Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/4 thông báo trên Truth Social rằng lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran được gia hạn đến khi Tehran gửi đề xuất đàm phán cho Washington. Ông cũng chỉ đạo quân đội Mỹ duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran và trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt.
Điều này đồng nghĩa đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện của Iran mà ông Trump đe dọa trước đó sẽ được hoãn vô thời hạn. Quyết định của ông Trump khiến xung đột rơi vào tình trạng lấp lửng, khi các nỗ lực hậu trường nhằm thúc đẩy đàm phán ở Pakistan vẫn diễn ra, nhưng trọng tâm hoạt động quân sự của hai bên lúc này đã chuyển từ đất liền ra biển, theo Patrick Wintour, nhà bình luận của Guardian.
“Cả hai bên đang cạnh tranh để chứng minh khả năng thực thi lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz hiệu quả hơn đối thủ. Đây đã trở thành một kiểu ngoại giao pháo hạm tại tuyến đường biển quan trọng hàng đầu”, Wintour nhận định.
Tehran cuối tuần qua đảo ngược quyết định mở cửa eo biển Hormuz, tuyên bố tái áp đặt hạn chế vì Mỹ không dỡ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran bất chấp việc 2 bên đạt lệnh ngừng bắn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 22/4 thông báo đã bắt giữ hai tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Xuồng cao tốc của lực lượng này cũng đã nổ súng vào ba tàu hàng gần eo biển, gây hư hại về phương tiện.
Việc IRGC liên tiếp nổ súng, bắt tàu ở Hormuz được coi là cách Iran gửi đi thông điệp rằng họ đủ khả năng siết chặt yết hầu của nền kinh tế toàn cầu, theo Wintour.
Trong khi đó, Mỹ thực hiện chiến thuật trực diện hơn thông qua việc phong tỏa các cảng của Iran, đe dọa ngăn chặn và bắt bất cứ tàu nào đi hoặc đến cảng Iran.
Khu trục hạm USS Spruance của Mỹ hôm 19/4 nã ít nhất 3 phát đạn pháo 127 mm về phía tàu hàng Touska treo cờ Iran khi nó tìm cách vượt qua vòng phong tỏa của hải quân Mỹ. Lính Mỹ sau đó đổ bộ từ trực thăng để kiểm soát tàu Touska.
Với lệnh trừng phạt và phong tỏa đường biển, Washington dường như đang tìm cách làm sụp đổ nền kinh tế Iran, khi các kho lưu trữ dầu của nước này dần bị lấp đầy, dẫn tới nguy cơ phải đóng một số mỏ dầu vì không thể xuất khẩu.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo chỉ trong vài ngày tới, các kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu của Iran sẽ phải đóng cửa. Việc thắt chặt thương mại hàng hải của Iran nhắm thẳng vào “huyết mạch doanh thu” của chính quyền này, ông Bessent nói.
Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, nhận định nếu lệnh phong tỏa tiếp tục được Mỹ duy trì, Iran sẽ hết sạch chỗ chứa dầu vào ngày 26/4, buộc nước này phải đóng mỏ khai thác.
Việc buộc Iran phải ngừng khai thác vì không còn chỗ chứa dầu có thể gây tổn hại lâu dài cho các mỏ dầu, như làm giảm khả năng thấm của tầng chứa, hiện tượng nước tràn lên giếng khai thác và sự nén chặt cấu trúc địa chất. Những điều này sẽ khiến sản lượng khai thác và dòng tiền trong tương lai bị suy giảm vĩnh viễn, sĩ quan hải quân Mỹ đã nghỉ hưu Lance B Gordon viết trên trang RealClearDefense.
“Đây là một cuộc đấu trí và đấu lực mà cả hai bên đều tin rằng thời gian đang ủng hộ mình”, nhà bình luận Wintour của Guardian cho hay.
Dù vậy, giới chức Iran vẫn cho thấy sự cứng rắn. Chánh án Gholamhossein Mohseni-Ejei, lãnh đạo nhánh tư pháp của Iran, tuyên bố “kẻ thù không ở vị thế mà họ có thể áp đặt thời hạn cho chúng tôi”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, người từng dẫn đầu phái đoàn nước này đàm phán với Mỹ, ngày 22/4 viết trên X rằng eo biển Hormuz sẽ không thể được mở lại chừng nào Mỹ vẫn tiếp tục “hành động bắt nạt” bằng lệnh phong tỏa.
Mark Dubowitz, giám đốc điều hành của FDD, cho rằng chiến lược hiện tại của Mỹ là ngừng không kích trên đất liền ở Iran, tăng cường áp lực vào mặt trận trên biển, bao gồm việc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) gia tăng sức ép bằng cách bắt giữ tàu Iran.
Sự kết hợp giữa phong tỏa, thực thi trừng phạt và đe dọa về các cuộc không kích mới đang diễn ra song song với nỗ lực đàm phán, theo Wintour.
Ông Qalibaf tuyên bố Iran hiểu rõ và có thể phá bỏ chiến lược này của Mỹ, một phần bằng cách từ chối tái khởi động vòng đàm phán mới cho đến khi lệnh phong tỏa cảng biển được dỡ bỏ. Iran những ngày qua dường như cũng đã tìm cách thăm dò và lách qua vòng phong tỏa của Mỹ.
Công ty theo dõi hàng hóa Vortexa cho biết ít nhất 19 tàu dầu Iran đã rời vùng Vịnh và 15 tàu tiến vào từ biển Arab, bất chấp lệnh phong tỏa của Mỹ. Trong số tàu đi ra, 6 tàu chở đã vận chuyển khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô của Iran, mang lại doanh thu ước tính 910 triệu USD cho nước này.
Iran dường như cũng nhận thấy lệnh phong tỏa eo biển của họ đang phát huy tác dụng. Giá dầu hiện ở mức trên 100 USD/thùng. 20.000 chuyến bay của Lufthansa bị hủy do chi phí nhiên liệu tăng cao, trong khi các nước châu Âu phải rút hầu bao nhiều hơn để giảm thiểu lạm phát năng lượng.
“Các nước láng giềng phía nam của Iran nên biết rằng nếu lãnh thổ và cơ sở vật chất của họ được sử dụng để phục vụ kẻ thù tấn công Iran, họ sẽ phải nói lời vĩnh biệt với việc sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông”, Majid Mousavi, tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cảnh báo.
Tuy nhiên, Iran cũng ám chỉ họ còn những lá bài khác. Hãng thông tấn Tasnim, có liên kết với IRGC, đã đề cập đến khả năng gây gián đoạn Internet toàn cầu bằng cách nhắm vào mạng lưới cáp quang dày đặc dưới đáy biển của các nước vùng Vịnh. Tasnim cho rằng bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hệ thống này cũng sẽ dẫn đến thảm họa cho nền kinh tế số của khu vực.
Song việc leo thang theo cách này có thể gây ra căng thẳng nội bộ tại Iran, quốc gia vốn đã kiệt quệ vì chiến tranh. Tổng thống Trump nói rằng giới lãnh đạo Iran đang bộc lộ những dấu hiệu rạn nứt sâu sắc và đó là lý do Tehran không thể đưa ra một phản hồi thống nhất với các đề xuất ngừng bắn của Mỹ.
Iran bác bỏ, khẳng định giới lãnh đạo và hệ thống chính trị của nước này đang “đồng lòng hơn bao giờ hết”. Dù vậy, áp lực đè nặng lên người dân Iran là điều không thể phủ nhận, theo Wintour. Tại Iran, một số người đã lên tiếng kêu gọi tận dụng lệnh ngừng bắn để tổ chức thảo luận về cách ứng phó với khủng hoảng, thay vì chỉ để giới tinh hoa quyết định.
“Chúng ta cần tạo ra không gian thảo luận an toàn, cởi mở và văn minh về các lựa chọn mà đất nước có thể cân nhắc trước khủng hoảng này. Chỉ khi đó, quyết định tối ưu và hợp lý nhất mới có thể được đưa ra và công bố một cách thẳng thắn, minh bạch và đầy dũng khí”, Ahmad Zeidabadi, nhà văn cải cách người Iran, cho hay.
Những ngày qua, hạ tầng tại Crimea đã liên tục bị tấn công dẫn đến thiếu hụt nhiên liệu và cúp điện trên diện rộng tại bán đảo được Nga sáp nhập vào năm 2014. Nhiều hoạt động khác tại đây cũng bị ảnh hưởng như giao thông, du lịch.
Theo trang The Kyiv Independent, Crimea đang bị phong tỏa dưới chiến lược tấn công bằng UAV của Ukraine. Việc cắt đứt các tuyến tiếp tế từ Nga, đồng thời phá hủy cơ sở hạ tầng then chốt trên bán đảo sẽ khiến Crimea bị cô lập và sau cùng khiến sự kiểm soát của Nga tự sụp đổ. "Địa ngục đang mở ra. Hậu cần đang bị cắt đứt. Crimea đang bị cô lập", Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov nói vào hôm 17.6.
Chiến thuật của Ukraine đối với Crimea đã có sự thay đổi trong vài tháng gần đây. Nếu như trước đây nước này chỉ tấn công lẻ tẻ nhắm vào mục tiêu giá trị cao, thì giờ đây các đợt tấn công diễn ra thường xuyên hơn nhằm cắt đứt những tuyến giao thông huyết mạch trên bộ lẫn trên biển, kết nối Crimea với Nga cũng như với các vùng mà Moscow kiểm soát tại miền nam Ukraine.
Từ tháng 4, UAV tầm trung Ukraine đặc biệt nhắm vào hoạt động lưu thông quân sự của Nga trên đường cao tốc R-280 (Nga gọi là cao tốc Novorossiya) - kết nối TP.Rostov-on-Don ở Nga với Crimea thông qua một loạt thành phố ven biển Azov ở miền nam Ukraine. Sự nguy hiểm khiến cho tuyến đường này giờ được gọi là "cao tốc tử thần".
Các tuyến đường sắt, cầu và phà nối Crimea với Nga và miền nam Ukraine như cầu Henichsesk, cầu Chonhar cũng bị UAV oanh tạc liên tục, gây thiệt hại và gián đoạn lưu thông. Một số tuyến phà qua eo biển Kerch, nối Crimea với vùng Krasnodar của Nga, đã bị dừng hoạt động sau các cuộc tấn công của Ukraine. Kyiv tuyên bố tuyến đường sắt trên cầu Crimea cũng đã bị phá hủy trong cuộc tấn công mới trong tuần này.
The Kyiv Independent nhận định chiến lược phong tỏa bằng UAV thành công một phần nhờ sự suy yếu của lực lượng phòng không Nga sau những đợt oanh tạc trước đây và cũng nhờ sự ra đời của thế hệ UAV tầm trung giá rẻ mới, được sản xuất trong nước. Chuyên gia quốc phòng Michael Bohnert tại Tổ chức RAND (Mỹ) chỉ ra UAV Behemoth chuyên tấn công mục tiêu kiên cố của Ukraine có giá chưa đến 50.000 USD, rẻ hơn nhiều so với tên lửa hành trình Storm Shadow 2 triệu USD mà Anh và Pháp cung cấp. Vì thế, dù sức công phá của Behemoth hạn chế hơn nhưng Ukraine có sự tự chủ trong sản xuất và lựa chọn mục tiêu. Các UAV tầm trung như Dart hay Hornet có giá từ 2.000 - 5.000 USD, rẻ hơn đáng kể so với tên lửa phòng không vác vai của Nga, ông Bohnert nhận xét thêm.
Phái đoàn tháp tùng Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến thăm Trung Quốc tuần này bao gồm các quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ, các doanh nhân quyền lực nhất của Mỹ và các thành viên trong gia đình Tổng thống Trump.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đi cùng Tổng thống Trump, bất chấp các lệnh trừng phạt mà Trung Quốc áp đặt lên ông vào năm 2020.
Ông Pete Hegseth sẽ là Bộ trưởng Quốc phòng đương nhiệm đầu tiên của Mỹ đến thăm Trung Quốc kể từ năm 2018.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng có mặt trong đoàn tháp tùng, sau cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Hàn Quốc.
Ông Eric Trump, con trai thứ của Tổng thống Trump, người điều hành Tập đoàn Trump - “đế chế” kinh doanh của gia đình Tổng thống, đã được đón tiếp trên thảm đỏ khi ông bước từ chuyên cơ Không Lực Một xuống sân bay Bắc Kinh vào tối 13/5.
Đi cạnh ông Eric Trump là bà Lara Trump, vợ ông, và phía sau họ là tỷ phú Elon Musk, cựu cố vấn cấp cao của Tổng thống Trump và là một trong số lãnh đạo doanh nghiệp được mời đi cùng Tổng thống Trump trong chuyến công du Trung Quốc.
Ông Brett Ratner, nhà sản xuất và đạo diễn phim, cũng được các phóng viên nhìn thấy trên chuyên cơ Không Lực Một. Ông Ratner là đạo diễn của bộ phim tài liệu Melania của Amazon về Đệ nhất phu nhân Melania Trump.
Hội nghị thượng đỉnh, có thể định hình chương tiếp theo trong quan hệ Mỹ - Trung, dự kiến bắt đầu vào ngày 14/5. Theo các quan chức cấp cao của Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ thảo luận về thương mại và đầu tư, cùng với cuộc chiến ở Iran và các vấn đề khác.
Cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập diễn ra vào tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc. Vào thời điểm đó, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại, trong đó Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh cảnh báo hạn chế nguồn cung cấp đất hiếm toàn cầu.
Dưới đây là một số thành viên trong phái đoàn tháp tùng Tổng thống Trump tới Trung Quốc:
Các quan chức Nhà Trắng gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.
Các lãnh đạo doanh nghiệp gồm Tim Cook của Apple, Jensen Huang của Nvidia, Cristiano Amon của Qualcomm, Elon Musk của Tesla, Ryan McInerney của Visa, Larry Fink của BlackRock, Stephen Schwarzman của Blackstone, Kelly Ortberg của Boeing, Brian Sikes của Cargill, Jane Fraser của Citi, Jim Anderson của Coherent, Larry Culp của GE Aerospace, David Solomon của Goldman Sachs, Jacob Thaysen của Illumina, Michael Miebach của Mastercard, Dina Powell McCormick của Meta, Sanjay Mehrotra của Micron.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 28/5 cho biết cơ quan này đã chuẩn bị bản thiết kế cho tờ tiền mệnh giá 250 USD có in chân dung Tổng thống Donald Trump.
Kế hoạch trên nằm trong chuỗi hoạt động mà chính quyền ông Trump đang thúc đẩy cho dịp kỷ niệm 250 năm ngày Mỹ tuyên bố độc lập, dự kiến bắt đầu từ tháng 7. Chính quyền cũng đã đề xuất xây dựng cổng khải hoàn cao hơn 76 m cùng "vườn anh hùng" với 250 bức tượng tại Washington.
Tuy nhiên, khác với các biểu tượng mang tính trang trí hoặc tưởng niệm, việc phát hành tiền giấy mới tại Mỹ chịu sự kiểm soát chặt chẽ của luật liên bang và quy trình kỹ thuật phức tạp.
Rào cản lớn nhất với kế hoạch của Bộ Tài chính Mỹ là "điều khoản Thayer" có hiệu lực từ năm 1866, quy định chỉ người đã qua đời mới được xuất hiện trên tiền tệ Mỹ. Điều khoản này bắt nguồn từ bê bối của Spencer Clark, quan chức đứng đầu cơ quan tiền thân của Cục Khắc và In ấn Mỹ (BEP).
Trong thời kỳ nội chiến, Mỹ thiếu kim loại để đúc tiền xu nên quốc hội cho phép phát hành tiền giấy mệnh giá nhỏ như 5, 10 hay 50 cent để thay thế. Năm 1864, quốc hội quyết định đưa chân dung nhà thám hiểm William Clark lên tờ 5 cent, nhưng văn bản chỉ ghi là "Clark".
Lợi dụng cách viết mơ hồ này, Spencer Clark cho in chính chân dung của ông lên tờ tiền phát hành năm 1866. Động thái được coi là lạm quyền và vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ quốc hội. Nghị sĩ Martin Russell Thayer sau đó đã bổ sung một điều khoản vào luật ngân sách Bộ Tài chính, quy định không được in hình người còn sống trên trái phiếu hay tiền giấy Mỹ.
Kể từ đó, không có bất cứ chân dung người còn sống nào được in lên các loại tiền của Mỹ. Luật hiện hành cũng không cho phép lưu hành tờ tiền mệnh giá 250 USD, đồng nghĩa kế hoạch đưa hình ông Trump lên tờ tiền mệnh giá mới phải được quốc hội Mỹ thông qua trước khi Bộ Tài chính có thể tiến hành in ấn, theo các chuyên gia về tiền tệ Mỹ.
"Bộ trưởng Tài chính phải được quốc hội chấp thuận trước khi thực hiện điều này", Larry Felix, cựu giám đốc BEP, nói với Washington Post.
Để giải quyết rào cản pháp lý, hạ nghị sĩ Cộng hòa Joe Wilson ngày 27/2/2025 đã đệ trình "Dự luật tờ tiền 250 USD in hình Donald J. Trump" nhằm thiết lập ngoại lệ cho ông chủ Nhà Trắng. Văn kiện đã được chuyển đến Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện, nhưng ủy ban này chưa có thêm động thái nào mới liên quan đến tờ tiền mệnh giá mới.
Một trợ lý của ủy ban nói với Axios rằng các nghị sĩ Cộng hòa đang tiếp tục trao đổi với thành viên Hạ viện và Thượng viện về đề xuất.
"Tổng thống không làm việc này. Hạ viện và Thượng viện phải hành động", Bộ trưởng Bessent nói, hàm ý lưỡng viện cần sớm thông qua dự luật. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries chỉ trích đề xuất phát hành tờ 250 USD hình ông Trump, gọi đây là "tiền trong Monopoly", nhắc đến trò chơi cờ tỷ phú nổi tiếng.
Bộ Tài chính Mỹ khẳng định việc chuẩn bị các mẫu thiết kế không đồng nghĩa kế hoạch đã được phê duyệt. Họ chỉ đang "thực hiện các bước chuẩn bị và thẩm định phù hợp", từ đó có thể sẵn sàng bắt đầu nếu quốc hội thông qua dự luật liên quan.
Một trở ngại nữa là các nhân viên tại BEP cho rằng quá trình phát triển một loại tiền giấy mới không thể diễn ra trong thời gian ngắn như các quan chức mong muốn.
Giám đốc BEP Patricia Solimene đã nhiều lần giải thích với hai quan chức thân cận Nhà Trắng tại Bộ Tài chính là Brandon Beach, phụ trách ký phát tiền giấy Mỹ, và cố vấn cấp cao của ông là Michael Brown, rằng việc phát triển tờ tiền mới có thể cần rất nhiều thời gian.
"Một tờ tiền mới thường mất từ 6 đến 8 năm để hoàn thiện, đặc biệt với loại có mệnh giá cao như vậy", một nhân viên cho biết.
Một người khác nói thêm rằng việc thiết kế tiền giấy mới không đơn thuần là tạo hình ảnh rồi đưa vào lưu hành.
"Họ nghĩ có thể in thứ gì đó chỉ sau một đêm rồi dùng được trong cây ATM. Điều đó thật điên rồ", người này nói. "Phải mất rất nhiều năm để tạo ra các tờ tiền đủ độ tin cậy cho công chúng".
Theo các chuyên gia, quá trình phát triển tiền giấy mới tại Mỹ đòi hỏi sự phối hợp giữa Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Mật vụ Mỹ và các đối tác tư nhân nhằm bảo đảm khả năng chống làm giả cũng như tương thích với hệ thống ATM và thanh toán trên toàn quốc.
Cựu giám đốc BEP Felix cho biết riêng quá trình phát triển mẫu tờ 100 USD hiện nay đã mất hơn một thập kỷ, vì phải bổ sung hàng chục tính năng bảo mật chống tiền giả.
Những tranh cãi quanh dự án cũng được cho là gây căng thẳng trong nội bộ BEP. Bà Solimene được cho là đã bị điều chuyển khỏi vị trí giám đốc cơ quan hồi cuối tháng 4. Trong email chia tay đồng nghiệp, bà viết rằng đây "không phải lựa chọn của tôi". Bộ Tài chính Mỹ từ chối bình luận về vị trí hiện tại của bà Solimene, nhưng xác nhận ông Brown là quyền giám đốc BEP từ ngày 18/5.
Bên cạnh kế hoạch phát hành tờ 250 USD, chính quyền ông Trump cũng đang thúc đẩy nhiều dự án khác, nhằm đưa hình ảnh và dấu ấn của Tổng thống lên các biểu tượng quốc gia.
BEP đã bắt đầu in các tờ 100 USD có chữ ký của ông Trump. Đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ, chữ ký của một tổng thống đương nhiệm xuất hiện trên tiền giấy.
"Dựa trên đề xuất của ông Beach, Bộ trưởng Bessent vinh danh các thành tựu của đất nước và nhiệm kỳ của Tổng thống Trump bằng cách thêm chữ ký của ông vào tiền tệ", Bộ Tài chính Mỹ cho biết. Khác với in chân dung Tổng thống, việc thêm chữ ký của ông Trump lên tiền giấy không vi phạm luật liên bang và nằm trong thẩm quyền của Bộ Tài chính.
Chính quyền ông Trump cũng thúc đẩy kế hoạch phát hành đồng xu vàng và xu kỷ niệm mang hình Tổng thống. Một hội đồng liên bang đã phê duyệt thiết kế đồng xu vàng có chân dung ông Trump ở mặt trước và hình đại bàng ở mặt sau. Năm 1926, hình ảnh tổng thống Mỹ Calvin Coolidge cũng xuất hiện trên đồng xu nhân dịp kỷ niệm 150 năm lập quốc.
