Căng thẳng gần đây giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Giáo hoàng Leo XIV đang bộc lộ khác biệt sâu sắc giữa Nhà Trắng và Tòa thánh Vatican về cuộc chiến ở Iran. Từ những lời kêu gọi chấm dứt xung đột của Giáo hoàng đến phản ứng gay gắt từ phía ông Trump, bất đồng này đang thu hút sự chú ý toàn cầu.
“Chiến tranh như vậy là đủ rồi”, Giáo hoàng Leo XIV nói trong buổi cầu nguyện cho hòa bình hôm 11/4. Ông lên án “ảo tưởng về quyền năng vô hạn” đang thúc đẩy xung đột leo thang. Thông điệp không nhắc đích danh bên nào, được hiểu là lời kêu gọi quay lại con đường đối thoại và giải pháp đa phương.
Tổng thống Trump ngày 12/4 phản ứng lại bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Giáo hoàng Leo XIV “yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại”. “Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ”, ông Trump viết.
Giáo hoàng Leo XIV ngày 13/4 tuyên bố “không e sợ chính quyền Trump” và vẫn sẽ tiếp tục lên tiếng cho hòa bình, lần hiếm hoi người đứng đầu Vatican nhắc đích danh một chính quyền tổng thống Mỹ. Giáo hoàng nhấn mạnh ông “không công kích bất kỳ ai” và “phúc cho những người kiến tạo hòa bình”.
Đây không phải lần đầu tiên ông Trump tranh cãi với một giáo hoàng, và cũng không phải lần đầu tiên một tổng thống Mỹ có bất đồng với lãnh đạo cộng đồng Công giáo thế giới.
Tổng thống Trump và Giáo hoàng Francis
Khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, ông Trump đã vướng vào tranh cãi với Giáo hoàng Francis, người tiền nhiệm của Giáo hoàng Leo XIV, liên quan cam kết xây tường dọc biên giới Mỹ – Mexico.
“Một người chỉ nghĩ đến việc xây tường ở bất cứ đâu mà không xây cầu nối thì không phải là Cơ đốc nhân”, Giáo hoàng Francis nói với các phóng viên vào tháng 2/2016, trên chuyến bay trở về Vatican sau khi thăm Mexico.
Ông Trump gọi những bình luận của Giáo hoàng Francis là “không thể tin nổi” và “đáng xấu hổ”.
“Không một lãnh đạo nào, đặc biệt là lãnh đạo tôn giáo, có quyền đặt câu hỏi về tôn giáo hay đức tin của người khác. Tôi tự hào là một Cơ đốc nhân và với tư cách tổng thống, tôi sẽ không cho phép Cơ đốc giáo liên tục bị tấn công và suy yếu”, ông Trump viết trên mạng xã hội khi đó.
Bất đồng công khai giữa Giáo hoàng Francis và Tổng thống Trump về vấn đề nhập cư tiếp diễn trong suốt nhiệm kỳ đầu và kéo dài sang cả nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Tháng 2/2025, Vatican công bố một bức thư của Giáo hoàng Francis gửi tới các giám mục Công giáo Mỹ, trong đó chỉ trích mạnh mẽ chính sách trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump.
“Hành động trục xuất những người mà trong nhiều trường hợp đã rời bỏ quê hương vì nghèo đói cùng cực, bất an, bị bóc lột, bị đàn áp hoặc do môi trường suy thoái nghiêm trọng, làm tổn hại đến phẩm giá của nhiều đàn ông và phụ nữ, cũng như của các gia đình, và đặt họ vào tình trạng đặc biệt dễ bị tổn thương và không được bảo vệ”, Giáo hoàng Francis viết trong thư.
Tổng thống George W. Bush và Giáo hoàng John Paul II
Tháng 7/2001, trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống George W. Bush, Giáo hoàng John Paul II đã kêu gọi Mỹ “từ chối” việc nghiên cứu tế bào gốc từ phôi người. Cuộc gặp diễn ra tại dinh thự mùa hè Castel Gandolfo của Giáo hoàng ở gần thủ đô Rome, nhân dịp ông Bush đến Italy dự hội nghị thượng đỉnh G8.
“Một xã hội tự do và có đạo đức, điều mà nước Mỹ hướng tới, phải từ chối những hành động làm hạ thấp và xâm phạm sự sống con người ở bất kỳ giai đoạn nào, từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên”, Giáo hoàng John Paul II nói với Tổng thống Bush.
Một tháng sau cuộc gặp với Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Bush tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình rằng ông chấp thuận tài trợ liên bang cho nghiên cứu tế bào gốc, sử dụng các dòng tế bào gốc đã tồn tại.
Ông chủ Nhà Trắng lưu ý rằng “vấn đề này vẫn đang được tranh luận trong giáo hội, với những người thuộc các đức tin khác nhau”. Ông cho biết chính phủ Mỹ phê duyệt tài trợ vì các nghiên cứu từ lĩnh vực tư nhân đã cho thấy “nhiều triển vọng lớn” trong việc cải thiện cuộc sống của những người mắc các bệnh như tiểu đường type 1, Alzheimer, Parkinson và chấn thương tủy sống.
“Về cốt lõi, vấn đề này buộc chúng ta phải đối diện với những câu hỏi nền tảng về sự khởi đầu của sự sống và giới hạn của khoa học”, ông Bush phát biểu. “Nó đặt chúng ta vào một điểm giao thoa đạo đức đầy khó khăn. Một bên là nhu cầu bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn, bên kia là cơ hội phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống ở mọi thời điểm”.
Tổng thống Bill Clinton và Giáo hoàng John Paul II
Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã có bất đồng với Giáo hoàng John Paul II về vấn đề phá thai. Trong chiến dịch tranh cử năm 1992, ông Clinton cho biết lập trường của mình về phá thai là làm cho việc này “an toàn, hiếm xảy ra và hợp pháp”.
Tại cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai người tại thành phố Denver, bang Colorado tháng 8/1993, Giáo hoàng John Paul II đã nhấn mạnh quan điểm “quyền được sống”.
“Nếu các bạn muốn công lý bình đẳng cho tất cả, tự do đích thực và hòa bình lâu dài, thì hỡi nước Mỹ, hãy bảo vệ sự sống. Tất cả những mục tiêu lớn lao mà các bạn đang theo đuổi ngày hôm nay chỉ có ý nghĩa khi các bạn bảo đảm quyền được sống và bảo vệ con người”, Giáo hoàng John Paul II phát biểu tại Denver, khi ông Clinton đứng bên cạnh.
Trong cuộc gặp tại Vatican tháng 6/1994, ông Clinton thừa nhận tồn tại “những bất đồng thực sự” với Giáo hoàng John Paul II về tránh thai và chính sách dân số. Hai người tiếp tục bày tỏ quan điểm khác biệt trong vấn đề này tại hội nghị về dân số của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Ai Cập vào tháng 9 cùng năm.
Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn ca ngợi vai trò lãnh đạo về mặt đạo đức của Giáo hoàng John Paul II. Hai bên cũng tìm được điểm chung trong các nỗ lực hỗ trợ người nghèo, chấm dứt xung đột và thúc đẩy trách nhiệm toàn cầu của Mỹ.
David Campbell, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, cho hay bất đồng chính sách giữa các tổng thống Mỹ và giáo hoàng là điều bình thường, nhưng ông và các đồng nghiệp chưa từng thấy “cuộc đấu khẩu” nào giống như những gì đang xảy ra giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV.
“Đây là mức độ chỉ trích chưa từng có từ một tổng thống Mỹ đối với giáo hoàng”, giáo sư Campbell nói.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, tại cuộc hội kiến với Giáo hoàng Leo XIV, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ trân trọng trước sự đón tiếp thiện tình của Giáo hoàng dành cho đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam, đồng thời gửi tới Đức Giáo hoàng lời chào trân trọng, lời chúc sức khỏe dồi dào và những lời cầu chúc tốt đẹp nhất nhân dịp lễ Phục sinh năm 2026.
Bày tỏ trân trọng những tình cảm tốt đẹp mà Đức Giáo hoàng và Tòa thánh đã dành cho Nhân dân Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những thông điệp hòa bình và những đóng góp quý báu của Đức Giáo hoàng trong việc thúc đẩy hòa bình, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và chăm sóc người nghèo, và khẳng định những giá trị hoàn toàn tương đồng với khát vọng của Nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Chia sẻ với Giáo hoàng về kết quả chuyến thăm Tổng giáo phận Hà Nội ngày 5-4-2026 vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ vui mừng thấy rằng những năm qua, quan hệ giữa Việt Nam và Tòa thánh đã đạt được những bước tiến quan trọng và thực chất.
Như từ những cuộc gặp gỡ giữa các vị lãnh đạo cấp cao hai bên, đến việc thiết lập Văn phòng đại diện thường trú của Tòa thánh tại Việt Nam, và đặc biệt là sự phát triển tốt đẹp trong đời sống tôn giáo của cộng đồng Công giáo Việt Nam, việc duy trì các cơ chế trao đổi và hoạt động hiệu quả của Nhóm công tác hỗn hợp.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tin tưởng cuộc họp vòng 13 Nhóm công tác hỗn hợp sắp tới sẽ góp phần vào tiến trình nâng cấp lên quan hệ ngoại giao đầy đủ giữa Việt Nam và Tòa thánh.
Chủ tịch Quốc hội mong muốn Đức Giáo hoàng và Tòa thánh tiếp tục cùng quan tâm, củng cố hơn nữa niềm tin và sự hiểu biết lẫn nhau, hướng tới việc nâng tầm quan hệ giữa Việt Nam và Tòa thánh lên một giai đoạn phát triển mới, vì lợi ích của Nhân dân và vì hòa bình, thịnh vượng chung của nhân loại.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn tạo mọi điều kiện để đồng bào Công giáo được sống tốt đời, đẹp đạo, thực hiện tốt đường hướng "đồng hành cùng dân tộc, gắn bó với non sông".
Đồng thời ông chia sẻ trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, nhiều chức sắc, tu sĩ, tín đồ Công giáo tiếp tục được tín nhiệm trúng cử.
Bên cạnh đó, Quốc hội Việt Nam không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho các tôn giáo, trong đó có Công giáo, hoạt động và phát triển theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.
Nhân dịp này, Chủ tịch Quốc hội đã trân trọng chuyển lời thăm hỏi, lời chúc tốt đẹp nhất và thư mời thăm Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Giáo hoàng Leo XIV thăm chính thức Việt Nam.
Giáo hoàng Leo XIV đã trân trọng cảm ơn, đồng thời bày tỏ những tình cảm tốt đẹp dành cho đất nước, con người Việt Nam và cho biết mong muốn sẽ thăm Việt Nam trong thời gian tới.
Giáo hoàng Leo XIV đánh giá cao chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đặc biệt ngay sau 5 ngày Chủ tịch Quốc hội vừa được bầu, coi đây là dấu mốc quan trọng để hai bên tiếp tục tăng cường sự hiểu biết và chia sẻ về tình hình Công giáo tại Việt Nam cũng như quan hệ Việt Nam - Tòa thánh.
Giáo hoàng Leo XIV bày tỏ cảm ơn tới các cơ quan chức năng Việt Nam đã tạo điều kiện và hỗ trợ tích cực để Đại diện thường trú của Tòa thánh tại Việt Nam hoạt động ổn định, hiệu quả; mong muốn hai bên tăng cường hơn nữa các trao đổi, tiếp xúc để đưa quan hệ Việt Nam - Tòa thánh phát triển ngày càng sâu rộng, đáp ứng lợi ích chung và nguyện vọng của cộng đồng giáo dân.
Hãng tin Tasnim của Iran hôm nay 28/5 trích dẫn một “nguồn tin quân sự” cho biết, lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã nổ súng vào một tàu chở dầu của Mỹ “cố gắng đi qua eo biển Hormuz bằng cách tắt hệ thống radar”.
Theo nguồn tin, Mỹ sau đó đã bắn trả “vào một khu vực xung quanh Bandar Abbas” - thành phố cảng phía nam Iran nằm trên eo biển Hormuz.
Tasnim xác nhận “các tiếng nổ có liên quan đến vụ việc này” và “không gây thương vong hay thiệt hại về tài sản”.
Trước đó, truyền thông Mỹ dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, quân đội Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái phóng từ Iran, đồng thời tiến hành một cuộc tấn công vào trung tâm điều khiển máy bay không người lái ở thành phố cảng Bandar Abbas phía nam Iran.
Thành phố Bandar Abbas ở miền nam Iran, nơi đặt căn cứ hải quân và không quân trọng yếu của Iran, có vị trí chiến lược dọc theo eo biển Hormuz.
Theo truyền thông Mỹ, cuộc tấn công vào Bandar Abbas đã ngăn chặn Iran phóng máy bay không người lái thứ 5.
“Hôm nay, lực lượng Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran gây ra mối đe dọa xung quanh eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ cũng đã tấn công một trạm điều khiển mặt đất của Iran ở Bandar Abbas, nơi chuẩn bị phóng máy bay không người lái thứ 5”, quan chức Mỹ tiết lộ.
Quan chức Mỹ khẳng định “những hành động này được cân nhắc kỹ lưỡng, hoàn toàn mang tính phòng thủ và nhằm mục đích duy trì lệnh ngừng bắn”.
Một quan chức khác của Mỹ nói rằng quân đội Mỹ khẳng định cả máy bay không người lái và cơ sở trên mặt đất của Iran đều gây ra mối đe dọa cho eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran đưa tin, ít nhất 3 tiếng nổ đã được nghe thấy ở phía đông Bandar Abbas vào rạng sáng hôm nay. Các vụ nổ đã kích hoạt hệ thống phòng không của Bandar Abbas trong thời gian ngắn.
Đây là cuộc tấn công thứ hai của Mỹ vào Iran trong những ngày gần đây, bất chấp lệnh ngừng bắn đang được thực thi.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 25/5 xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran đang tìm cách rải thủy lôi xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
Sau cuộc tấn công của Mỹ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuyên bố bắn hạ một máy bay không người lái của Mỹ xâm nhập không phận và nhắm bắn một máy bay chiến đấu F-35.
Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách phong tỏa các cảng của Iran.
Vấn đề về cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz đến nay tiếp tục là điểm nghẽn chính đối với các cuộc hòa đàm của Mỹ và Iran. Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố, Hormuz sẽ được mở lại bằng cách này hoặc cách khác. Washington cũng tiếp tục gây sức ép với Tehran thông qua duy trì lệnh phong tỏa hàng hải với các cảng của Iran.
Mỹ và Iran đã kiềm chế không tấn công lẫn nhau kể từ khi một thỏa thuận ngừng bắn mong manh bắt đầu vào đầu tháng 4. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump ngày càng thất vọng với các cuộc đàm phán bế tắc trong những ngày gần đây.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 25/5, Tổng thống Trump cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận tốt với Iran, các cuộc tấn công sẽ được nối lại với quy mô và sức mạnh lớn chưa từng có.
Ông Trump tuyên bố thỏa thuận mà Mỹ đạt được với Iran sẽ phải là một thỏa thuận “tuyệt vời và có ý nghĩa”, nếu không “sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào”.
Cyprus, nước đang giữ chức chủ tịch luân phiên Liên minh châu Âu (EU), ngày 22.4 thông báo rằng đại sứ của các nước thành viên đã đồng ý khởi động quy trình để chính thức thông qua gói vay cho Ukraine và cấm vận Nga, theo tờ The Guardian. Lễ ký quyết định chính thức dự kiến diễn ra vào chiều 23.4.
Gói vay trị giá đến 90 tỉ euro này thực tế đã được EU đồng ý vào tháng 12.2025 nhưng Thủ tướng Hungary Viktor Orban với sự ủng hộ của Slovakia đã bất ngờ "quay xe", phủ quyết tại phiên họp vào tháng 3 do mâu thuẫn với Ukraine về đường ống dẫn dầu Druzhba.
Đường ống dẫn dầu từ Nga sang hai nước châu Âu này, có công suất 1,2 - 1,4 triệu thùng mỗi ngày, là nguồn cung quan trọng cho Hungary và Slovakia. Ukraine nói rằng đường ống bị hư hại nặng do chiến sự và đang được sửa chữa gấp rút.
Hungary và Slovakia cáo buộc Ukraine trì hoãn nên đã phủ quyết gói vay của EU, nguồn tiền cực kỳ cần thiết cho chính quyền Kyiv. Gói vay dự kiến sẽ bù đắp cho 2/3 nhu cầu tài chính của Ukraine trong năm 2026 và 2027. Ukraine sẽ không phải trả lãi và chỉ trả tiền gốc khi nào Nga bồi thường thiệt hại do chiến sự gây ra. Hiện tại, ước tính 210 tỉ euro tài sản ngân hàng trung ương Nga đang bị đóng băng tại EU.
Công ty dầu mỏ MOL của Hungary chiều 22.4 cho biết đơn vị điều hành đường ống phía Ukraine đã thông báo rằng dầu thô từ đường ống Druzhba đang chảy từ Belarus sang và dự kiến đến Hungary và Slovakia "sớm nhất vào ngày mai".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hoan nghênh việc EU cho Ukraine vay 90 tỉ euro, cho rằng việc hỗ trợ Kyiv và gây sức ép lên Moscow là điều cần thiết để chấm dứt chiến sự.
Nút thắt được tháo gỡ sau khi ông Orban bị đối thủ chính trị Peter Magyar vượt qua trong cuộc bầu cử hôm 12.4. Ông Magyar được cho là thận trọng hơn trong mối quan hệ với Nga, chỉ trích việc ông Orban duy trì quan hệ gần gũi quá mức, đặc biệt là về năng lượng, với Moscow.
Kèm theo gói vay, EU cũng nhất trí về gói cấm vận thứ 20 lên Nga, trong đó có những giới hạn về hàng hải và năng lượng, các biện pháp về tài chính, thương mại và công nghiệp.
