Trong bối cảnh ấy, trung học nghề là một hướng đi phù hợp, vì kết hợp được giáo dục phổ thông cốt lõi, đào tạo nghề và học tập tại nơi làm việc, qua đó giúp người học vừa có thể tham gia thị trường lao động, vừa có thể tiếp tục học lên.
Đào tạo nghề truyền thống thường chuẩn bị người học cho một vị trí việc làm khá hẹp. Trong khi đó, thiết bị, phần mềm và quy trình sản xuất có thể thay đổi ngay khi học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường. Kỹ năng hữu ích hôm nay có thể nhanh chóng lạc hậu.
Vì vậy, trung học nghề (THN) phải giúp học sinh có khả năng học nghề, học lại và chuyển nghề. George Psacharopoulos, chuyên gia của Ngân hàng Thế giới, từng nhận định: “Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, giáo dục nghề nghiệp tốt nhất đôi khi lại bắt đầu từ một nền giáo dục phổ thông vững chắc”.
Chương trình THN nên gồm 3 phần: kiến thức và năng lực cốt lõi của giáo dục phổ thông, bao gồm ngôn ngữ, toán học, khoa học, hiểu biết xã hội và năng lực số; kiến thức, kỹ năng kỹ thuật chung của một nhóm nghề; và kỹ năng chuyên môn cụ thể gắn với nghề.
Cấu trúc ấy giúp người học có thể làm việc sau tốt nghiệp, đồng thời giữ được khả năng học lên, cập nhật công nghệ và chuyển đổi việc làm. Giá trị của THN không nằm ở việc dạy sớm một nghề cụ thể, mà ở khả năng chuẩn bị cho người học thích ứng với một đời sống nghề nghiệp luôn biến đổi.
Một ngộ nhận phổ biến là nền kinh tế hiện đại chủ yếu cần người có bằng đại học. Thực tế, các quốc gia phát triển vẫn cần một lực lượng lớn ở khoảng giữa lao động giản đơn và nhân lực có trình độ cử nhân.
Theo Chương trình Dự báo việc làm của Cục Thống kê lao động Mỹ, năm 2024 chỉ 30% việc làm thường yêu cầu bằng cử nhân trở lên khi gia nhập nghề. Trong khi đó, 35,7% yêu cầu bằng trung học và 10,7% yêu cầu trình độ sau trung học nhưng dưới cử nhân. Như vậy, khoảng 46,4% việc làm nằm trong khoảng từ tốt nghiệp trung học đến dưới trình độ cử nhân.
Tuy nhiên, số liệu cho thấy một nền kinh tế phát triển vẫn cần một tầng nhân lực rất rộng ở giữa. Đây chính là không gian phát triển của THN, đào tạo sau trung học và học tập tại nơi làm việc, với điều kiện người học có thể tiếp tục tích lũy mô-đun, chứng chỉ và học lên khi công việc đòi hỏi trình độ cao hơn.
Sai lầm lớn nhất của phân luồng là coi giáo dục nghề nghiệp chủ yếu dành cho học sinh có kết quả học tập thấp. Cách tiếp cận này làm giảm vị thế của học nghề và biến THN thành lựa chọn sau cùng khi cánh cửa THPT khép lại.
George Psacharopoulos từng cảnh báo rằng phụ huynh sẽ không lựa chọn một chương trình nếu con đường ấy thu hẹp cơ hội học tiếp của con mình. Vì vậy, THN chỉ hấp dẫn khi là một con đường khác nhưng không thấp hơn THPT. Người tốt nghiệp phải được công nhận hoàn thành giáo dục trung học bậc cao, có năng lực nghề nghiệp và có quyền học tiếp.
Phân luồng vào học nghề cần căn cứ vào hứng thú, sở trường và phương thức học tập, không chỉ vào điểm số. Có học sinh phát triển tốt qua sách vở; có em học hiệu quả hơn khi làm dự án, sử dụng công cụ và giải quyết vấn đề thực tế.
THN phải mở ra cơ hội cho những học sinh phát huy tốt năng lực qua thực hành, dự án và môi trường nghề nghiệp, chứ không phải tiếp nhận “phần còn lại” của tuyển sinh. Chỉ khi quyền học tiếp và khả năng dịch chuyển nghề nghiệp được bảo đảm, mô hình này mới trở thành lựa chọn chủ động của học sinh và gia đình.
THN có ưu điểm do được tiếp xúc sớm với công nghệ, tổ chức sản xuất và môi trường nghề nghiệp. Qua học tập tại nơi làm việc, các em vừa rèn kỹ năng chuyên môn, vừa hình thành tác phong, kỷ luật, trách nhiệm và khả năng làm việc nhóm. Doanh nghiệp phải tham gia xác định chuẩn năng lực, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành và đánh giá kết quả.
Mô hình đào tạo kép của Đức cho thấy khi nhà trường và doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo, người học được tiếp cận công nghệ thực tế, rèn luyện những kỹ năng thị trường cần và hiểu rõ tiêu chuẩn nghề nghiệp phải đáp ứng. Sự hợp tác này cũng giúp nhà trường bổ sung môi trường thực hành và thiết bị công nghệ khó tự đầu tư, cập nhật thường xuyên.
Vì vậy, học tập tại nơi làm việc (work-based learning) phải là cấu phần bắt buộc. Doanh nghiệp cần có người hướng dẫn đủ năng lực; nhà trường phải giám sát chất lượng; người học phải được bảo đảm an toàn và được đánh giá qua những nhiệm vụ thực tế. Thiếu các điều kiện ấy, liên kết với doanh nghiệp chỉ còn là hình thức.
Nhà nước phải xác lập địa vị pháp lý của THN, bảo đảm giá trị tương đương với THPT về trình độ trung học bậc cao (Upper secondary) và quyền học tiếp. Chuẩn đầu ra cần kết hợp nội dung giáo dục phổ thông cốt lõi, năng lực nghề nghiệp và khả năng học tập suốt đời. Dữ liệu thị trường lao động phải định hướng việc mở ngành và cập nhật chương trình; doanh nghiệp chia sẻ chi phí đối với phần đào tạo chuyên biệt.
Cơ sở giáo dục phải xây dựng chương trình từ chuẩn đầu ra và yêu cầu công việc, không chỉ từ đội ngũ hoặc thiết bị sẵn có. Giáo viên cần có trải nghiệm thực tế; kỹ sư, nghệ nhân và chuyên gia doanh nghiệp phải được tham gia giảng dạy. Nhà trường cũng phải theo dõi việc làm, khả năng học tiếp và quá trình phát triển nghề nghiệp của người tốt nghiệp.
THN không phải là chương trình THPT được gắn thêm vài tiết thực hành, cũng không phải khóa đào tạo nghề rút gọn. Thành công của mô hình phải được đo bằng khả năng làm việc, học lên, chuyển nghề và thích ứng của người học.
Sản phẩm của nhóm sinh viên Lê Văn Đại, Nguyễn Đức Nghiêm, Huỳnh Tiến Đạt, Nguyễn Thành Vinh và Phan Tấn Tài từ Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông cơ sở ở TP.HCM (PTIT HCM) đạt giải nhất cuộc thi Khởi nghiệp sáng tạo PTIT HCM năm 2026 do trường này tổ chức vào sáng 23.6.
Nhóm sinh viên nói với Thanh Niên rằng đã bắt đầu thực hiện dự án từ cuối năm 2025, với mục tiêu ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để bảo vệ mắt cho những người hay tiếp xúc với màn hình điện thoại, máy tính. Quyết tâm này được "tiếp lửa" sau khi các bạn khảo sát thị trường và cho rằng, các ứng dụng (app) giúp bảo vệ mắt tuy đa dạng nhưng còn phân tán và không sở hữu đa chức năng.
"Vì thế, chúng tôi muốn thiết kế nên một app tích hợp nhiều tính năng được cải thiện hơn", nhóm chia sẻ.
Ba tính năng quan trọng của Vision-Guard bao gồm đo khoảng cách giữa mắt tới màn hình và nhắc nhở nếu chưa phù hợp, đo tần suất chớp mắt để đưa ra khuyến nghị, điều chỉnh độ sáng màn hình dựa trên ánh sáng từ môi trường để loại bỏ tình trạng lóa mắt cũng như căng thẳng thị giác. Hệ thống có ứng dụng AI này cũng gợi ý cho người dùng các bài tập thị giác và thu thập dữ liệu để lập báo cáo sức khỏe định kỳ, giúp hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán.
Điều này giúp người dùng hạn chế hoặc thậm chí tránh khỏi các bệnh về mắt như hội chứng thị giác màn hình, khô mắt, mờ mắt hay tăng độ cận thị - vốn xuất phát từ các nguyên nhân phổ biến như ngồi sát màn hình hay độ sáng màn hình chưa phù hợp.
Một trong những điểm nhấn của Vision-Guard là đề xuất cho người dùng đều dựa trên bằng chứng thực nghiệm sau khi các bạn nghiên cứu kết quả các bài báo khoa học, từ thế nào là khoảng cách an toàn, tới việc chớp mắt dưới ngưỡng bao nhiêu là dấu hiệu cho thấy mắt bị mỏi...
Theo các sinh viên, khó nhất là ‘bài toán’ tự động điều chỉnh độ sáng màn hình theo ánh sáng môi trường mà người dùng đang sử dụng thiết bị. Tính năng này thường chỉ xuất hiện trong những thiết bị đã cài sẵn sensor (cảm biến). Thế nên, nhóm phải nghiên cứu và huấn luyện AI để đạt được hiệu quả và độ chính xác như khi dùng cảm biến bình thường, thay thế vai trò của công cụ này trong những thiết bị không có.
Giai đoạn hiện tại, Vision-Guard đang được nhóm triển khai miễn phí cho các sinh viên sử dụng để thu thập thêm dữ liệu và feedback (phản hồi), từ đó giúp tối ưu hóa sản phẩm hơn. Mục tiêu tương lai của nhóm sinh viên là tiếp cận khách hàng doanh nghiệp, cũng như hợp tác với các bên liên quan để tinh chỉnh thành dòng sản phẩm riêng cho trẻ em, giúp các em sử dụng điện thoại một cách an toàn.
Trao đổi với Thanh Niên, tiến sĩ Bùi Văn Trí, Phó trưởng phòng Đào tạo và Khoa học công nghệ PTIT HCM, Trưởng ban Tổ chức cuộc thi, chia sẻ điểm sáng của dự án trên là sinh viên đã ứng dụng công nghệ AI để góp phần giải quyết vấn đề đang thu hút nhiều quan tâm là tỷ lệ dùng màn hình tăng mạnh, nhất là ở lứa tuổi thanh thiếu niên. "Dự án còn được phát triển dựa trên luận cứ khoa học và kiểm chứng được nguồn dữ liệu do AI cung cấp", thầy Trí nhận xét.
Tiến sĩ Trí cho biết thêm, cuộc thi bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó có tích hợp nhiều hoạt động, sự kiện cho phép sinh viên được nhận hướng dẫn trực tiếp bởi những lãnh đạo doanh nghiệp. Trải qua quá trình góp ý, có nhiều đội lại bứt phá hơn dù trước đó không sở hữu ý tưởng tốt bằng các đội khác. "Nhờ mô hình này, chúng tôi thật sự có thể đánh giá các bạn qua cả quá trình làm việc, không chỉ dừng ở chấm điểm ý tưởng", thầy nói.
Là một trong những giám khảo ở cuộc thi, thạc sĩ Đào Hải Nhật Tân, sáng lập và điều hành Seesaw Việt Nam, đại diện sáng kiến BLOCK71 của ĐH Quốc gia Singapore, kể với Thanh Niên rằng có "chuyển dịch rất lớn" trong tư duy đổi mới sáng tạo hiện tại so với trước. Nếu như ngày xưa, sinh viên chỉ quan tâm giải quyết các vấn đề xã hội, thì hiện nay các bạn lại đi sâu vào chuyên môn hơn và tìm cách xử lý "bài toán" thực tiễn nhờ ứng dụng liên ngành.
"Thực tế, thị trường rất lạnh lùng, khắc nghiệt", chị nói. "Lời khuyên của tôi là các bạn hãy luôn giữ tâm thế, ‘Tôi đang khám phá’, chứ không phải, ‘Tôi đã đến đích rồi’ chỉ chờ người tới mua. Hãy cởi mở đón nhận những điều sắp tới và kiên trì theo đuổi dù có gặp khó khăn", thạc sĩ Đào Hải Nhật Tân nhắn nhủ.
Phát biểu khai mạc, PGS-TS Trần Quang Anh, Phó giám đốc PTIT HCM, cho biết cuộc thi phản ánh sự kết nối giữa nghiên cứu - doanh nghiệp - khởi nghiệp. Đây là điểm nhấn trong bối cảnh trường ĐH không chỉ dừng ở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn phải bồi dưỡng những cá nhân có khả năng tạo tác động tới cộng đồng và xã hội.
Vì thế, các sản phẩm không dừng ở việc nhận giải, mà còn được nhà trường đẩy mạnh khả năng thương mại hóa và ứng dụng thực tế trong tương lai thông qua giai đoạn ươm tạo, kết nối với các nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước.
Ngày 21.4, một lãnh đạo UBND xã Dray Bhăng cho biết, đơn vị đã ban hành quyết định thi hành kỷ luật bằng hình thức cách chức đối với bà Võ Thị Hường, Hiệu trưởng Trường tiểu học Kim Châu.
Trước đó, trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, bà Võ Thị Hường đã để xảy ra nhiều sai phạm và đã bị xử lý kỷ luật về mặt Đảng với hình thức cách hết các chức vụ trong Đảng.
Theo quyết định, bà Hường đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tác động, chi phối việc chi trả, phân bổ chế độ khen thưởng theo quy định; bố trí, thanh toán chế độ giảng dạy sai quy định, thiếu khách quan; thông đồng, hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ nhằm trục lợi cá nhân trong việc thanh toán chế độ giảng dạy của cá nhân mình.
Đáng chú ý, bà Hường chỉ đạo chỉnh sửa, giả mạo chữ viết, chữ ký trong biên bản họp phụ huynh nhằm hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ; quản lý, sử dụng quỹ hội phụ huynh không đúng quy định.
Ngoài ra, nữ hiệu trưởng không công khai minh bạch, sai phạm trong việc vận động và sử dụng kinh phí tài trợ của phụ huynh để mua sắm trang thiết bị cho nhà trường; sử dụng con dấu vi phạm pháp luật; vi phạm về hồ sơ chứng từ kế toán, có hành vi gian dối, đối phó, gây khó khăn cho hoạt động kiểm tra, giám sát; gây mất đoàn kết nội bộ nghiêm trọng.
Ngày 15.6, trao đổi với phóng viên Thanh Niên, lãnh đạo Sở GD-ĐT Quảng Ninh cho biết, sở này đang phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương xác minh vụ việc được cho là giám thị gợi ý một thí sinh cho thí sinh cùng phòng thi xem bài thi tại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Vụ việc được một người đăng tải trên mạng xã hội phản ánh những dấu hiệu bất thường tại một phòng thi thuộc điểm thi Trường THPT Cẩm Phả.
Theo nội dung được chia sẻ trên nền tảng Zalo, một tài khoản được cho là của thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho biết đã gặp áp lực tâm lý trong quá trình làm bài thi do hành vi của cán bộ coi thi.
Theo phản ánh, vào khoảng 8 giờ đến 8 giờ 10 trong buổi thi môn lý (sáng 12.6), một giám thị được cho là đã yêu cầu thí sinh này đưa bài cho một bạn cùng phòng thi tên H. xem. Tuy nhiên, thí sinh này từ chối.
Người đăng bài cho biết sau đó giám thị thường xuyên đứng gần khu vực chỗ ngồi của mình và thí sinh tên H., có những hành động khiến em cảm thấy bị tác động tâm lý, mất tập trung trong quá trình làm bài.
Người này cho rằng sự việc đã ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả làm bài môn vật lý và khiến em bước vào môn hóa học ngay sau đó với tâm trạng bất ổn.
Không chỉ vậy, bài đăng còn phản ánh cả 2 cán bộ coi thi trong phòng đều có biểu hiện tạo điều kiện để thí sinh tên H. xem bài của người khác.
Theo nội dung chia sẻ, trong thời gian làm bài, thí sinh tên H. còn mượn tẩy của em mà chưa được sự đồng ý, khiến em lo lắng và mất bình tĩnh trong những phút cuối của giờ thi.
Bài đăng nhanh chóng thu hút sự quan tâm của cộng đồng mạng, với nhiều bình luận yêu cầu cơ quan chức năng sớm vào cuộc làm rõ. Một số ý kiến cho rằng nếu phản ánh là đúng sự thật thì đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy chế thi, ảnh hưởng đến tính công bằng của kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Đáng chú ý, trong phần bình luận dưới bài viết, nhiều tài khoản cho rằng thí sinh tên Hùng được nhắc đến trong nội dung phản ánh là học sinh của Trường THPT Cẩm Phả.
Liên quan đến vụ việc, ngày 14.6, Sở GD-ĐT Quảng Ninh cho biết đã nắm được thông tin phản ánh xuất hiện trên mạng xã hội sau khi kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 kết thúc.
Theo Sở GD-ĐT Quảng Ninh, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay trên địa bàn tỉnh diễn ra từ ngày 10 - 12.6 theo đúng quy chế của Bộ GD-ĐT.
Ngay sau khi xuất hiện thông tin về việc giám thị gợi ý thí sinh cho xem bài thi, Sở GD-ĐT Quảng Ninh cho biết đã nắm được vụ việc và bước đầu ghi nhận một số nội dung phản ánh là có thật. Đơn vị này đã yêu cầu phía nhà trường xác minh, tường trình cụ thể vụ việc bằng văn bản, chậm nhất ngày 16.6 phải hoàn thành.
"Chúng tôi đang phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh làm rõ vụ việc và sẽ xử lý nghiêm khắc vụ việc", vị lãnh đạo Sở GD-ĐT Quảng Ninh khẳng định.
Cùng đó, Trường THPT Cẩm Phả được giao phối hợp với trưởng điểm thi, cán bộ làm nhiệm vụ tại điểm thi cùng các tổ chức, cá nhân liên quan để thu thập tài liệu, thông tin, minh chứng và nội dung giải trình nhằm làm rõ bản chất vụ việc.
Lãnh đạo P.Cẩm Phả cho biết, cơ quan công an cũng vào cuộc làm rõ nội dung phản ánh và xử lý các trường hợp vi phạm (nếu có).
