Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/4 thông báo trên Truth Social rằng lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran được gia hạn đến khi Tehran gửi đề xuất đàm phán cho Washington. Ông cũng chỉ đạo quân đội Mỹ duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran và trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt.
Điều này đồng nghĩa đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện của Iran mà ông Trump đe dọa trước đó sẽ được hoãn vô thời hạn. Quyết định của ông Trump khiến xung đột rơi vào tình trạng lấp lửng, khi các nỗ lực hậu trường nhằm thúc đẩy đàm phán ở Pakistan vẫn diễn ra, nhưng trọng tâm hoạt động quân sự của hai bên lúc này đã chuyển từ đất liền ra biển, theo Patrick Wintour, nhà bình luận của Guardian.
“Cả hai bên đang cạnh tranh để chứng minh khả năng thực thi lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz hiệu quả hơn đối thủ. Đây đã trở thành một kiểu ngoại giao pháo hạm tại tuyến đường biển quan trọng hàng đầu”, Wintour nhận định.
Tehran cuối tuần qua đảo ngược quyết định mở cửa eo biển Hormuz, tuyên bố tái áp đặt hạn chế vì Mỹ không dỡ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran bất chấp việc 2 bên đạt lệnh ngừng bắn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 22/4 thông báo đã bắt giữ hai tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Xuồng cao tốc của lực lượng này cũng đã nổ súng vào ba tàu hàng gần eo biển, gây hư hại về phương tiện.
Việc IRGC liên tiếp nổ súng, bắt tàu ở Hormuz được coi là cách Iran gửi đi thông điệp rằng họ đủ khả năng siết chặt yết hầu của nền kinh tế toàn cầu, theo Wintour.
Trong khi đó, Mỹ thực hiện chiến thuật trực diện hơn thông qua việc phong tỏa các cảng của Iran, đe dọa ngăn chặn và bắt bất cứ tàu nào đi hoặc đến cảng Iran.
Khu trục hạm USS Spruance của Mỹ hôm 19/4 nã ít nhất 3 phát đạn pháo 127 mm về phía tàu hàng Touska treo cờ Iran khi nó tìm cách vượt qua vòng phong tỏa của hải quân Mỹ. Lính Mỹ sau đó đổ bộ từ trực thăng để kiểm soát tàu Touska.
Với lệnh trừng phạt và phong tỏa đường biển, Washington dường như đang tìm cách làm sụp đổ nền kinh tế Iran, khi các kho lưu trữ dầu của nước này dần bị lấp đầy, dẫn tới nguy cơ phải đóng một số mỏ dầu vì không thể xuất khẩu.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo chỉ trong vài ngày tới, các kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu của Iran sẽ phải đóng cửa. Việc thắt chặt thương mại hàng hải của Iran nhắm thẳng vào “huyết mạch doanh thu” của chính quyền này, ông Bessent nói.
Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, nhận định nếu lệnh phong tỏa tiếp tục được Mỹ duy trì, Iran sẽ hết sạch chỗ chứa dầu vào ngày 26/4, buộc nước này phải đóng mỏ khai thác.
Việc buộc Iran phải ngừng khai thác vì không còn chỗ chứa dầu có thể gây tổn hại lâu dài cho các mỏ dầu, như làm giảm khả năng thấm của tầng chứa, hiện tượng nước tràn lên giếng khai thác và sự nén chặt cấu trúc địa chất. Những điều này sẽ khiến sản lượng khai thác và dòng tiền trong tương lai bị suy giảm vĩnh viễn, sĩ quan hải quân Mỹ đã nghỉ hưu Lance B Gordon viết trên trang RealClearDefense.
“Đây là một cuộc đấu trí và đấu lực mà cả hai bên đều tin rằng thời gian đang ủng hộ mình”, nhà bình luận Wintour của Guardian cho hay.
Dù vậy, giới chức Iran vẫn cho thấy sự cứng rắn. Chánh án Gholamhossein Mohseni-Ejei, lãnh đạo nhánh tư pháp của Iran, tuyên bố “kẻ thù không ở vị thế mà họ có thể áp đặt thời hạn cho chúng tôi”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, người từng dẫn đầu phái đoàn nước này đàm phán với Mỹ, ngày 22/4 viết trên X rằng eo biển Hormuz sẽ không thể được mở lại chừng nào Mỹ vẫn tiếp tục “hành động bắt nạt” bằng lệnh phong tỏa.
Mark Dubowitz, giám đốc điều hành của FDD, cho rằng chiến lược hiện tại của Mỹ là ngừng không kích trên đất liền ở Iran, tăng cường áp lực vào mặt trận trên biển, bao gồm việc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) gia tăng sức ép bằng cách bắt giữ tàu Iran.
Sự kết hợp giữa phong tỏa, thực thi trừng phạt và đe dọa về các cuộc không kích mới đang diễn ra song song với nỗ lực đàm phán, theo Wintour.
Ông Qalibaf tuyên bố Iran hiểu rõ và có thể phá bỏ chiến lược này của Mỹ, một phần bằng cách từ chối tái khởi động vòng đàm phán mới cho đến khi lệnh phong tỏa cảng biển được dỡ bỏ. Iran những ngày qua dường như cũng đã tìm cách thăm dò và lách qua vòng phong tỏa của Mỹ.
Công ty theo dõi hàng hóa Vortexa cho biết ít nhất 19 tàu dầu Iran đã rời vùng Vịnh và 15 tàu tiến vào từ biển Arab, bất chấp lệnh phong tỏa của Mỹ. Trong số tàu đi ra, 6 tàu chở đã vận chuyển khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô của Iran, mang lại doanh thu ước tính 910 triệu USD cho nước này.
Iran dường như cũng nhận thấy lệnh phong tỏa eo biển của họ đang phát huy tác dụng. Giá dầu hiện ở mức trên 100 USD/thùng. 20.000 chuyến bay của Lufthansa bị hủy do chi phí nhiên liệu tăng cao, trong khi các nước châu Âu phải rút hầu bao nhiều hơn để giảm thiểu lạm phát năng lượng.
“Các nước láng giềng phía nam của Iran nên biết rằng nếu lãnh thổ và cơ sở vật chất của họ được sử dụng để phục vụ kẻ thù tấn công Iran, họ sẽ phải nói lời vĩnh biệt với việc sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông”, Majid Mousavi, tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cảnh báo.
Tuy nhiên, Iran cũng ám chỉ họ còn những lá bài khác. Hãng thông tấn Tasnim, có liên kết với IRGC, đã đề cập đến khả năng gây gián đoạn Internet toàn cầu bằng cách nhắm vào mạng lưới cáp quang dày đặc dưới đáy biển của các nước vùng Vịnh. Tasnim cho rằng bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hệ thống này cũng sẽ dẫn đến thảm họa cho nền kinh tế số của khu vực.
Song việc leo thang theo cách này có thể gây ra căng thẳng nội bộ tại Iran, quốc gia vốn đã kiệt quệ vì chiến tranh. Tổng thống Trump nói rằng giới lãnh đạo Iran đang bộc lộ những dấu hiệu rạn nứt sâu sắc và đó là lý do Tehran không thể đưa ra một phản hồi thống nhất với các đề xuất ngừng bắn của Mỹ.
Iran bác bỏ, khẳng định giới lãnh đạo và hệ thống chính trị của nước này đang “đồng lòng hơn bao giờ hết”. Dù vậy, áp lực đè nặng lên người dân Iran là điều không thể phủ nhận, theo Wintour. Tại Iran, một số người đã lên tiếng kêu gọi tận dụng lệnh ngừng bắn để tổ chức thảo luận về cách ứng phó với khủng hoảng, thay vì chỉ để giới tinh hoa quyết định.
“Chúng ta cần tạo ra không gian thảo luận an toàn, cởi mở và văn minh về các lựa chọn mà đất nước có thể cân nhắc trước khủng hoảng này. Chỉ khi đó, quyết định tối ưu và hợp lý nhất mới có thể được đưa ra và công bố một cách thẳng thắn, minh bạch và đầy dũng khí”, Ahmad Zeidabadi, nhà văn cải cách người Iran, cho hay.
"Một tàu dầu của Israel, mang tên thương mại là Aqua 1 đang hoạt động tại trung tâm vịnh Ba Tư đã bị lực lượng hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đánh trúng bằng tên lửa và đang bốc cháy", IRGC ra tuyên bố trên truyền hình nhà nước Iran ngày 1/4.
IRGC không đưa ra bằng chứng cho thấy tàu Aqua 1 thuộc sở hữu của Israel. Theo trang theo dõi hàng hải Marine Traffic, tàu dầu này treo cờ Panama, hiện được công ty QatarEnergy thuê.
Trước đó cùng ngày, Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) và công ty QatarEnergy cho biết tàu dầu Aqua 1 bị tập kích trong vùng biển của Qatar, cách trung tâm công nghiệp Ras Laffan, nơi đặt nhà máy khí đốt lớn nhất thế giới, khoảng 31 km về phía bắc.
Toàn bộ 21 thủy thủ trên tàu đã được sơ tán, không có thương vong liên quan. Vụ tấn công cũng không gây ra nguy cơ tràn dầu.
IRGC không cho biết đã sử dụng loại tên lửa nào để tấn công tàu Aqua 1. Bộ Quốc phòng Qatar cho hay tàu dầu đã trúng một trong ba quả tên lửa hành trình được phóng lên từ lãnh thổ Iran, gây hư hại trên mớn nước.
IRGC cũng khẳng định eo biển Hormuz vẫn đóng cửa đối với "kẻ thù" của Iran, thêm rằng tình hình quanh tuyến đường thủy quan trọng này "vẫn nằm dưới sự kiểm soát vững chắc" của họ.
Israel chưa bình luận về thông tin.
Sau khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, Iran nhắm mục tiêu vào loạt hạ tầng trọng yếu ở Trung Đông, trong đó có các cơ sở dầu khí ở vùng Vịnh. Vụ tấn công nhiều khả năng sẽ tiếp tục khiến eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí thế giới, bị tê liệt.
Giới chức ở 4 tỉnh của Ukraine sáng 11.5 cáo buộc các cuộc tấn công của Nga đã khiến 3 dân thường thiệt mạng và 16 người bị thương khi ngày thứ ba và cũng là ngày cuối cùng của lệnh ngừng bắn Ngày Chiến thắng kết thúc, theo trang tin The Kyiv Independent.
Hôm 8.5, Nga và Ukraine xác nhận rằng hai bên đã đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn 3 ngày do Mỹ làm trung gian, kéo dài từ ngày 9-11.5, và Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông hy vọng thỏa thuận này sẽ được gia hạn, theo Reuters.
Trước đó, Kyiv tuyên bố ngừng bắn từ ngày 6.5 mà không nêu thời hạn kết thúc, còn Moscow tuyên bố ngừng bắn trong ngày 8 và 9.5, nhưng hai bên nhanh chóng cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn.
Trong thời gian ngừng bắn, không có các cuộc không kích quy mô lớn, dù Không quân Ukraine báo cáo về những vụ phóng máy bay không người lái (UAV) của Nga và một tên lửa đạn đạo Iskander-M được phóng từ bán đảo Crimea. Nga sáp nhập bán đảo này từ Ukraine vào năm 2014.
"Thật đáng mừng là cho đến nay, chưa có cuộc tấn công quy mô lớn nào xảy ra – không có cuộc tấn công bằng tên lửa hay không kích nào. Nhưng ở các khu vực tiền tuyến và các cộng đồng gần tiền tuyến, tình hình vẫn không yên ổn", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói trong bài phát biểu tối ngày 10.5.
Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine ngày 11.5 nói rằng trong 24 giờ, kể cả khi lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, đã có 180 cuộc giao tranh diễn ra trên nhiều khu vực khác nhau của tiền tuyến.
Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga ngày 11.5 tuyên bố rằng kể từ ngày 8.5, tất cả các đơn vị quân đội Nga tiếp tục tuân thủ nghiêm ngặt lệnh ngừng bắn do Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố dịp lễ kỷ niệm 81 năm Ngày Chiến thắng.
Tuy nhiên, bộ này khẳng định lực lượng Nga đã đáp trả các hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn của quân đội Ukraine, bắn trả vào các vị trí pháo phản lực, pháo binh và súng cối, cũng như tấn công các sở chỉ huy và địa điểm phóng UAV. Kết quả là Ukraine đã mất khoảng 920 binh sĩ trong 24 giờ, theo Bộ Quốc phòng Nga.
Cũng trong cùng thời gian, lực lượng Ukraine đã thực hiện 12 cuộc tấn công, tiến hành 767 vụ pháo kích bằng pháo phản lực, pháo binh và súng cối, và thực hiện 6.905 cuộc tấn công bằng UAV, theo Bộ Quốc phòng Nga.
Bộ này còn cáo buộc lực lượng Ukraine đã tấn công các cơ sở dân sự ở tỉnh Belgorod của Nga bằng 18 UAV, khiến 2 dân thường thiệt mạng và gây hư hại cho 3 ô tô, 1 cửa hàng, 1 tòa nhà chung cư và 2 ngôi nhà.
Đến tối 11.5 chưa có thông tin phản ứng từ phía Nga cũng như Ukraine đối với cáo buộc hay tuyên bố của bên kia. Hai bên lâu nay phủ nhận cáo buộc tấn công vào dân thường.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius và Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov ngày 11.5 đã ký một thư thỏa thuận nhằm tăng cường hợp tác trong việc phát triển công nghệ quốc phòng, theo hãng thông tấn Ukraine Ukrinform.
Lễ ký kết diễn ra cùng ngày ông Pistorius đến Kyiv trong một chuyến thăm bất ngờ, tập trung vào việc mở rộng hợp tác quốc phòng giữa hai nước.
Theo Ukrinform, hai bên đã công bố khởi động "Nước Đức Dũng cảm", một sáng kiến chung nhằm thúc đẩy công nghệ quốc phòng và hỗ trợ những công ty khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Được hỗ trợ bởi nền tảng công nghệ quốc phòng Brave1 của Ukraine, dự án này sẽ cung cấp các khoản tài trợ cho những công ty Ukraine và Đức hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, theo Bộ Quốc phòng Ukraine.
Nói về hợp tác quốc phòng trong tương lai với Đức, ông Fedorov cho hay Kyiv và Berlin đã ký một hợp đồng lớn vào ngày 14.4 để mua hàng trăm tên lửa cho hệ thống phòng không Patriot.
"Năm tới, chúng tôi sẽ bắt đầu nhận được những tên lửa này, và đây là gói viện trợ chưa từng có đối với chúng tôi", ông Fedorov nói, đồng thời cảm ơn Đức về sự hỗ trợ trong các lĩnh vực phòng không khác.
Ông Fedorov nói thêm rằng Đức cũng đã bắt đầu tài trợ cho khả năng tấn công tầm trung và tầm xa nhắm vào những mục tiêu của Nga, đồng thời phân bổ kinh phí ban đầu cho các đơn vị tấn công bằng UAV của Ukraine.
Cũng theo ông Fedorov, Ukraine vẫn quan tâm đến tên lửa Taurus của Đức, có tầm bắn lên tới 500 km (310 dặm), dù Kyiv đã sở hữu các loại vũ khí có tầm bắn tương tự.
Đức và Ukraine cũng có kế hoạch cùng nhau phát triển UAV với nhiều tầm bắn khác nhau, bao gồm loại có khả năng bay xa tới 1.500 km.
Bộ trưởng Pistorius cho biết thêm đối với Ukraine, "việc phát triển UAV tầm xa có tầm quan trọng rất lớn để phản công vào cơ sở hạ tầng quân sự của Nga".
Đến tối 11.5 chưa có thông tin phản ứng từ Nga đối với phát ngôn của hai ông Fedorov và Pistorius.
Xem thêm: Nghị sĩ Đức nói Ukraine có thể dùng tên lửa Đức tấn công đất Nga?
Trong chuyến thăm thủ đô Kyiv của Ukraine hôm 11.5, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nhận định việc Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rằng ông nghĩ cuộc xung đột Nga --Ukraine sắp đến hồi kết có thể là một chiêu trò lừa bịp khác nhằm đánh lạc hướng dư luận khỏi điểm yếu của Moscow, theo Reuters.
Ông Pistorius nói rằng ông Putin có thể tự mình chấm dứt cuộc xung đột nếu ông ấy muốn. "Và luôn có nỗi lo sợ - tôi hy vọng mình sai - rằng đây lại là một chiêu trò lừa bịp khác, nhưng không thể loại trừ khả năng đó", ông Pistorius nói.
"Tôi tin rằng cuối cùng ông Putin đang cố gắng đánh lạc hướng dư luận khỏi điểm yếu của chính mình bằng cách tiếp cận này. Hiện tại, ông ấy hầu như không thể chỉ ra bất kỳ thắng lợi nào về lãnh thổ, và quân đội của ông ấy liên tục mất những phần lãnh thổ đã kiểm soát được", Bộ trưởng Pistorius nói thêm.
Đến tối 11.5 chưa có thông tin phản ứng từ Nga. Trong cuộc họp báo hôm 9.5, Tổng thống Putin nói rằng ông sẵn sàng gặp ở một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ để ký kết thỏa thuận, theo Hãng tin TASS. "Tuy nhiên, đây phải là bước cuối cùng, chứ không phải là để đàm phán", ông Putin nhấn mạnh. Ông nói thêm: "Tôi nghĩ [cuộc xung đột Nga - Ukraine] đang tiến gần đến hồi kết".
Nhà lãnh đạo Nga còn nói rằng ông sẵn sàng đàm phán các thỏa thuận an ninh mới cho châu Âu, và ông muốn cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder làm đối tác đàm phán, theo Reuters.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu và Kyiv ngày 11.5 đã bác bỏ đề xuất của Moscow rằng ông Schroeder có thể đóng vai trò trung gian hòa giải của châu Âu trong các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt cuộc xung đột Nga - Ukraine, theo trang tin The Kyiv Independent.
Xem thêm: Ông Putin nói xung đột sắp tới hồi kết, nêu điều kiện gặp Tổng thống Ukraine
Đại sứ các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) ngày 22/4 thông qua khoản vay 90 tỷ euro (khoảng 106 tỷ USD) cho Ukraine và gói trừng phạt thứ 20 nhằm vào Nga ở cấp Ủy ban Đại diện Thường trực (Coreper), theo thông báo của nước Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU là Cyprus.
Thủ tục phê duyệt cuối cùng đang được tiến hành bằng văn bản, dự kiến hoàn tất trong hôm nay.
Động thái diễn ra sau khi Hungary và Slovakia xác nhận Ukraine đã nối lại hoạt động của đường ống Druzhba, tuyến vận chuyển dầu thô Nga tới hai quốc gia này. Đây cũng là hai nước EU cuối cùng vẫn phụ thuộc vào dầu Nga qua nhánh phía nam của Druzhba, với tỷ lệ 86-92% nhập khẩu dầu của Hungary và gần như toàn bộ nguồn cung của Slovakia.
Công ty năng lượng Mol của Hungary cho biết đã nhận thông báo từ nhà vận hành Ukraine rằng dầu thô từ Belarus đã bắt đầu bơm qua hệ thống Druzhba từ trưa 22/4. Bộ trưởng Kinh tế Slovakia Denisa Sakova cũng xác nhận lô dầu đầu tiên dự kiến đến nước này trong sáng nay.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ca ngợi EU mở khóa khoản vay là "tín hiệu đúng đắn trong bối cảnh hiện nay". Ông khẳng định Ukraine đã hoàn thành nghĩa vụ với EU, kể cả trong vấn đề nhạy cảm như vận hành đường ống Druzhba, và kỳ vọng liên minh sẽ sớm triển khai các biện pháp hỗ trợ thiết thực.
Khoản vay mới của EU là nguồn tài chính quan trọng giúp Ukraine duy trì hoạt động trong giai đoạn 2026-2027, khi nền kinh tế chịu sức ép lớn từ xung đột.
Theo kế hoạch, hai phần ba số tiền sẽ dành cho quốc phòng, phần còn lại hỗ trợ các chi tiêu ngân sách khác. Khoản vay sẽ được giải ngân từ cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6, thời điểm Ukraine có nguy cơ cạn nguồn tài chính nếu không nhận được hỗ trợ kịp thời.
Bế tắc quanh khoản vay từng làm chậm kế hoạch gia tăng áp lực lên Nga, khi EU muốn thông qua gói trừng phạt mới nhân dịp tròn 4 năm xung đột bùng phát vào tháng 2/2022. Gói trừng phạt dự kiến mở rộng hạn chế trong lĩnh vực năng lượng, tài chính và vận tải biển, nhằm thu hẹp khả năng xuất khẩu dầu của Nga.
Đường ống Druzhba đi qua lãnh thổ Ukraine, được sử dụng để phân phối dầu của Nga sang các quốc gia châu Âu như Hungary và Slovakia. Hệ thống này ngừng hoạt động từ ngày 27/1, Ukraine nói rằng nguyên nhân là máy bay không người lái (UAV) Nga làm hư hại hạ tầng đường ống.
Hungary và Slovakia cáo buộc Ukraine trì hoãn nối lại vận chuyển dầu qua đường ống Druzhba nhằm mục đích chính trị, điều mà Kiev nhiều lần bác bỏ. Căng thẳng leo thang từ giữa tháng 2, khi Hungary và Slovakia thông báo đình chỉ xuất khẩu dầu diesel cho Ukraine.
Thủ tướng Hungary Viktor Orban trước đó tuyên bố chỉ rút phiếu phủ quyết khi dòng dầu được nối lại. Trong thư gửi Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa ngày 20/4, ông cho biết Budapest sẵn sàng thông qua khoản vay ngay lập tức khi điều kiện này được đáp ứng. Slovakia cũng đưa ra lập trường tương tự đối với gói trừng phạt mới.
