Hơn 172.000 thí sinh đăng ký thi đánh giá năng lực, đông chưa từng có

Từ dịch lời nói trực tiếp trong các cuộc gọi video đến tính năng lồng tiếng tự động trên TikTok, AI đang xóa nhòa rào cản ngôn ngữ với tốc độ chưa từng có. Các công cụ của OpenAI, Meta, Google cùng nhiều hãng khác hiện có thể dịch gần như tức thì giữa hàng chục ngôn ngữ.

Vậy nếu máy móc làm điều này nhanh hơn và chính xác hơn con người, thì nhiều năm học ngoại ngữ còn có ý nghĩa gì? Câu trả lời không đơn giản như ta tưởng.

Từ trước đến nay, con người luôn chuyển giao một phần công việc nhận thức cho công cụ hỗ trợ: chữ viết giúp giảm gánh nặng ghi nhớ, máy tính bỏ túi thay thế tính nhẩm. AI cũng nằm trong dòng chảy phát triển ấy. Nhưng từ chỗ AI là công cụ hỗ trợ đến chỗ hoàn toàn phụ thuộc vào AI mà không học ngoại ngữ - đó là một sai lầm.

Trên trang The Conversation, tiến sĩ Olivia Maurice và phó giáo sư Mark Antoniou (cùng thuộc Đại học Tây Sydney) chỉ ra rằng chính nỗ lực mới là yếu tố then chốt trong quá trình học ngoại ngữ.

Khi người học vật lộn với ngữ pháp, tìm kiếm từ ngữ phù hợp hay xây dựng ý nghĩa giữa nhiều ngôn ngữ, các mạng lưới thần kinh liên quan đến trí nhớ, sự tập trung và nhận thức được kích hoạt. Theo thời gian, điều này giúp kiến thức được khắc sâu hơn nhiều so với việc tiếp xúc thụ động.

Các nhà tâm lý học gọi đây là "những khó khăn đáng mong muốn" - những thử thách tuy khiến việc học có vẻ kém hiệu quả trước mắt, nhưng lại củng cố trí nhớ dài hạn và tạo nền tảng hiểu biết vững chắc hơn.

Sự vận động trí óc bền bỉ đó còn góp phần tạo nên "khả năng phục hồi nhận thức" - năng lực giúp não bộ duy trì hoạt động khi con người già đi. Não bộ của người đa ngôn ngữ phải liên tục xử lý, theo dõi ngữ cảnh và thích nghi linh hoạt giữa các ngôn ngữ.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng nhiều ngôn ngữ với thời điểm khởi phát bệnh Alzheimer muộn hơn và quá trình lão hóa tích cực hơn. Nhìn chung, sử dụng nhiều ngôn ngữ trong thời gian dài dường như là một dạng rèn luyện trí não mà tác động của nó được tích lũy suốt cả đời.

AI dịch thuật vượt trội ở tốc độ và khả năng tiếp cận, nhưng nó vận hành dựa trên nhận dạng khuôn mẫu, chứ không phải sự thấu hiểu được hình thành từ trải nghiệm sống. AI vẫn gặp khó khăn với ngữ cảnh văn hóa, sắc thái ngôn ngữ, sự hài hước hay những tầng ý nghĩa gắn với cảm xúc - đặc biệt với các ngôn ngữ ít dữ liệu huấn luyện.

Ở trạng thái tốt nhất, AI chỉ nắm bắt được lớp nghĩa "từ vựng" của ngôn ngữ, trong khi bỏ lỡ hoàn toàn khía cạnh xã hội.

Hãy nhớ lại cảnh phim trong bộ phim hài lãng mạn Love Actually: nhân vật Jamie (do diễn viên Colin Firth thủ vai) vụng về nhưng chân thành cầu hôn Aurelia bằng thứ tiếng Bồ Đào Nha ngập ngừng. Khoảnh khắc ấy xúc động chính bởi nỗ lực, sự dễ tổn thương và thành ý chứa trong những lời nói chưa hoàn hảo. Nếu thay bằng phần mềm dịch theo thời gian thực, thứ còn lại chỉ là thông tin chứ không còn là biểu đạt cảm xúc.

Trên báo The Guardian, ông Diego Marani - tiểu thuyết gia người Ý, nguyên phiên dịch viên tại Ủy ban châu Âu - nhấn mạnh rằng dù các hệ thống AI được cung cấp đầy đủ thông tin về một quốc gia và nền văn hóa của nước đó, chúng vẫn luôn thiếu khả năng đánh giá hoàn cảnh thực tế. Không có gì bảo đảm AI sẽ không mắc sai sót.

Năm 2019, nhân viên tại một trung tâm giam giữ của Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đã sử dụng AI để xử lý hồ sơ xin tị nạn. Nhưng công cụ dịch giọng nói này không thể hiểu được giọng địa phương của người nộp đơn, khiến đương sự bị giam giữ suốt sáu tháng trong tình trạng gần như không thể giao tiếp hay được thấu hiểu bởi bất kỳ ai.

Học một ngôn ngữ không chỉ là biết dịch - mà là hiểu cách người khác suy nghĩ, hệ giá trị của họ, ý nghĩa được hình thành từ bối cảnh và lịch sử. Sự hiểu biết văn hóa ấy chỉ có thể phát triển qua tương tác và trải nghiệm trực tiếp, và đó là điều con người không thể giao phó cho máy móc.

AI chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi cách học ngôn ngữ: cá nhân hóa việc giảng dạy, giảm rào cản, cung cấp phản hồi trên quy mô lớn. Nhưng quá trình nhận thức và trải nghiệm văn hóa đến từ việc tự mình học một ngôn ngữ - đó là điều AI không thể thay thế.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Trước những hoài nghi của dư luận về việc một cụm thi ở tỉnh Lào Cai có 41 bài thi đạt điểm 10 môn toán, ngày 8-7, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai Luyện Hữu Chung thông tin với báo chí, làm rõ các nghi vấn liên quan.

Ông Chung cho biết ngay sau khi xuất hiện các thông tin nghi vấn về kết quả thi môn toán trên mạng xã hội, đơn vị đã chủ động kiểm tra, xác minh.

Theo ông Chung, việc rà soát được thực hiện ở tất cả các khâu, từ công tác coi thi, hồ sơ tại điểm thi, phân tích phổ điểm đến đối chiếu kết quả thi với học bạ và thành tích học tập của thí sinh trong 3 năm THPT.

Qua rà soát, hơn 40 bài thi đạt điểm 10 môn toán đều thuộc học sinh Trường THPT chuyên Nguyễn Tất Thành.

"Kết quả bước đầu cho thấy chưa phát hiện dấu hiệu bất thường nào. 100% học sinh đạt điểm tuyệt đối đều có học lực xuất sắc, điểm tổng kết môn toán ở mức rất cao, nhiều em là thành viên đội tuyển học sinh giỏi quốc gia và đã đạt các giải thưởng cao.

Trong hơn 40 thí sinh đạt điểm 10, có 18 em đã đủ điều kiện được tuyển thẳng vào các trường đại học tốp đầu nên không cần sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển" - ông Chung khẳng định.

Liên quan đến việc biểu đồ phổ điểm xuất hiện một cụm điểm cao tập trung, ông Chung lý giải, nguyên nhân xuất phát từ việc phần mềm của Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh số báo danh tự động.

Theo đó, dải số báo danh của học sinh Trường THPT chuyên Nguyễn Tất Thành được xếp liền kề với dải số của nhiều trường khu vực nông thôn, dẫn tới khi phân tích dữ liệu theo số báo danh xuất hiện một nhóm điểm cao tập trung. Đây là hiện tượng kỹ thuật bình thường, không phản ánh sai lệch kết quả thi.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai cũng cho biết điểm 10 môn toán chỉ tập trung ở các lớp chuyên khối khoa học tự nhiên như toán, vật lý, hóa học và tin học. Không xuất hiện tình trạng điểm cao dàn trải ở các lớp chuyên khoa học xã hội.

Trước đó, trên mạng xã hội TikTok chia sẻ một bài phản ánh với những phân tích về một dải hơn 300 số báo danh liền nhau tại một cụm thi ở Lào Cai có mật độ điểm môn toán cao hơn nhiều so với phần còn lại của tỉnh.

Cụ thể, bài đăng này chỉ ra dải số báo danh từ 1500xxxx tới 1501xxxx có mật độ điểm toán cao đột biến với điểm trung bình 8,47, trong khi điểm trung bình toàn tỉnh chỉ 4,88. Đáng chú ý, toàn tỉnh Lào Cai có 60 điểm 10 môn toán thì có đến 41 điểm nằm gọn trong dải hơn 300 thí sinh này.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Sáng 19-6, báo Tuổi Trẻ phối hợp Sở GD-ĐT TP.HCM tổ chức talkshow "Sau khi biết điểm thi lớp 10: Đâu là lựa chọn phù hợp nhất?".

Chương trình có sự tham gia của ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM; ông Cao Quảng Tư - Giám đốc tuyển sinh hệ thống Trường quốc tế Á Châu; ông Nguyễn Văn Ẩn - Trưởng ban tuyển sinh Trường THCS - THPT Trần Cao Vân và Cô Nguyễn Thị Mộng Lành - Giám đốc Trung tâm tuyển sinh - truyền thông (Trường cao đẳng Bách khoa Sài Gòn).

Chia sẻ tại chương trình, ông Nguyễn Bảo Quốc cho biết từ trước đến nay công tác phân luồng và hướng nghiệp luôn được ngành giáo dục TP chú trọng nhằm giúp học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện của gia đình.

Theo ông Quốc, nhiều phụ huynh thường xem việc vào được trường THPT công lập là mục tiêu quan trọng nhất sau khi học sinh hoàn thành bậc THCS. Tuy nhiên, trong bối cảnh hệ thống giáo dục ngày càng đa dạng, học sinh hiện có nhiều lộ trình học tập khác nhau để tiếp tục phát triển bản thân.

Bên cạnh các trường THPT công lập, học sinh còn có thể lựa chọn trường ngoài công lập, trung tâm giáo dục thường xuyên, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc chương trình kết hợp học văn hóa với đào tạo nghề.

Hiện nay trên địa bàn TP.HCM hiện có nhiều trường ngoài công lập được đầu tư tốt về cơ sở vật chất, chất lượng đào tạo ngày càng nâng cao và đáp ứng được nhu cầu đa dạng của người học. Mỗi loại hình đều có những ưu điểm riêng và phù hợp với từng nhóm học sinh khác nhau.

Tương tự, thầy Cao Quảng Tư cho rằng nhiều phụ huynh vẫn quen đánh giá năng lực của con thông qua các môn học như toán, văn hay tiếng Anh. Trong khi đó, những năng lực khác như nghệ thuật, thể thao, kỹ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo hay khả năng thích nghi lại chưa được nhìn nhận đầy đủ.

"Thực tế cho thấy không ít học sinh phát huy rất tốt khi được học trong môi trường phù hợp với sở trường của mình. Ngược lại, việc chạy theo những lựa chọn được xem là phổ biến hoặc thành công theo quan niệm số đông đôi khi lại khiến học sinh mất đi cơ hội phát triển thế mạnh riêng", thầy Tư nhận định.

Theo cô Nguyễn Thị Mộng Lành, hiện nay học sinh có thể lựa chọn lộ trình học văn hóa song song với học nghề ngay sau khi tốt nghiệp THCS. Bên cạnh kiến thức văn hóa và chuyên môn nghề nghiệp, các em còn được tham gia nhiều hoạt động phát triển kỹ năng mềm, trải nghiệm thực tế và ngoại khóa để hoàn thiện bản thân.

Theo cô Lành, nếu trước đây nhiều học sinh ở độ tuổi 15-16 còn khá mơ hồ về nghề nghiệp tương lai thì hiện nay nhờ công tác hướng nghiệp được đẩy mạnh, các em đã có nhiều cơ hội tiếp cận thông tin ngành nghề và định hình lộ trình phát triển sớm hơn.

Cô cho biết nhiều doanh nghiệp hiện tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo thông qua các hoạt động tham quan, kiến tập, thực tập và tuyển dụng. Nhờ đó học sinh có điều kiện tiếp cận môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học tập.

Ngoài ra, học sinh theo học giáo dục nghề nghiệp hiện còn được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ từ Nhà nước. Một số ngành nghề được miễn, giảm học phí nhằm khuyến khích học sinh tiếp tục học tập sau THCS.

Thầy Nguyễn Văn Ẩn cho rằng kết quả của một kỳ thi không nên được xem là thước đo duy nhất cho năng lực hay tương lai của một học sinh. Thầy Ẩn nhận định điều quan trọng nhất sau khi có điểm thi là học sinh và phụ huynh cần bình tĩnh nhìn lại năng lực, sở thích cũng như mục tiêu học tập của bản thân để lựa chọn môi trường phù hợp.

Việc vào được trường công lập mong muốn là một kết quả đáng ghi nhận nhưng nếu chưa đạt được nguyện vọng, các em vẫn còn nhiều cơ hội khác để tiếp tục phát triển.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ