Cuộc khủng hoảng Iran – Mỹ đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn không lối thoát, với áp lực ngày càng đè nặng lên cả hai phía.
Chỉ vài giờ trước khi vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad (dự kiến diễn ra vào ngày 22-4), Iran và Mỹ đồng loạt rút lui.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lập tức gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn theo yêu cầu của Pakistan, trong khi chờ một “đề xuất thống nhất” từ Tehran, nhưng lệnh phong tỏa hải quân vẫn được duy trì.
Đây không chỉ là một bước trì hoãn ngoại giao, mà còn là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng đang leo thang khi cả hai bên đều không sẵn sàng nhượng bộ.
Yêu cầu của ông Trump về một “đề xuất thống nhất” từ Tehran hé lộ những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ Iran.
Theo nhà phân tích Shahram Kholdi trên tờ Iran International ngày 21-4, các nhân vật cấp cao trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – bao gồm tân chỉ huy Vahidi và Cố vấn An ninh quốc gia Zolghadr – đã phủ quyết mọi nhượng bộ trong đàm phán.
Ông Kholdi nhận định: “Quyền lực bị chia rẽ, phái đoàn của Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf không thể trói buộc Nhà nước”. Trang Axios và Đài CNN cũng xác nhận IRGC nhất quyết không tiếp xúc với Mỹ chừng nào lệnh phong tỏa còn hiệu lực.
Hãng tin Bloomberg cho biết Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi nghiêng về phía đạt thỏa thuận, song tiếng nói của họ chưa đủ trọng lượng.
Về kinh tế, Iran đang chịu sức ép nghiêm trọng. Mức tiêu thụ nhiên liệu trong chiến tranh lên tới 197 triệu lít/ngày, trong khi sản lượng chỉ đạt 120 triệu lít.
Người phát ngôn Chính phủ Iran ước tính tổng thiệt hại chiến tranh tính đến ngày 18-4 vào khoảng 270 tỉ USD – tương đương 57% GDP và gần gấp ba lần ngân sách chính phủ.
Tại Mỹ, áp lực lên Nhà Trắng cũng không kém phần gay gắt. Các báo, tạp chí như New York Times, TIME và Foreign Policy đồng loạt chỉ trích chiến dịch là “ngõ cụt chiến lược”: eo biển Hormuz chưa mở, giá xăng tăng cao, và chính quyền thiếu kế hoạch rõ ràng.
Bloomberg dẫn kết quả thăm dò cho thấy hơn 70% người Mỹ phản đối chiến tranh với Iran, trong khi xung đột đã kéo dài vượt khung thời gian bốn đến sáu tuần mà ông Trump ban đầu đặt ra.
Nhà khoa học chính trị Gevorg Mirzayan nhận định trên News.ru: “Ông Trump cần một chiến thắng nhanh chóng, nếu không sẽ đối mặt nguy cơ bị luận tội. Còn Tehran không muốn bị cáo buộc là yếu đuối. Tìm ra thỏa hiệp sẽ rất khó, phần lớn vì Israel sẵn sàng phá hoại bất kỳ thỏa thuận nào”.
Hòa đàm đang kẹt trong vòng luẩn quẩn: Iran yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa hải quân trước khi nối lại đàm phán, còn ông Trump tuyên bố việc dỡ phong tỏa sẽ khiến mọi thỏa thuận trở nên bất khả thi.
Hệ quả là IRGC tuyên bố đóng cửa trở lại eo biển Hormuz ngày 18-4, khiến tuyến đường hàng hải chiến lược này thực sự “tê liệt” – theo CNN dẫn nguồn từ trang theo dõi hàng hải MarineTraffic.
Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ cho biết đã ra lệnh cho 28 tàu quay đầu hoặc trở về cảng kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.
Mỹ còn mở rộng phong tỏa ra phạm vi quốc tế. Ngày 21-4, tàu chở dầu Tifani bị lực lượng Mỹ bắt giữ trong vùng trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Trước đó, tàu buôn Touska của Iran cũng bị bắt giữ ở Vịnh Oman ngày 19-4. Tờ New York Times dẫn lời tướng Dan Kaine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân, tuyên bố các lực lượng Mỹ bên ngoài Trung Đông sẽ tham gia vào các hoạt động ngăn chặn vận chuyển hàng hóa của Iran – cho thấy phong tỏa đang được triển khai trên quy mô toàn cầu.
Viện RUSSTRAT của Nga cảnh báo: “Nếu Mỹ không phải trả giá trong vấn đề Iran, hành động này sẽ lan sang cả thương mại hàng hải của Trung Quốc và Nga”.
Từ châu Âu, Cao ủy Đối ngoại EU Kaja Kallas thông báo sau cuộc họp ngoại trưởng EU ngày 21-4 tại Luxembourg rằng khối này dự kiến thông qua gói trừng phạt mới nhắm vào các đối tượng liên quan đến việc hạn chế hàng hải tại Hormuz vào tháng 5.
Đây là bước leo thang tiếp nối sau khi EU đã thông qua hai gói trừng phạt đối với Iran hồi tháng 1-2026 nhắm vào 19 cá nhân và 12 tổ chức với lý do hỗ trợ quân sự cho Nga và đàn áp biểu tình trong nước.
Tuy nhiên, nhà khoa học chính trị Gevorg Mirzayan nhận định châu Âu khó đóng vai trò quyết định nào trong cuộc đối đầu này.
Năm 2025, 58% khí hóa lỏng của EU có nguồn gốc từ Mỹ – con số dự kiến tăng lên 65% vào cuối năm – khiến Brussels thiếu đòn bẩy chính trị thực chất để tác động lên Washington.
Tổng thống Trump dự kiến sẽ đến Bắc Kinh vào ngày 13.5, trước thềm các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra vào ngày 14 và 15.5, theo Reuters. Đây sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump kể từ năm 2017.
Reuters hôm nay dẫn lời giới chức Mỹ cho hay Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập dự kiến sẽ thảo luận về các vấn đề Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân, khi hai bên cân nhắc việc gia hạn một thỏa thuận khoáng sản quan trọng.
Cũng theo các quan chức Mỹ, hai bên dự kiến sẽ nhất trí về những diễn đàn nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư song phương, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố những thương vụ liên quan đến máy bay Boeing, nông sản và năng lượng của Mỹ.
Hôm 10.5, Bộ Thương mại Trung Quốc thông báo theo thỏa thuận giữa Trung Quốc và Mỹ, Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong sẽ dẫn đầu phái đoàn đến Hàn Quốc để tham vấn với Mỹ về kinh tế và thương mại từ ngày 12-13.5, theo Tân Hoa xã.
Phản ứng về chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump, Trưởng Cơ quan Đối ngoại Đài Loan Lâm Giai Long nói với các phóng viên rằng chính quyền Đài Loan đang theo dõi sát sao cuộc gặp sắp tới giữa hai ông Trump và Tập.
"Chúng tôi cũng đã duy trì liên lạc liên tục với Mỹ... Chúng tôi tin tưởng vào sự phát triển ổn định của quan hệ Đài Loan - Mỹ. Chính phủ Mỹ đã nhiều lần bày tỏ rằng chính sách của họ đối với Đài Loan sẽ không thay đổi", ông Lâm nhấn mạnh.
Cục Thống kê Lao động Mỹ hồi đầu tháng công bố số liệu mới, cho biết tính đến tháng 4, khoảng 66,6% nam giới Mỹ từ 20 tuổi trở lên có việc làm hoặc chủ động tìm việc, giảm từ mức 73% năm 2006 và là mức thấp nhất trong gần 20 năm.
Tỷ lệ này gần tiệm cận mức được ghi nhận sau cuộc đại suy thoái năm 2008. Khi đó, tỷ lệ nam giới từ 20 tuổi trở lên tham gia thị trường lao động giảm 7 điểm phần trăm chỉ trong một năm.
Mỹ hiện có 123,7 triệu nam giới từ 20 tuổi trở lên, nên tỷ lệ trên đồng nghĩa 33,4% nhóm này, tương đương 41,3 triệu người, không tham gia thị trường việc làm và cũng không tìm kiếm việc làm.
Nhóm không tham gia thị trường việc làm gồm cả người thất nghiệp và người không tham gia lực lượng lao động, như người nghỉ hưu, sinh viên, người mất khả năng lao động hay người chọn ở nhà nội trợ.
Tỷ lệ việc làm sau đó nhích lên chậm trong thập niên 2010, rồi tiếp tục giảm mạnh trong thời đại dịch năm 2020, khi chỉ khoảng 59% nam giới tham gia thị trường lao động. Tỷ lệ phục hồi một phần trong hai năm sau, rồi giảm dần, kéo dài đến mức thấp hiện nay.
Các chỉ số tiếp tục xấu đi. Tính đến tháng 4, tỷ lệ nam giới có việc làm giảm trọn 1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025.
Theo Washington Post, tỷ lệ này giảm do nhiều yếu tố, trong đó có làn sóng cắt giảm việc làm tại các ngành sử dụng nhiều lao động nam như vận tải, sản xuất và lao động chân tay.
Số người nghỉ hưu và nam sinh viên tăng lên cũng khiến quy mô nhóm dân số trong độ tuổi làm việc tham gia thị trường lao động bị thu hẹp. Tuy nhiên, nhóm nam giới rời lực lượng lao động vì tình trạng sức khỏe hạn chế chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nhóm không còn đi làm.
"Nếu tôi và mẹ không sống cùng nhau, tôi sẽ rất khó xoay xở trong cuộc sống", Andy Breedlove, 51 tuổi, sống tại Tây Virginia, nói. Ông phải nghỉ việc quản lý trạm xăng từ năm 2018 vì mắc bệnh về xương, không thể đứng lâu. Ông hiện ở nhà chăm sóc mẹ già và sống dựa vào khoản trợ cấp chính phủ khoảng 1.000 USD mỗi tháng.
Ngay cả một số người trẻ cũng buộc phải đứng ngoài thị trường lao động vì vấn đề sức khỏe.
"Đôi khi tôi gặp rất nhiều khó khăn trong những việc hàng ngày", Cordell Loll, 25 tuổi, nói. Anh chưa từng đi làm vì các vấn đề dạ dày mạn tính và sức khỏe tâm thần. Loll dành thời gian kiểm soát sức khỏe, chơi điện tử ở nhà và sống nhờ trợ cấp khuyết tật. "Nghĩ đến chuyện đi làm thôi cũng đã thấy gần như không thể", anh nói.
Tỷ lệ phụ nữ rời lực lượng lao động nhìn chung cũng đi theo xu hướng tương tự trong hai thập kỷ qua, nhưng mức biến động thấp hơn nhiều. Trong cuộc suy thoái năm 2008, tỷ lệ việc làm của phụ nữ chỉ giảm 2 điểm phần trăm, trong khi tỷ lệ trong nhóm nam giới giảm 5 điểm phần trăm.
Sau khi lực lượng lao động nữ phục hồi từ đại dịch năm 2020, tỷ lệ này cũng giảm nhẹ, nhưng chưa từng rơi xuống dưới 56% kể từ năm 2022. Xét về số tuyệt đối, phụ nữ Mỹ tham gia lực lượng lao động từ trước đến nay vẫn thấp hơn nam giới Mỹ.
Theo báo The Nation ngày 16-5, phát hiện này được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Sita Manitkoon thuộc Đại học Mahasarakham dẫn đầu, phối hợp cùng Đại học College London (UCL) và Cục Tài nguyên khoáng sản Thái Lan.
Nghiên cứu nằm trong khuôn khổ Dự án Thaitan, được tài trợ bởi Hiệp hội Địa lý quốc gia Mỹ (National Geographic Society).
Loài khủng long mới có tên Nagatitan chaiyaphumensis. Trong đó "Nagatitan" được ghép từ "Naga" - một loài rắn thần trong tín ngưỡng Thái Lan và "Titan" - những vị thần khổng lồ trong thần thoại Hy Lạp, nhằm phản ánh vóc dáng đồ sộ của loài này.
Về từ "chaiyaphumensis", theo Cục Tài nguyên khoáng sản Thái Lan, nhóm nghiên cứu đã phát hiện và nghiên cứu hóa thạch tại làng Ban Phanang Suea, huyện Nong Bua Rawe, thuộc tỉnh Chaiyaphum.
Đây là loài khủng long thứ 14 được chính thức đặt tên tại Thái Lan, và hiện là loài khủng long lớn nhất từng được phát hiện ở Đông Nam Á.
Nagatitan thuộc nhóm khủng long ăn cỏ cổ dài, sống vào đầu kỷ Phấn trắng. Chúng có thể đã lang thang khắp Đông Nam Á khoảng 100-115 triệu năm trước.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 20 mảnh hóa thạch, trong đó có một xương chi trước bên phải gần như hoàn chỉnh dài 178cm, cùng xương sườn và xương đùi dài hơn 2m. Từ đó họ ước tính Nagatitan có chiều dài khoảng 27-30m và nặng hơn 26 tấn.
Tiến sĩ Sita Manitkoon cho biết cá voi có thể đạt kích thước khổng lồ nhờ môi trường biển, nơi nước giúp nâng đỡ trọng lượng cơ thể, trong khi các loài khủng long chân thằn lằn (sauropod) lại sống hoàn toàn trên cạn.
Để thích nghi với kích thước đồ sộ, chúng phát triển các khoang rỗng trong xương nhằm giảm trọng lượng, cùng nhiều đặc điểm giải phẫu đặc biệt khác, qua đó trở thành những động vật sống trên cạn lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất.
Ông Thitiwoot Sethapanichsakul, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại UCL và là tác giả chính của nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports, cho biết nhóm nghiên cứu gọi Nagatitan là "titan cuối cùng" của Thái Lan vì hóa thạch của nó được tìm thấy trong tầng đá chứa khủng long trẻ nhất tại nước này.
Theo các nhà khoa học, phát hiện này không chỉ bổ sung thêm một loài khủng long mới cho thế giới, mà còn góp phần hé lộ môi trường, địa lý cổ đại và hệ sinh thái thời tiền sử. Những hóa thạch như vậy được xem là “hồ sơ” lưu giữ lịch sử Trái đất trước khi con người xuất hiện.
