Đặng Quang Tuấn, 31 tuổi, hiện là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Trung tâm Toán và Khoa học Yau, Đại học Thanh Hoa. Đây là ngôi trường danh tiếng bậc nhất Trung Quốc, top 12 thế giới theo bảng xếp hạng THE.
Tại đây, Tuấn nghiên cứu chủ yếu về bài toán trong hình học vi phân và giải tích phức, giống với định hướng của GS Shing Tung Yau – người hướng dẫn. GS Yau không chỉ là nhà Toán học đầu tiên của Trung Quốc đoạt giải thưởng Fields danh giá vào năm 1982 mà còn được coi là “kiến trúc sư” trưởng cho sự trỗi dậy của toán học hiện đại tại quốc gia tỷ dân.
Công trình của Tuấn gắn với những lý thuyết như tương đối tổng quát và lý thuyết dây, nơi các hiện tượng vật lý (như sự giãn nở của vũ trụ) được giải thích bằng cách giả định tồn tại các chiều không gian ngoài 4 chiều quen thuộc, gọi là đa tạp Calabi-Yau.
Theo anh, đa tạp này có ứng dụng rất lớn trong nghiên cứu liên quan tới hạt hay năng lượng nước của hạt, vật chất tối, năng lượng tối,… Trọng tâm là phương trình Monge–Ampère, một phương trình vi phân đạo hàm riêng, đóng góp vào việc giải các bài toán liên quan cấu trúc hình học trong vật lý.
“Được làm việc trong một môi trường học thuật quốc tế không thua kém các nước phương Tây là cơ hội rất lớn với tôi”, Tuấn nói.
Thanh Hoa có ba đơn vị nghiên cứu toán: Trung tâm Toán và Khoa học, Khoa Toán, Trung tâm giảng dạy Toán học. Trung tâm Toán và Khoa học – nơi Tuấn làm việc thiên về nghiên cứu, thay vì các hoạt động giáo dục như hai đơn vị còn lại.
Tuấn nhìn nhận Trung Quốc đang đẩy mạnh đào tạo nghiên cứu sinh tiến sĩ, bởi đây là nền tảng phát triển khoa học cơ bản. Các nhà khoa học chịu áp lực rất lớn về đầu ra. Nghiên cứu sinh sau tiến sĩ như Tuấn cần có ít nhất một công bố quốc tế mỗi năm, các giáo sư nặng nề hơn khi hàng năm phải hướng dẫn 3-5 học trò.
Đổi lại, với nguồn lực tài chính lớn từ Chính phủ và ngân sách riêng, các đại học Trung Quốc có đãi ngộ rất hấp dẫn. Nhà khoa học được đảm bảo về lương, bảo hiểm xã hội và nhà ở, chỗ học cho con em ngay trong trường để tập trung nghiên cứu.
Khuôn viên Thanh Hoa cũng luôn sôi động với các hội thảo quốc tế diễn ra hàng tuần, từ xác suất thống kê đến hình học, giải tích hay đại số. Ngoài ra, Tuấn thấy bầu không khí trong nhóm nghiên cứu thoải mái, dù GS Yau là cái tên lão làng của toán học Trung Quốc và thế giới, đảm nhận nhiều nhiệm vụ khoa học và quản lý tầm cỡ.
Những cuộc trao đổi 30-45 phút mỗi tuần là lúc Tuấn được học hỏi từ tầm nhìn và cách tiếp cận vấn đề của thầy. Chẳng hạn, khi nói về phương trình vi phân đạo hàm riêng Monge–Ampère, ông Yau đào sâu về lịch sử của lý thuyết toán và vật lý, để giải thích vì sao nó cần thiết.
GS Yau cũng luôn khuyến khích học trò liên hệ bài toán đang theo đuổi với những ngành khác, như giải tích số hay AI, kết nối đồng nghiệp để trao đổi hợp tác.
Ngoài nghiên cứu, Tuấn có hai buổi dạy mỗi tuần, hỗ trợ các giáo sư chấm, chữa bài cho sinh viên bậc cao học.
Tuấn nói công việc hiện tại vượt ngoài trí tưởng tượng của anh khi còn là sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội.
Từ nhỏ, Tuấn học toán như một niềm vui thích. Cậu học trò trường làng ở Vĩnh Phúc từng giành nhiều giải nhất trong các cuộc thi học sinh giỏi, rồi đỗ vào lớp chuyên toán của tỉnh, hai năm liền đạt giải ba quốc gia.
Năm 2013, Tuấn đỗ lớp chất lượng cao, khoa Toán – Tin của trường Sư phạm. Thời gian ở đây, anh “rinh” giải nhất môn Đại số và nhì môn Giải tích tại Olympic Toán sinh viên toàn quốc. Tuấn học hăng say, nhưng chỉ nghĩ mình sẽ trở thành một giáo viên Toán ở phổ thông, cho đến một cơ duyên vào năm thứ tư.
Vì thấy học trò xoay xở tốt với toán cao cấp, thầy của Tuấn viết thư giới thiệu để anh có học bổng thạc sĩ ở Pháp. Cậu sinh viên 21 tuổi khi ấy mừng rỡ trước cơ hội du học nên cấp tốc học tiếng Pháp, làm hồ sơ ứng tuyển chỉ trong vòng nửa năm.
Tới Đại học Paris-Saclay năm 2017 với học bổng 1.000 euro/tháng, Tuấn không khỏi bỡ ngỡ trước nền văn hóa khác biệt, nỗi nhớ nhà và những thủ tục hành chính rắc rối.
Nhờ cộng đồng người Việt ở Paris, Tuấn dần vượt qua cảm giác chênh vênh. Anh cũng tìm cách “bắt chước” các bạn Pháp, chủ động đặt câu hỏi, thảo luận trên lớp nhiều hơn.
“Đến lúc này, tôi vẫn đinh ninh sẽ trở về Việt Nam để dạy toán”, Tuấn nhớ lại. Nhưng khi học môn Giải tích phức, Tuấn thấy hứng thú và học tốt hơn cả nên dành nhiều thời gian suy nghĩ, đọc tài liệu, tìm người trao đổi những chỗ chưa hiểu,… Đam mê thôi thúc anh học lên tiến sĩ vào năm 2019, dưới sự hướng dẫn của GS Lữ Hoàng Chinh và Vincent Guedj.
Anh nhìn nhận khó khăn lớn nhất là bước chuyển đổi từ học sang nghiên cứu, phải vận dụng kiến thức để tạo ra cái mới. Tuấn đọc rất nhiều tài liệu toán và được truyền cảm hứng từ các nghiên cứu của GS Yau. Năm 2022, anh bảo vệ thành công luận án về “Dòng đa thế vị Monge-Ampère”, rồi tới Trung tâm Vật lý Lý thuyết quốc tế Abdus Salam ở Italy làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ.
Trong thời gian này, Tuấn quan sát các đại học Trung Quốc có nhiều nghiên cứu đột phá về khoa học, công nghệ, cùng các chương trình thu hút nhân tài. Cuối năm 2024, Tuấn quyết định trở về châu Á, vừa để thử sức ở môi trường mới, vừa để được ở gần gia đình. Đọc thông báo tuyển sinh của GS Yau, anh không chần chừ ứng tuyển và nhờ một học trò cũ của ông giới thiệu. Tuấn vượt qua vòng phỏng vấn, bắt đầu hành trình ở Đại học Thanh Hoa từ tháng 9/2025.
Tuấn cho rằng làm việc tại Thanh Hoa là cơ hội để phát triển nghiên cứu trong môi trường mũi nhọn mà vẫn có thể hợp tác với nhiều học giả trong nước. Trước mắt, anh dự định cùng nghiên cứu về hình học vi phân với hai nhà toán học hàng đầu là GS. TSKH Phạm Hoàng Hiệp và PGS. TS Đỗ Hoàng Sơn.
Với sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ muốn làm việc trong môi trường như Đại học Thanh Hoa, Tuấn tin rằng bí quyết là “hãy tiếp tục trẻ”, tức theo đuổi công việc với nhiệt huyết và đam mê.
“Nhưng cũng không nên tạo áp lực phải vào bằng được những trường top đầu. Điều quan trọng hơn là duy trì sự hứng thú, tinh thần học hỏi và phát triển bản thân một cách bền vững”, Tuấn nói.
Phụ huynh H.V.Đ, con đang học lớp 8 và lớp 9, Trường THCS Lý Thánh Tông, P.Chánh Hưng, TP.HCM, cho biết chứng kiến con gái lớn học hành căng thẳng, còn 2 tuần nữa là thi vào lớp 10 thì rất xót ruột. Tuy nhiên ông H.V.Đ nói: "Tôi đang băn khoăn là nếu xét tuyển vào lớp 10, thì có công bằng giữa các địa phương của TP.HCM không, khi mà chất lượng trường THPT ở các khu vực chênh lệch nhau nhiều. Nếu xét tuyển theo "vị trí gần nhà", theo nơi cư trú, thì thiệt thòi cho những bạn này không (khi mà sức học của các bạn này nếu thi tuyển lớp 10, có thể tranh suất ở trường khác). Do đó, TP không nên bỏ hẳn thi tuyển vào lớp 10, vẫn nên giữ thi tuyển để tranh suất vào những trường chất lượng cao, trường có nhu cầu cao của học sinh (HS), còn lại thì xét tuyển, giống như việc chúng ta đang thực hiện khi HS vào lớp 6".
Ông Nguyễn Duy Linh, phụ huynh có con đang học lớp 11, Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu, xã Bà Điểm, TP.HCM, cho rằng thi tuyển sinh là cách công bằng nhất để đảm quyền lợi của HS, cũng là đảm bảo để các trường THPT tuyển chọn được HS có nguyện vọng, phù hợp với định hướng phát triển của mỗi nhà trường. Đồng thời, ông Linh cho rằng để bỏ thi tuyển vào lớp 10, điều kiện lý tưởng là TP cần phải xây dựng thêm nhiều trường THPT. Tiếp đó, là chất lượng các trường THPT phải đồng đều, ngang bằng nhau. Còn lại, nếu vẫn còn có sự chênh lệch chất lượng cơ sở vật chất - chất lượng đào tạo giữa các trường ở các khu vực thì việc HS thi tuyển lớp 10 vào những trường điểm chuẩn luôn ở tốp đầu là cần thiết, tạo động lực cố gắng cho những HS có ước mơ, khát vọng học tập và cho thấy sự công bằng hơn trong giáo dục.
Ở một góc nhìn khác, thạc sĩ Trần Xuân Diệu, vừa là một phụ huynh tại TP.HCM cũng là Giám đốc kiêm đồng sáng lập Công ty tư vấn du học RAB Consulting, cho rằng: "Công bằng hay không, thì không thể thể hiện qua việc có thi hay bỏ thi vào lớp 10. Đó chỉ là phần ngọn. Nếu mà ngay từ đầu, quan điểm tiếp cận giáo dục, đầu tư vào giáo dục, nguồn lực của đa số các bậc ba mẹ và các địa phương là gần như ngang bằng với nhau, ai cũng nghĩ "trường tốt nhất là trường gần nhà nhất" thì câu chuyện đã khác".
Đúng 9 giờ sáng, sân trường của ngôi trường gần trăm tuổi chuyên Lê Hồng Phong trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết khi mọi dãy hành lang ngập tràn những học sinh lớp 10, 11 và các thế hệ học sinh đã ra trường, cũng như cả giáo viên và phụ huynh. Tất cả tụ họp lại để cùng nhau tạo nên một "hàng rào" đập tay khích lệ nhóm học sinh khóa tuyển 2023-2026 chuẩn bị ra trường.
Điểm đặc biệt trong ngày hôm nay là bên cạnh bộ đồng phục thường ngày, các em học sinh cuối cấp mỗi lớp lại khoác hoặc là đeo lên mình những đạo cụ độc lạ để thể hiện chất riêng, cũng như để hóa thân vào những nhân vật khác nhau. Có lớp trở thành những cô dâu Chuột Minnie, anh hùng Mario hoặc Spiderman trong văn hóa phương Tây. Nhiều lớp lại vào vai "chú hề", "nàng tiên", "tiểu quỷ"... để ghi dấu ngày cuối cùng ở trường.
Điểm chung là tất cả đều rạng rỡ tươi cười và liên tục hò hét trong hạnh phúc vì được cùng nhau trải qua hành trình ngàn ngày ở ngôi trường chuyên được ví von là "Luôn Hạnh Phúc".
Sau khi đập tay, các học sinh khối 12 cùng quây quần lại với nhau để tiếp tục tham gia hoạt động nhảy flashmob, với những bài nhảy đơn lẫn nhảy đôi đầy sôi động. Trịnh Xuân Trang, học sinh lớp 12 chuyên Anh 2 và là Trưởng ban Tổ chức chương trình, cho biết các bạn đã chuẩn bị cho khoảnh khắc này từ cuối năm ngoái, bắt đầu ở khâu chọn bài, thiết kế vũ điệu đến triển khai rộng rãi cho cả khóa.
Sau tháng 2, các bạn lớp 12 đã bắt đầu tập theo lớp - chủ yếu vào những buổi trưa hoặc các buổi trống tiết - rồi 'ráp' đội hình chung toàn trường vào những ngày tổng duyệt cuối cùng. Đến hôm nay, đội hình và động tác của từng bạn gần như không có sai sót, tạo nên kỷ niệm đặc biệt có một không hai trong tuổi học trò.
"Khoảnh khắc tất cả các bạn nhảy chung một nhịp, hát chung một bài ca làm em xao xuyến vô cùng", Trang nói.
Những bài nhảy đơn, nhảy đôi đầy năng lượng của học sinh trường chuyên
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Bài hát tập thể, theo Trang, cũng là một dấu ấn đặc biệt trong bài nhảy flashmob. Năm nay, các bạn đã cùng hòa giọng trong bài hát Đại lộ mặt trời của ban nhạc Chillies - ca khúc gợi cho người nghe những cảm xúc hoài niệm về thanh xuân. Để rồi, khi câu hát: "Đoạn đường ngày nào mình đi qua giờ đã hóa những cơn mưa buốt giá/Rơi xuống nơi khóe mắt ai sau một đêm thật dài" vang lên, cả sân trường dường như vỡ òa vì hai chữ "chia xa" đến gần.
"Hãy gập một ngón tay nếu bạn từng cùng chiến hữu đi 'food tour' ở sau khu E", "Hãy gập một ngón tay nếu bạn từng chụp rất nhiều bài trên lớp nhưng chưa bao giờ xem lại", "Gập một ngón tay nếu bạn chưa chấp nhận sự thật rằng ngày mai bản thân sẽ không còn thuộc về Lê Hồng Phong", "Ngày mai, ai vẫn còn là học sinh Lê Hồng Phong, thì gập một ngón"...
Từng câu dẫn chương trình vang lên, sân trường lại từng chút chùn lại, nhường không gian cho những tiếng nấc sụt sùi, những cái ôm đẫm nước mắt cùng những lời tâm tình, chia sẻ khi trải qua 3 năm với nhau dưới mái trường chuyên Lê Hồng Phong.
Dịp này, các bạn học sinh cuối cấp cũng trao cho nhau những sợi dây ruy băng rực rỡ, mỗi màu tượng trưng cho một ý nghĩa đặc biệt như dành cho người khiến mình cười nhiều nhất, cho người mình không muốn rời xa nhất, hay cho chính bản thân vì không ngừng cố gắng... Các bạn đến từ nhóm Lê Hồng Phong Makers của Dương Nguyễn Thái Hoàn, học sinh lớp 12 Song ngữ Pháp - Việt, thậm chí còn trao nhau những sợi... dây diện thay lời cảm ơn.
"Để một bo mạch hoạt động, các yếu tố phải được liên kết với nhau thông qua sợi dây điện và đó cũng chính là ý nghĩa tụi em muốn gửi gắm", Hoàn chia sẻ.
Nam sinh cho biết thêm, lớp của em cũng là lớp Song ngữ Pháp - Việt cuối cùng của chuyên Lê Hồng Phong - vốn là một lớp không chuyên. Bởi trước đó, vào cuối năm 2023, Bộ GD-ĐT đã ban hành quy chế yêu cầu các trường chuyên trên cả nước không tổ chức tuyển thêm lớp không chuyên. Như vậy khóa tuyển 2023-2026 của ngôi trường chuyên Lê Hồng Phong cũng là khóa cuối cùng còn các lớp không chuyên.
"Em cũng khá bồi hồi và xúc động khi biết tin mình là lớp song ngữ cuối cùng của trường", Hoàn nói. Trong khi đó, Trần Minh Phương Nhi, học sinh lớp 12A1 - một lớp không chuyên khác - cũng bày tỏ nhiều tiếc nuối khi các thế hệ sau đã không còn có cơ hội đồng hành với chuyên Lê Hồng Phong trong các lớp không chuyên.
Theo Nhi, học lớp không chuyên cho các em thêm nhiều cơ hội để khám phá bản thân mình toàn diện, không bị giới hạn ở một môn chuyên nhất định cũng như có thêm thời gian tham gia các hoạt động ngoại khóa. Minh chứng cụ thể, bản thân Nhi đã đạt giải ba học sinh giỏi sử cấp thành phố và sắp tới sẽ tiếp tục thử thách mình ở một lĩnh vực khác để hiện thực hóa giấc mơ học ngành sư phạm tiếng Anh.
"Đây là một cơ hội vô cùng đặc biệt với tụi em", Nhi kể.
Song song đó, đây còn là năm cuối trường này còn lớp chuyên Trung-Nhật, chuyên Sử-Địa trước khi tách thành 4 lớp chuyên riêng, gồm chuyên Trung, Nhật, Sử, Địa như hiện nay.
"Các môn học dù khác biệt song cũng có nhiều điểm chung và đây chính là yếu tố giúp lớp thêm gắn kết. Khối chuyên tụi em cũng có truyền thống anh chị khóa trên mỗi năm đều sẽ về động viên, truyền cảm hứng cho khóa dưới với khẩu hiệu 'Sử-Địa một nhà'. Tụi em hy vọng có thể tiếp tục thực hiện truyền thống này vào những năm tới", Nguyễn Ngọc Phương Lam, học sinh lớp 12 chuyên Sử-Địa, chia sẻ.
Còn Phan Mai Phương, học sinh lớp 12 chuyên Trung-Nhật, cho biết sự chia tách tuy mang tới nhiều hụt hẫng song cũng tạo ra nhiều sắc màu mới cho ngôi trường gần trăm tuổi. Một tiếc nuối lớn nhất là khóa dưới sẽ không còn cảnh chào nhau bằng các câu tiếng Nhật, tiếng Trung hay cùng nhau chia sẻ các kiến thức ngôn ngữ mới học, cho dù tiết chuyên được dạy riêng, theo Phương.
"Cứ có cơ hội đồng hành, ví dụ như văn nghệ hoặc hoạt động của trường, là tụi em lại tham gia chung với nhau và càng thêm gắn bó", nữ sinh chia sẻ.
Là Trưởng ban Văn nghệ của chương trình, Phương cho biết thêm hoạt động flashmob năm nay có sự xuất hiện của một đạo cụ nhảy đặc biệt có tên "Sao Băng". Đạo cụ mang hai màu chủ đạo là vàng với xanh dương, tượng trưng cho ngôi sao và bầu trời, và do chính tay các bạn học sinh sản xuất chỉ trong 3 ngày gần đây.
"Chương trình tạo hình đạo cụ theo dáng hình sao băng xuất phát từ tín ngưỡng ước nguyện khi nhìn thấy sao băng thì giấc mơ sẽ trở thành hiện thực. Vì thế, tụi em mong khi cầm trên tay 'Sao Băng', các bạn lớp 12 năm nay vừa tỏa sáng theo cách riêng, vừa thành công chinh phục những gì các bạn hằng mong ước trên chặng đường sắp tới", Phương nhắn gửi.
Dưới đây là một số hình ảnh khác về chương trình truyền thống khối 12 của Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong:
Trong số này, gần 170.000 em đã đóng lệ phí thi, theo Đại học Quốc gia TP HCM, chiều 26/4. Khoảng 65% từng dự thi đợt 1, nhưng thi lại để cải thiện điểm.
So với đợt 2 năm ngoái, số thí sinh tăng 77%. Đây cũng là con số đông nhất từ trước đến nay ở một kỳ thi đánh giá năng lực trong cả nước.
Để đáp ứng, Đại học Quốc gia TP HCM mở thêm điểm thi ở Đà Nẵng và Quảng Ngãi. Kỳ thi sẽ diễn ra hôm ngày 24/5, tại 11 tỉnh, thành, kết quả được công bố vào ngày 6/6.
Vài tuần trước, đợt 1 của kỳ thi VACT thu hút gần 133.500 thí sinh, điểm thi trung bình là 682/1200. Bài làm thấp nhất đạt 27 điểm, cao nhất đạt 1098. Thủ khoa là Trần Hoàng Thiên Phúc, lớp chuyên Toán, trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM.
Năm 2026, tất cả kỳ thi riêng trong cả nước đều đạt kỷ lục về số thí sinh, trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo thay đổi quy chế xét tuyển đại học. Nhiều trường xét kết hợp nhiều đầu điểm, ưu tiên điểm thi đánh giá năng lực, tư duy...
Kỳ thi của Đại học Quốc gia TP HCM có quy mô lớn nhất. Hiện, 118 trường đại học, cao đẳng sử dụng điểm thi này để xét tuyển đầu vào.
