Nữ Việt kiều đến điều trị tại Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội là ví dụ điển hình, khi những triệu chứng tưởng chừng “bình thường” lại trở thành nỗi ám ảnh suốt nhiều năm.
Theo chia sẻ, khoảng 3 năm trước, khi khoảng cách giữa các chu kỳ kinh nguyệt thưa dần, chị H. (51 tuổi) bắt đầu xuất hiện các cơn bốc hỏa nhẹ, mỗi ngày 1 – 2 lần, nhu cầu “gần gũi chuyện chăn gối” với chồng cũng giảm đi rõ rệt. Tuy nhiên, chị H. khi đó không chú ý, quan tâm nhiều đến những thay đổi này.
Hai năm sau đó, khi kinh nguyệt ngừng hẳn, tình trạng bốc hỏa quay trở lại với mức độ nghiêm trọng hơn.
Mỗi ngày chị trải qua 3 – 4 cơn bốc hỏa, không chỉ vào ban đêm mà xuất hiện cả ban ngày. Sau mỗi lần bốc hỏa là tình trạng đổ mồ hôi như tắm, chị H. phải vội lau người, thay quần áo, khiến giấc ngủ ban đêm bị gián đoạn liên tục và công việc hằng ngày bị ảnh hưởng, kèm biểu hiện hay quên, thiếu tập trung.
Không dừng lại ở đó, những rối loạn khó nói như tiểu són khi ho, tiểu gấp không kiểm soát được, gây rất nhiều phiền toái trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày.
Sinh sống ở nước ngoài, chị H. cho biết việc tiếp cận dịch vụ y tế gặp nhiều trở ngại về giao tiếp và chi phí điều trị. Trong khi các triệu chứng ngày càng ảnh hưởng đến cuộc sống, chị đã quyết định trở về Việt Nam điều trị.
Tại Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, chị H. được thực hiện một số xét nghiệm nội tiết cần thiết để đánh giá tình trạng mãn kinh.
Kết quả cho thấy chỉ số FSH tăng cao, estrogen giảm mạnh; thực thể ghi nhận tình trạng teo niêm mạc âm đạo. Bác sĩ kết luận bệnh nhân bị rối loạn vận mạch, kèm hội chứng niệu sinh dục thời kỳ mãn kinh.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Phạm Minh Ngọc, Phó giám đốc Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, chia sẻ rất nhiều phụ nữ nghĩ rằng đây là biểu hiện bình thường của tuổi mãn kinh nên cố gắng chịu đựng. Tuy nhiên, các triệu chứng này hoàn toàn có thể can thiệp nếu được phát hiện sớm.
“Chẩn đoán mãn kinh dựa trên tiêu chuẩn đơn giản nhưng rất quan trọng, đó là không có kinh nguyệt trong 12 tháng liên tiếp. Trường hợp này đi kèm rối loạn vận mạch điển hình như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, cùng các hội chứng niệu sinh dục”, bác sĩ Ngọc cho biết.
Sau khi loại bỏ các yếu tố nguy cơ như tim mạch, ung thư, rối loạn đông máu, bệnh nhân được tư vấn điều trị bằng liệu pháp hormone nội tiết thời kỳ mãn kinh kết hợp điều chỉnh lối sống.
Theo bác sĩ Ngọc, đây là phương pháp mang lại hiệu quả cao nếu được chỉ định đúng. Với những trường hợp có triệu chứng bốc hỏa rõ rệt, liệu pháp nội tiết có thể cải thiện nhanh chỉ sau khoảng một tuần. Tuy nhiên bắt buộc phải loại trừ các chống chỉ định trước khi điều trị.
Sau một tháng điều trị, các triệu chứng của bệnh nhân giảm rõ rệt, tình trạng bốc hỏa chấm dứt, giấc ngủ được cải thiện, không còn tình trạng mệt mỏi. Sau tái khám, bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, từ đó giảm liều và tiếp tục theo dõi trong những tháng tiếp theo.
Theo bác sĩ, điều trị nội tiết không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn góp phần bảo vệ tim mạch, hạn chế loãng xương và rối loạn chuyển hóa. Nhưng hiệu quả tốt nhất chỉ đạt được khi bệnh nhân đến khám sớm.
“Chúng tôi từng gặp nhiều bệnh nhân để tình trạng này kéo dài hàng chục năm mới đi khám. Nếu để ảnh hưởng của mãn kinh kéo dài trên 10 năm hoặc bệnh nhân trên 60 tuổi thì cơ hội điều trị nội tiết đã không còn vì không đảm bảo loại trừ được các yếu tố nguy cơ tim mạch, tiểu đường…
Vì vậy, phụ nữ nên đi khám ngay khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường”, bác sĩ Ngọc khuyến cáo.
Theo tiến sĩ - bác sĩ Ketan Bulsara, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ tại Cleveland Clinic (Mỹ), cơ chế liên quan giữa nắng nóng và đột quỵ là rất thực tế. Trong điều kiện nhiệt độ cao, cơ thể mất nước và muối khoáng nhanh chóng. Khi đó, máu trở nên cô đặc hơn, tâm thất và mạch máu phải làm việc nhiều hơn, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông - nguyên nhân chính gây ra đột quỵ thiếu máu cục bộ.
Một nghiên cứu đăng trên Harvard Health Publishing (Mỹ) cũng ghi nhận rằng môi trường nhiệt độ cao có thể tác động xấu đến hệ tuần hoàn. Dữ liệu lớn được thu thập từ các bệnh viện trên khắp nước Mỹ cho thấy nguy cơ nhập viện vì đột quỵ tăng lên trong những ngày nắng nóng, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch, huyết áp cao hoặc tiểu đường.
Bên cạnh đó, tiến sĩ - bác s Rebecca Fieles, chuyên gia thần kinh của University of Maryland Medical Center (Mỹ), cho biết nắng nóng còn có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết não - một dạng đột quỵ nghiêm trọng khác.
Nhiệt độ cao khiến các mạch máu bị giãn nở và áp lực tuần hoàn thay đổi thất thường, nhất là ở người có vữa xơ động mạch. Sự mất cân bằng này có thể dẫn tới vỡ mạch, gây xuất huyết trong não.
Một tổng quan đăng tải trên tạp chí Frontiers in Neurology cũng chỉ ra rằng nhiệt độ thời tiết cực đoan (quá nóng hoặc quá lạnh) đều liên quan tới nguy cơ đột quỵ tăng lên, đặc biệt ở những người có bệnh nền từ trước. Sự mất nước, rối loạn điện giải và thay đổi huyết áp thất thường khi thời tiết nóng là những yếu tố làm não thiếu oxy nhanh hơn, từ đó tác động tới nguy cơ tai biến.
Không chỉ vậy, điều mà nhiều người hay bỏ qua là ”đột quỵ nhiệt” - tình trạng đột ngột suy giảm chức năng não do nhiệt độ cơ thể quá cao (trên 40 °C). Biến chứng này có thể xảy ra khi cơ thể không kịp thích nghi với nhiệt độ cao, dẫn đến tổn thương tế bào não và hệ thần kinh nếu không được sơ cứu kịp thời.
Các chuyên gia đều nhấn mạnh rằng nắng nóng không trực tiếp “gây” đột quỵ đối với người hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng ở những người có yếu tố nguy cơ (cao huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, tiền sử tim mạch hoặc đột quỵ), nhiệt độ cao là “chất xúc tác” nguy hiểm khiến bệnh tiến triển nhanh và biến chứng nặng.
Do đó, phòng ngừa đột quỵ mùa nắng nóng - đặc biệt ở người cao tuổi - cần chú trọng:
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Nutrition, Prevention & Health (Anh), các nhà khoa học đã phân tích 12 nghiên cứu tại nhiều quốc gia về mối liên hệ giữa huyết áp với việc tiêu thụ các loại đậu và thực phẩm từ đậu nành, với quy mô từ khoảng 1.100 đến hơn 88.000 người tham gia. Đáng chú ý, lượng tiêu thụ càng phù hợp, lợi ích càng rõ rệt, theo Health (Mỹ).
Sau khi điều chỉnh các yếu tố như tuổi tác, chế độ ăn và mức độ vận động, các nhà nghiên cứu nhận thấy:
Một số mức tiêu thụ cụ thể cũng liên quan đến lợi ích rõ rệt:
Theo bác sĩ tim mạch Sirisha Vadali, giám đốc Chương trình Chuyển hóa Tim mạch của HonorHealth (Mỹ), nghiên cứu này củng cố mạnh mẽ quan điểm rằng đậu và đậu nành có lợi cho việc phòng ngừa tăng huyết áp. Tuy nhiên, đây vẫn là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định chắc chắn quan hệ nhân - quả. Ngoài ra, do các nghiên cứu sử dụng nhiều loại đậu khác nhau nên chưa thể kết luận loại nào có lợi hơn.
Theo tiến sĩ Dagfinn Aune, đồng tác giả nghiên cứu tại Trường Y tế công cộng Imperial College London (Anh), các loại đậu và đậu nành chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho huyết áp.
Đặc biệt, chất xơ có thể giúp giảm cholesterol, ổn định đường huyết và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy sức khỏe đường ruột có liên quan đến khả năng điều hòa huyết áp.
Đậu nành còn chứa các isoflavone như genistein và daidzein - những hợp chất có đặc tính chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ tim mạch. Ngoài ra, lợi ích này cũng có thể liên quan đến việc đậu và đậu nành giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn, trong khi béo phì là yếu tố nguy cơ lớn của tăng huyết áp.
Các chuyên gia cho biết đậu và thực phẩm từ đậu nành rất dễ đưa vào thực đơn hằng ngày. Tuy nhiên, với người chưa quen ăn nhiều đậu, việc tăng lượng chất xơ quá nhanh có thể gây đầy hơi hoặc khó chịu tiêu hóa, do đó nên:
Mới đây, các bác sĩ Bệnh viện Nam Hồ Trường Sa đã thực hiện phẫu thuật nội soi lấy sỏi thận qua da cho cô Tiêu. Kíp mổ chia quá trình can thiệp thành ba giai đoạn nhằm loại bỏ toàn bộ khối sỏi kích thước lớn, cấu trúc phức tạp, đồng thời bảo tồn tối đa chức năng thận. Hiện bệnh nhân đã phục hồi thể trạng và xuất viện.
9 năm trước, người phụ nữ này từng điều trị sỏi thận thành công. Tuy nhiên sau đó, cô chủ quan bỏ qua lịch tái khám định kỳ. Mỗi ngày, bệnh nhân uống một ly đồ uống ngọt thay thế hoàn toàn nước lọc, đồng thời dành trọn các buổi chiều ngồi đánh bài. Do cơ thể không phát ra các tín hiệu cảnh báo như đau lưng hay tiểu ra máu, cô lầm tưởng chức năng bài tiết vẫn hoạt động bình thường cho đến khi khám sức khỏe tổng quát.
Bác sĩ Lý Thụy Phong, Giám đốc Trung tâm Sỏi thận của bệnh viện, giải thích lượng đường và bột béo khổng lồ trong thức uống trên làm tăng gánh nặng chuyển hóa. Quá trình đó đẩy nồng độ canxi cùng oxalate trong nước tiểu lên cao, đẩy nhanh tốc độ lắng đọng tinh thể. Thêm vào đó, thói quen lười vận động khiến dòng chảy nước tiểu ứ trệ, tạo điều kiện cho tạp chất tích tụ thành khối cứng phức tạp. Giai đoạn đầu, bệnh thường ẩn nấp, không biểu hiện triệu chứng nên bệnh nhân rất dễ bỏ qua.
Giới y khoa từng ghi nhận nhiều trường hợp tương tự. Cách đây không lâu, nam thanh niên 28 tuổi ở Quảng Đông nổi hạt tophi do gout ở ngón tay và chân, chảy dịch khớp, hạn chế vận động sau thời gian dài tiêu thụ ba ly trà sữa mỗi ngày. Một nữ thanh niên 20 tuổi khác cũng mắc vô số sỏi thận vì lạm dụng thức uống có đường.
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên uống trà sữa tối đa 1-2 lần một tháng. Khi gọi đồ uống, nên chọn cỡ ly nhỏ, ưu tiên các tùy chọn không đường hoặc ít đường để giảm thiểu lượng đường dung nạp vào cơ thể. Nếu đang có thói quen uống trà sữa, cảm thấy nước lọc nhạt nhẽo khó uống, hoặc thỉnh thoảng bị đau mỏi vùng thắt lưng mà chưa từng đi khám, người dân nên đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe định kỳ càng sớm càng tốt.
