Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026, đang được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5, đã đề xuất bổ sung các tội danh và hành vi phạm tội mới trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là công nghệ thông tin và mạng viễn thông.
Năm 2021-2025, cả nước phát hiện, xử lý hơn 4.300 vụ án trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông. Số này nhiều hơn 643,4% so với giai đoạn 2016-2020, tức gấp gần 7,5 lần.
Đây cũng là loại tội phạm có mức độ gia tăng nhanh nhất trong các lĩnh vực phạm tội ở Việt Nam, Bộ Công an nêu.
Các hoạt động tội phạm nổi lên chủ yếu là: lập các trang giả mạo cơ quan công an; giả danh cơ quan chức năng gọi điện, yêu cầu người dân thực hiện các dịch vụ công trực tuyến; kêu gọi tham gia các hội nhóm đầu tư Forex…
Nhà chức trách cũng ghi nhận bắt đầu xuất hiện các vụ tấn công mạng, gián điệp mạng nhằm vào hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước, tập đoàn kinh tế lớn, ngân hàng, đánh cắp thông tin nội bộ, bí mật nhà nước, phá hủy dữ liệu, đánh sập hệ thống; rao bán thông tin, tài liệu…
Trong khi đó, các hành vi phạm tội này hiện chưa được mô tả đầy đủ trong Bộ luật hình sự hiện hành, không bao quát thực tiễn mới, cách định nghĩa hành vi phạm tội còn lạc hậu.
Nhiều hành vi trong thực tế không đủ điều kiện áp vào các cấu thành hiện có, phải xử lý bằng các tội danh gián tiếp, gây tranh cãi và dễ bỏ lọt hành vi nguy hiểm. Luật còn thiếu quy định về hành vi lạm dụng tình dục trẻ em (quay các bộ phận nhạy cảm, chat sex…) nên thiếu cơ sở pháp lý để trong đấu tranh, xử lý…
Bộ Công an cho rằng bối cảnh trên đòi hỏi Bộ luật Hình sự phải kịp thời cập nhật, bảo đảm tính đầy đủ, tránh bỏ lọt tội phạm. Vì thế, dự thảo lần này đề xuất bổ sung 9 tội trong nhóm tội phạm công nghệ thông tin như gián điệp mạng; lạm dụng trẻ em quay hình nhạy cảm, chat sex; lập trình AI để phạm tội…
>>Chi tiết 9 tội mới đang được đề xuất
Tăng cường tịch thu tài sản số
Cũng nằm trong chính sách xử lý tội phạm công nghệ, dự thảo đề xuất bổ sung các quy định về các dạng tài sản số như tiền số, tài sản số và giấy tờ có giá trên môi trường điện tử làm căn cứ pháp lý để tịch thu và thu hồi tài sản phạm tội.
Theo Bộ Công an, quy định hiện chỉ xác định “vật, tiền” là công cụ, phương tiện hoặc sản phẩm của tội phạm thuộc diện bị tịch thu sung công quỹ. Điều này đang bộc lộ những hạn chế đáng kể trong bối cảnh mới.
Thực tế đã xuất hiện những thực thể mới như đồng tiền điện tử, phần mềm máy tính, các loại game điện tử, sản phẩm AI, cũng có giá trị quy đổi vật chất rất lớn. Song luật lại chưa có sự điều chỉnh. Điều này dẫn đến khó khăn trong thu hồi tài sản, được tội phạm tẩu tán dưới dạng số hóa.
Việc quy phạm các dạng tiền ảo, tài sản mã hóa sẽ giúp áp dụng các biện pháp cưỡng chế để tịch thu và bồi thường thiệt hại cho nạn nhân.
Theo Bộ Công an, điều này đặc biệt có ý nghĩa trong các vụ án rửa tiền hoặc lừa đảo xuyên biên giới, nơi tội phạm thường tận dụng tính ẩn danh và khả năng dịch chuyển nhanh của tài sản số để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp.
Đối với người dân, chính sách này sẽ là “phao cứu sinh” giúp tăng cơ hội đòi lại tài sản đã mất trong các vụ lừa đảo chiếm đoạt trên môi trường điện tử.
Song thách thức lớn là Nhà nước sẽ phải đầu tư nguồn lực rất lớn để phát triển hạ tầng kỹ thuật chuyên sâu như hệ thống giám định kỹ thuật số và các công cụ truy vết công nghệ blockchain.
Đồng thời, đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán cũng phải được đào tạo chuyên sâu về kiến thức tài chính số để có thể xác định, phong tỏa và định giá tài sản số một cách chính xác, tránh gây thiệt hại cho các bên liên quan ngay tình.
Với doanh nghiệp, dù có thể làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ cho các nền tảng số và doanh nghiệp Fintech trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, đây là bước đi tất yếu để xây dựng một nền kinh tế số bền vững và an toàn.
Ngày 21-5, Công an TP.HCM cho biết Công an xã Bình Hưng đang củng cố tài liệu, chứng cứ để xử lý đối với Phạm Thế An (57 tuổi) và Lâm Đào Hiếu (22 tuổi) về hành vi đánh nhau giữa đường Phạm Hùng.
Theo đó vào khoảng 18h ngày 17-5, tại khu vực trước địa chỉ C7/23 đường Phạm Hùng, ấp 41, xã Bình Hưng xảy ra vụ xô xát giữa hai người đàn ông.
Vụ việc thu hút sự chú ý của người dân xung quanh và gây mất trật tự công cộng.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP phối hợp Công an xã Bình Hưng tổ chức xác minh, truy xét và mời những người liên quan về trụ sở làm việc. Qua xác minh, công an đã đưa Lâm Đào Hiếu và Phạm Thế An về làm việc.
Làm việc với cơ quan công an, Hiếu thừa nhận là người chạy xe mô tô và đánh nhau trên đường trong đoạn clip lan truyền.
Theo lời khai ban đầu, do mâu thuẫn trên đường với Phạm Thế An, Hiếu chạy xe đuổi theo rồi dùng tay đánh vào vùng đầu An. Sau đó hai bên tiếp tục dừng xe ngay trên đường để đánh nhau, gây mất trật tự công cộng.
Sau ba ngày thẩm vấn và tranh tụng, chiều muộn hôm nay 1-4, ông Hoàng Văn Thắng - cựu Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - cùng các bị cáo được nói lời sau cùng trước khi tòa nghị án.
Bị viện kiểm sát đề nghị mức án 4-5 năm tù với cáo buộc nhận 200.000 USD (tương đương 4,5 tỉ), ông Thắng cho rằng "vụ án đã phơi bày nhiều sai phạm". Tuy nhiên, ông phân trần bản thân và nhóm cán bộ cấp dưới bị đưa ra xét xử đã nỗ lực trong công tác, góp phần xây dựng các công trình đảm bảo chất lượng, tiến độ và hiệu quả.
Theo ông Thắng, dù nhận hối lộ nhưng không làm ảnh hưởng đến chất lượng công trình, và đây là điểm khác so với nhiều vụ án tham nhũng.
Tự nhận đã cống hiến cả sự nghiệp cho ngành, ông Thắng nói bản thân “trót phạm sai lầm trong giây phút suy nghĩ không chín chắn”. Ông giải thích về hành vi nhận tiền và nói những lời hối hận và xấu hổ vì làm ảnh hưởng đến uy tín, "thanh danh của những người làm thủy lợi".
Ông tiếp tục trình bày về hoàn cảnh gia đình và mong tòa xem xét giảm nhẹ hình phạt để sớm trở về với gia đình, tiếp tục đóng góp cho xã hội.
Bốn cựu cán bộ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng bị truy tố tội nhận hối lộ thừa nhận sai phạm, bày tỏ ân hận khi tuổi già vướng vòng lao lý.
Ông Trần Tố Nghị - cựu quyền Cục trưởng, Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng công trình, nghẹn giọng trình bày: “Gần 70 tuổi, đáng ra được vui vầy con cháu nhưng lại gây ảnh hưởng gia đình, rất buồn và ân hận”. Nhìn lại 40 năm công tác, ông nói “phấn đấu cả đời nhưng đánh mất mình trong khoảnh khắc”.
Ông Nghị là một trong hai người nhận hối lộ nhiều nhất trong vụ án này, tổng 13 tỉ. Ông bị Viện kiểm sát đề nghị 7-8 năm tù.
Nhiều bị cáo khác xin lỗi gia đình, đồng nghiệp, cho biết những ngày tạm giam luôn “mất ăn mất ngủ”, tự vấn sai lầm do chủ quan, nể nang, mất cảnh giác.
Người bị cáo buộc hối lộ nhóm cựu quan chức Bộ Nông nghiệp tổng hơn 40 tỉ là ông Nguyễn Văn Dân - Giám đốc Công ty Hoàng Dân.
Tổng hợp hình phạt, ông Dân bị đề nghị 13-16 năm tù với cáo buộc đưa hối lộ 40 tỉ, gây thiệt hại tổng 351 tỉ.
Nói lời sau cùng, ông chỉ xin giảm nhẹ cho các bị cáo, đặc biệt là nhân viên công ty.
Trong phần bào chữa cho ông Dân, luật sư cho rằng nếu doanh nghiệp "cứ thẳng băng mà đi thì chẳng có dự án nào mà làm", nên phải có "quan hệ tế nhị" và chi tiền theo cơ chế.
Có luật sư nêu ý kiến khoản tiền đưa nhận mang tính “cảm ơn” nên khó phân định với hối lộ.
Với cáo buộc gian lận thầu, một số ý kiến bào chữa cho rằng việc cung cấp hồ sơ, dữ liệu chỉ mang tính hỗ trợ, không quyết định kết quả trúng thầu, “chỉ khoảng 10% cơ hội”.
Tuy nhiên, nêu qua điểm đối đáp tại phiên tòa chiều nay, đại diện Viện kiểm sát cho rằng chỉ cần chênh lệch 1%, thậm chí 0,1% cũng đủ quyết định thắng thua trong đấu thầu. Trong khi đó, pháp luật quy định hành vi làm lộ thông tin là vi phạm.
Viện kiểm sát nhấn mạnh quy định yêu cầu bảo mật tuyệt đối trong lựa chọn nhà thầu, song vụ án này cho thấy "cả chủ đầu tư và doanh nghiệp đều vi phạm".
Theo cáo buộc, 5 gói thầu của Công ty Hoàng Dân đều trúng nhờ giá thấp, nhưng có sự “tác động” từ lãnh đạo đến cấp dưới, cụ thể là cựu Thứ trưởng Thắng và các bị cáo khác.
Dù các bị cáo phủ nhận việc chỉ đạo làm trái, nhưng Viện kiểm sát cho rằng cấp dưới khi nhận “giới thiệu” từ cấp trên đương nhiên hiểu đó là tín hiệu cần ưu ái.
“Không cần chỉ đạo trực tiếp, cấp dưới vẫn hiểu nhà thầu đang được ủng hộ để hỗ trợ tối đa”, đại diện VKS nêu, đồng thời cho biết đã cân nhắc nhiều tình tiết, đánh giá sự thành khẩn để đề xuất mức án mang tính nhân văn.
Trước đề xuất về mức xử phạt tiền mới của cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân đang thực thi công vụ (nâng từ 500.000 đồng lên 7,5 triệu đồng), Cục Cảnh sát giao thông cho biết quy định này nhằm thống nhất, đồng bộ với Nghị định 189/2025 quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính.
"Việc sửa đổi, bổ sung nâng mức tiền phạt của cán bộ chiến sĩ Công an nhân dân đang thi hành công vụ là sự đồng bộ pháp luật.
Điều này còn giúp người vi phạm một số hành vi có mức phạt tiền thấp hơn 7,5 triệu đồng có thể nộp phạt trực tiếp cho cán bộ chiến sĩ đang thực thi nhiệm vụ (xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản) mà không phải tới kho bạc, ngân hàng nộp phạt hoặc thực hiện nộp phạt qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, Cổng dịch vụ công Bộ Công an", theo Cục Cảnh sát giao thông.
Đồng thời, cơ quan này khẳng định dự thảo sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 168 không nâng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.
Dự thảo mô tả kỹ hơn, chặt chẽ hơn môt số hành vi vi phạm, chủ yếu về kinh doanh vận tải;
Đồng thời quy định xử phạt mới với xe kinh doanh vận tải hợp đồng điện tử, xe nội bộ… (với mức xử phạt tương đương như xe kinh doanh vận tải hiện nay).
Cơ quan soạn thảo cũng quy định rõ thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh được sửa đổi theo quy định của Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính và một số luật khác (phù hợp với việc sắp xếp lại bộ máy các cơ quan Nhà nước và chính quyền 2 cấp).
Nếu được thông qua, Nghị định mới sẽ có hiệu lực từ 1-7. Một số quy định đặc thù khác sẽ có hiệu lực sau đó vào ngày 1-1-2028 và 1-1-2029.
