là cũng không hứng thú nhiều. Tôi có nhiều năm dạy thể dục nhưng thừa nhận đây là tiết học nghĩa vụ để hoàn thành các môn trong hệ thống học tập chung".
Thầy giáo Nguyễn Đình Đảo - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (phường Xóm Chiếu) - cho biết theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, bộ môn thể dục thể chất lựa chọn các môn như bóng rổ, cầu lông, bóng chuyền, bóng đá...Trường có gần 2.200 học sinh.
"May mắn của trường chúng tôi là giáo viên thể chất có chuyên môn đầy đủ năm môn. Các em được lựa chọn thoải mái, đi theo lớp. Ngoài chương trình đó, học sinh của trường lựa chọn các môn thể thao khác.
Các em trong trường chọn nhiều môn bóng bàn. Đây là môn không mất sức, luyện mắt nhìn, dẻo dai... nên nắm được sở thích, nhà trường đầu tư 15 bàn. Đây là tự chọn năng khiếu, học theo chương trình nhà trường, mức phí 80.000 đồng/tháng", ông Đảo thông tin.
Tuy nhiên, nhìn nhận bức tranh chung về thể dục thể chất, thầy Đảo thẳng thắn nhìn nhận tiếng là môn thể dục tự chọn nhưng "o ép học sinh vào môn trường chỉ đáp ứng được".
Ông Đảo giải thích: "Đa số các môn học sinh tự chọn, nhà trường làm sao có thể đáp ứng đầy đủ kỹ thuật của bộ môn. Trường nào may mắn lắm sẽ có diện tích để làm sân bóng cỏ nhân tạo, sân bóng chuyền. Có trường tận dụng sân chào cờ làm sân thể thao và ngược lại... Đa số diện tích sân không có, khó đẩy mạnh tinh thần phát triển thể dục thể thao".
Tương tự, thầy giáo Nguyễn Xuân Đắc - Hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Hoa Thám (phường Tân Bình) - thừa nhận lâu nay nhà trường luôn đẩy mạnh thể dục thể chất nhưng cũng khó thực hiện cho đạt được tinh thần là phát huy năng lực thể chất học sinh.
Ông Đắc nói: "Học sinh chọn môn thể dục nhưng có nơi trường có giáo viên dạy môn nhảy xa lại thiếu giáo viên dạy môn cầu lông, buộc học sinh phải chọn môn mình không muốn chọn. Chưa kể cơ sở vật chất chưa đầy đủ.
Cái khó nhất là cần không gian luyện tập. Những trường có sẵn không gian mà lại thiếu sân tập, dụng cụ luyện tập sơ sài với các môn nhảy xa, nhảy cao, ném bóng, chạy ngắn... gây nhàm chán với học sinh và phát triển chiều sâu thể dục thể thao".
Trong khi đó, thầy giáo Đinh Hữu Đắc - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thái Sơn (phường Xuân Hòa, TP.HCM) - cho hay ngôi trường mình giữa trung tâm TP là trường học hạnh phúc vì có sân chơi cho học sinh. Theo ông Đắc, xung quanh các lớp học của trường là khoảng sân rộng, chia ra nhiều khu vực gắn với các bộ môn thể thao học đường.
"Quyết định cho việc phát triển thể dục thể thao học đường là sân bãi, dụng cụ, cơ sở vật chất, kể cả con người phải là những giáo viên có chuyên môn, những huấn luận viên chuyên nghiệp.
Trường chúng tôi may mắn có sân trường lớn nhưng lại thiếu hồ bơi, trong khi các trường khác có điều kiện có hồ bơi trong tổ chức dạy luyện bơi lội. Mỗi trường có mỗi lợi thế, mỗi khó khăn riêng nhưng nhìn chung không gian lớn là thuận tiện cho việc học thể dục. Các trường ở trung tâm TP luôn bị hạn chế do diện tích" - ông Đắc đánh giá.
