Phát biểu tại hội nghị Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) lần thứ 33 hôm nay, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh rằng bất ổn địa chính trị và kinh tế trên thế giới, gia tăng cạnh tranh chiến lược, rủi ro đan xen từ biến đổi khí hậu, an ninh mạng đến đứt gãy chuỗi cung ứng… khiến ARF và các nước thành viên cần chuyển tư duy “đối thoại phản ứng” sang “quản lý rủi ro chủ động” bằng cách nâng cao năng lực dự báo và ngăn ngừa leo thang, theo Bộ Ngoại giao.
ARF cũng cần linh hoạt thích ứng với các thực tiễn chiến lược mới, duy trì vị thế một nền tảng bao trùm để các nước lớn tham gia xây dựng trên cơ sở tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN. Đặc biệt, ARF cần đóng góp tích cực hơn vào giải quyết hòa bình các tranh chấp dựa trên luật pháp quốc tế.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung chia sẻ quan điểm của Việt Nam kêu gọi các bên kiềm chế, tránh leo thang tại Trung Đông, bảo đảm lưu thông an toàn, liên tục cho tàu thuyền và máy bay qua eo biển Hormuz, ủng hộ duy trì đối thoại, ngoại giao vì nền hòa bình và ổn định lâu dài trên bán đảo Triều Tiên.
Bộ trưởng cũng khẳng định ASEAN sẽ tiếp tục cùng Trung Quốc thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm đạt được Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Hội nghị đã thông qua Kế hoạch Hành động Manila 2026-2036, văn kiện định hướng hoạt động của ARF trong thập kỷ tiếp theo. Các bộ trưởng cũng nhấn mạnh ARF cần tiếp tục thích ứng với những dịch chuyển chiến lược, duy trì những biện pháp xây dựng lòng tin làm nền tảng, đi đôi với thúc đẩy ngoại giao phòng ngừa thực chất.
Các bộ trưởng cũng nhất trí thông qua Danh mục các hoạt động của ARF trong năm giữa kỳ 2026-2027. Hội nghị cũng ghi nhận đồng thuận của ASEAN về tiếp nhận Vương quốc Anh là thành viên thứ 28 của ARF.
Về tình hình quốc tế và khu vực, các bộ trưởng chia sẻ quan ngại về những thách thức phức tạp, đa chiều như an ninh lương thực, năng lượng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và các vấn đề đi kèm các công nghệ mới nổi.
Các nước tái khẳng định tầm quan trọng của duy trì hòa bình, an ninh, ổn định, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông, giải quyết hòa bình các tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Hội nghị nhấn mạnh bảo đảm thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC và hướng tới sớm đạt được COC thực chất, hiệu quả.
Hội nghị cũng trao đổi về tình hình Trung Đông và bán đảo Triều Tiên, kêu gọi các bên kiềm chế, tránh leo thang và thúc đẩy đối thoại, ngoại giao để đạt được nền hòa bình lâu dài.
Hội nghị ARF lần thứ 33 diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) và các hội nghị liên quan tại Manila, Philippines.
ARF gồm các quốc gia có cùng mối quan tâm đến an ninh châu Á – Thái Bình Dương, được coi là một trong những diễn đàn quan trọng nhất về hợp tác an ninh khu vực. Diễn đàn đã bổ sung vào các cơ chế liên minh song phương và đối thoại khác nhau hiện có ở châu Á, củng cố thêm viễn cảnh hợp tác an ninh ở khu vực này.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung cùng ngày có những hoạt động khác, trong đó có tham dự Hội nghị Bộ trưởng Mekong – Hàn Quốc lần thứ 14 và Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Cấp cao Đông Á lần thứ 16. Ông cũng gặp Bộ trưởng Ngoại giao Na Uy Espen Barth Eide và Phó chủ tịch Ủy ban châu Âu, Đại diện cấp cao Liên minh châu Âu về Chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas.
Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp "7400", cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp "7700", được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D'Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện - hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
Bất chấp nỗ lực làm mát, bồn chứa hóa chất tại thành phố Garden Grove, quận Cam, bang California (Mỹ) vẫn đang nóng lên từ bên trong, gây nguy cơ phát nổ, theo Reuters ngày 24.5.
Trong bồn có chứa methyl methacrylate, loại hóa chất dễ cháy, thường được sử dụng trong sản xuất nhựa và vật liệu dẻo. Sự cố được phát hiện vào hôm 21.5 và chính quyền thành phố đã ra lệnh sơ tán 40.000 người dân sống xung quanh để đảm bảo an toàn.
Thống đốc bang California Gavin Newsom ngày 23.5 ban bố tình trạng khẩn cấp tại quận Cam và kêu gọi người dân tuân thủ lệnh sơ tán khi trước đó có nhiều người không chịu rời khỏi nhà.
Theo ông Craig Covey, trưởng bộ phận sự cố thuộc Cơ quan Cứu hỏa quận Cam, dữ liệu do thiết bị bay không người lái (drone) đo được trong ngày 22.5 cho thấy việc phun nước làm mát bồn chứa đã giúp ổn định tình hình, tạo điều kiện cho lực lượng cứu hỏa quay trở lại khu vực nguy hiểm.
Tuy nhiên, drone chỉ đo được nhiệt độ bên ngoài bồn chứa chứ không đo được nhiệt độ hóa chất bên trong. Khi đội cứu hỏa tiếp cận đồng hồ đo nhiệt độ của bồn chứa, họ phát hiện nhiệt độ bên trong đã tăng lên mức 32 độ C, cao hơn 7 độ C so với khi lực lượng ứng phó rút đi.
Ông Covey nói rằng nhiệt độ đang tăng lên từng giờ và gọi đây là tin xấu. Lực lượng chức năng trước đó cảnh báo bồn chứa có thể bị vỡ và làm tràn 26.500 lít hóa chất độc hại ra ngoài, ảnh hưởng đến các bồn chứa gần đó.
Vị quan chức cho biết lực lượng cứu hỏa đang tìm cách phun nước để làm chậm quá trình phản ứng bên trong bồn chứa nhằm giảm áp suất và ngăn vụ nổ. Tuy nhiên, các van xả của bồn chứa đã bị hỏng hoặc bị tắc nghẽn, không thể xả bớt hóa chất bên trong để giảm áp lực.
Lực lượng cũng đang cố gắng cô lập một bồn chứa có dung tích gấp đôi gần đó và giảm nguy cơ phát nổ nếu bồn chứa gặp sự cố hiện tại bị hỏng.
Ngoài ra, lực lượng còn chuẩn bị cho kịch bản hóa chất tràn ra, đó là xây đê bao và tuyến đường dẫn chất lỏng vào một bể chứa thay vì để hóa chất chảy xuống cống rãnh, sông ngòi hoặc ra biển.
Theo báo The Orange County Register, chính quyền đã công bố bản đồ thể hiện khu vực bị ảnh hưởng trong trường hợp bồn chứa phát nổ.
Mặt khác, Văn phòng Chưởng lý quận Cam Todd Spitzer đã mở cuộc điều tra đối với công ty GKN Aerospace, chủ sở hữu bồn chứa hóa chất nói trên, gọi sự cố hiện tại là điều "kinh hoàng". Cơ sở gặp sự cố là nơi chuyên sản xuất và thử nghiệm cửa sổ và nắp buồng lái cho máy bay thương mại và quân sự.
GKN thông báo đang làm việc với tất cả các chuyên gia liên quan để giải quyết vấn đề.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ngày 22/5 cho biết người mang thẻ xanh (thường trú nhân) từng đến CHDC Congo, Uganda và Nam Sudan trong vòng 21 ngày qua sẽ bị cấm nhập cảnh vào Mỹ do lo ngại về dịch Ebola. Đây là những quốc gia đang có dịch Ebola.
Mỹ hôm 18/5 ban hành lệnh cấm nhập cảnh kéo dài 30 ngày đối với những người từng tới các quốc gia châu Phi trên, nhưng miễn trừ cho công dân Mỹ, người có quốc tịch Mỹ và người mang thẻ xanh.
CDC cho rằng việc đưa nhóm thường trú nhân ra khỏi nhóm miễn trừ là biện pháp cần thiết để ngăn virus Ebola xâm nhập vào nước này, nhằm "cân bằng giữa bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quản lý các nguồn lực phản ứng khẩn cấp".
"Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh cùng CDC cho rằng nhiều thường trú nhân hợp pháp duy trì liên hệ khăng khít hơn với các gia đình, cộng đồng bên ngoài Mỹ so với công dân và người mang quốc tịch Mỹ. Do đó, thường trú nhân hợp pháp sẽ chịu ít khó khăn hơn so với công dân hoặc người mang quốc tịch Mỹ khi bị cấm nhập cảnh", theo văn bản được Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. ký.
Người mang thẻ xanh trước đây luôn được miễn trừ khỏi các lệnh cấm nhập cảnh vào Mỹ, trong đó có lệnh được CDC ban hành trong thời kỳ diễn ra đại dịch Covid-19 cũng như các lệnh khác của Tổng thống Donald Trump.
Chính quyền ông Trump cùng ngày 22/5 cũng thông báo thay đổi chính sách cấp thẻ xanh, yêu cầu người nước ngoài muốn trở thành thường trú nhân phải rời khỏi Mỹ và trở về quê nhà để nộp đơn. Trong hơn nửa thế kỷ qua, người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Mỹ được phép nộp hồ sơ và hoàn tất toàn bộ quy trình xin thẻ xanh ngay tại Mỹ.
Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) cho biết đây là nỗ lực nhằm giúp giảm bớt quá trình tìm kiếm, trục xuất những người lẩn trốn để ở lại Mỹ bất hợp pháp sau khi bị từ chối yêu cầu thường trú.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hôm 22/5 cho biết nguy cơ chủng virus Ebola Bundibugyo hiếm gặp trở thành dịch bệnh trên quy mô quốc gia ở CHDC Congo đã được nâng lên mức "rất cao". WHO cũng đã tuyên bố đợt bùng phát dịch ở nước này và Uganda là "tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế".
Cơ quan này đã ghi nhận 750 ca nghi nhiễm và 177 trường hợp thiệt mạng trong đợt bùng phát dịch Ebola tại CHDC Congo, thêm rằng số ca mắc dự kiến tiếp tục tăng.
