“Có cơ hội rất lớn, nhưng để thành công chúng tôi phải rời châu Âu và đến Việt Nam”, ông Alexandre de Caters kể về kết luận của mình và đồng nghiệp Gaetan Crielaard khi nghiên cứu về tiềm năng của lĩnh vực sản xuất protein từ côn trùng phục vụ thức ăn chăn nuôi. Với De Caters và Crielaard, hai nhà đồng sáng lập Entobel, cơ hội này đủ hấp dẫn để đặt chuyến bay một chiều đến Việt Nam vào năm 2013 và vẫn ở lại 13 năm sau.
Entobel được biết đến là startup trong lĩnh vực biến ruồi lính đen thành thức ăn chăn nuôi, sở hữu nhà máy sản xuất protein từ côn trùng nhất châu Á. Năm 2022, Entobel bắt tay vào xây dựng nhà máy này tại Vũng Tàu với khoản đầu tư 25 triệu USD từ Mekong Capital và 5 triệu USD từ Dragon Capital. Năm qua, sản lượng của nhà máy đạt khoảng 5.000 tấn, tăng 50% và trở thành một trong những nhà sản xuất protein côn trùng lớn nhất thế giới cùng với các startup như Protix, InnovaFeed.
Protein chất lượng cao, thông thường làm từ cá biển đánh bắt tự nhiên, là một nguyên liệu thiết yếu trong thức ăn để nuôi tôm và các loài cá ăn thịt. “Chúng tôi nhận thấy một giải pháp rõ ràng, có thể mở rộng quy mô cho một vấn đề môi trường lớn: sự sụp đổ của nguồn cá biển”, ông Chad Ovel, Tổng giám đốc Mekong Capital, giải thích về khoản đầu tư vào Entobel.
“Việt Nam là nước sản xuất nông nghiệp mạnh, kéo theo nhiều sản phẩm phụ chưa có đầy đủ các giải pháp để tận dụng và tái chế”, ông De Caters nói, thêm rằng Entobel đang hợp tác với các nhà máy chế biến trái cây ở Việt Nam, tái sử dụng chất thải làm thức ăn cho côn trùng. Từ những côn trùng này sản xuất protein chất lượng cao cho ngành nông nghiệp địa phương. “Khí hậu nhiệt đới cũng là môi trường hoàn hảo cho ruồi lính đen phát triển”.
Đại diện quỹ Mekong cho rằng giải pháp sản xuất bột protein của Entobel có thể được mở rộng bền vững ở quy mô công nghiệp, dần thay thế việc khai thác quá mức cá biển để làm thức ăn cho tôm và thủy sản ở Việt Nam.
Các giải pháp protein thay thế cho đánh bắt tự nhiên cũng phù hợp với tầm nhìn của Việt Nam về ngành thủy sản – tăng sản lượng nuôi trồng, đòi hỏi mở rộng nguồn thức ăn, trong khi giảm sản lượng đánh bắt. Theo Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam được phê duyệt năm 2021, đến năm 2030 sản lượng khai thác của Việt Nam cần giảm xuống mức 2,8 triệu tấn còn sản lượng nuôi trồng cần tăng lên mức 7,0 triệu tấn. Theo VESAP, năm 2025, Việt Nam khai thác 3,8 triệu tấn thủy sản và nuôi trồng 5,9 triệu tấn.
Đại diện Entobel cho biết có ý định tiếp tục mở rộng quy mô để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành thủy sản Việt Nam. “Khối lượng sản xuất của Entobel hiện vẫn còn rất nhỏ so với ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi. Trong ngắn hạn, chúng tôi mở rộng quy mô tối đa với nhà máy hiện có. Cùng với đó, chúng tôi đang chuẩn bị cho các dự án nhà máy mới vào cuối năm sau”, ông De Caters cho biết.
“Xu hướng chung là hạn chế đánh bắt tự nhiên, vì vậy nguồn cung bột cá trên thị trường sẽ ngày càng giảm. Mặt khác, sản lượng nuôi trồng tôm và cá đang tăng lên hàng năm, do đó nhu cầu về các giải pháp thay thế ngày càng tăng”.
Tận dụng vỏ trấu làm phân bón và than sinh học
Xu hướng tương tự xuất hiện trong lĩnh vực phân bón. Mỗi năm Việt Nam sản xuất hàng triệu tấn vỏ trấu, phần lớn trong số đó vẫn chưa được tận dụng hết. Bà Heloise Buckland, Chủ tịch và đồng sáng lập của HUSK, startup trong lĩnh vực biến phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón, cho biết doanh nghiệp đã chuyển đổi phụ phẩm nông nghiệp thành than sinh học bằng công nghệ nhiệt phân và chế biến thành phân bón chuyên dụng cho từng loại cây trồng.
“Bằng cách thu mua sinh khối từ các nhà máy của Việt Nam, phân bón của HUSK phần lớn được tách rời khỏi chuỗi cung ứng nguyên liệu thô quốc tế. Điều này làm giảm sự phụ thuộc vào biến động giá cả đồng thời giữ lại nhiều giá trị hơn trong nền kinh tế nội địa”, bà Buckland cho biết, lưu ý thêm việc này đặc biệt có giá trị trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, giúp giá phân bón không bị phụ thuộc vào giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển biến động mạnh.
Trong hơn 250 thử nghiệm thực địa trên hơn 30 loại cây trồng, với sự tham gia của Đại học Cần Thơ ở Đồng bằng sông Cửu Long và Viện WASI ở Tây Nguyên, phân bón của HUSK đem lại năng suất cao hơn từ 15% đến 30% tùy thuộc vào loại cây trồng và phương pháp ứng dụng, cùng với những cải thiện về sức khỏe đất, sự phát triển và khả năng kháng bệnh của cây trồng.
Hiện tại, các sản phẩm đầu vào cho nông nghiệp bền vững thường nhấn mạnh về hiệu suất, khả năng cải thiện sức khỏe cho cây trồng, vật nuôi để thu hút khách hàng doanh nghiệp ở phân khúc giá trị cao.
Đại diện HUSK nêu dự báo năm 2026 tăng trưởng mạnh nhất ở Tây Nguyên, do phát triển dự án cà phê, sầu riêng, cây ăn quả và rau quả – cần tới sự phục hồi đất và duy trì độ phì nhiêu lâu dài là trọng tâm khi đưa ra các quyết định canh tác. Bên cạnh đó việc sử dụng phân bón bền vững đang dần mở rộng sang các dự án trồng lúa ở khu vực đồng bằng sông Mekong, cho thấy xu hướng canh tác bền vững đang vượt ra ngoài phạm vi cây trồng lâu năm và có giá trị cao, mở rộng đến các cây lương thực chính.
“Khách hàng tại Việt Nam rất nhạy cảm về giá cả và sẽ không trả giá cao hơn cho tính bền vững”, ông Ovel nói, thêm rằng bất kỳ sản phẩm hoặc công nghệ mới nào cũng phải có giá tương đương hoặc thấp hơn so với các lựa chọn hiện có. Theo đó thành công phụ thuộc vào sự đổi mới liên tục nhằm mang lại hiệu quả tốt hơn mà không làm tăng chi phí cho người dùng cuối. Khi các công ty giải quyết được bài toán này, cơ hội kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp tuần hoàn và bền vững của Việt Nam trở nên rất hấp dẫn.
Trong kỷ nguyên của màn hình 4K và thân máy siêu mỏng, thời lượng pin luôn là nỗi trăn trở của nhiều người sử dụng smartphone. Nắm bắt tâm lý này, hàng ngàn ứng dụng mang danh nghĩa 'tiết kiệm pin' đã đổ bộ lên App Store và Google Play với lời hứa hẹn về một giải pháp trong mơ, chỉ cần một cú chạm là điện thoại sẽ 'trụ' được lâu hơn. Tuy nhiên, sự thật đằng sau chúng có thể khiến bạn phải giật mình.
Đầu tiên, phải khẳng định rằng smartphone hiện đại (cả iOS lẫn Android) đã được trang bị những thuật toán tối ưu hóa cực kỳ thông minh. Việc cài thêm một ứng dụng bên thứ ba để làm công việc tương tự không những dư thừa mà còn gây xung đột hệ thống.
Thay vì cứu vãn tình hình, các ứng dụng này thường chạy ngầm liên tục để 'giám sát' hoạt động của máy. Chính việc này lại biến chúng thành tác nhân chính ngốn tài nguyên và năng lượng. Đáng sợ hơn, không ít ứng dụng loại này còn chứa mã độc nhằm đánh cắp dữ liệu cá nhân của người dùng.
Điểm đáng lo ngại nhất là chúng có cơ chế hoạt động mang tính 'vắt cạn' phần cứng. Cụ thể, các ứng dụng sẽ ép buộc hệ thống đóng các tiến trình chạy nền. Tuy nhiên, trên các hệ điều hành hiện đại, các tiến trình trong nền đó sẽ ngay lập tức được khởi động lại, tạo ra một vòng lặp vô tận khiến ứng dụng nền phải đóng, mở, rồi lại đóng.
Hệ quả của điều này là pin sẽ tụt nhanh hơn, đồng thời RAM và CPU phải hoạt động quá tải một cách vô ích. Việc tối ưu theo kiểu này chẳng khác nào bạn đang bắt điện thoại phải chạy marathon trong khi đang cố gắng đi ngủ.
Nếu muốn kéo dài tuổi thọ pin, hãy ngừng tin vào những 'phép màu' một chạm với các ứng dụng mang đậm tính quảng cáo. Các chuyên gia công nghệ khuyên bạn nên thực hiện những thay đổi thực chất sau:
Đây là chuyến bay thứ 12 của Falcon Heavy, dự kiến bắt đầu lúc 10h21 ngày 27/4 (21h21 cùng ngày theo giờ Hà Nội) từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA tại Florida, Mỹ. Chuyến bay cũng đánh dấu lần trở lại của tên lửa hạng nặng SpaceX sau gần một năm rưỡi vắng bóng, kể từ sứ mệnh Europa Clipper hồi tháng 10/2024.
Trong nhiệm vụ lần này, Falcon Heavy mang theo ViaSat-3 F3 - vệ tinh truyền thông nặng khoảng 6,6 tấn. Buổi phóng sẽ được phát trực tiếp trên các kênh truyền thông của SpaceX khoảng 15 phút trước khi rời bệ phóng.
Theo kịch bản, khoảng 8 phút sau khi rời bệ phóng, hai tầng đẩy phụ của Falcon Heavy sẽ tách ra và quay trở lại hạ cánh tại Trạm Lực lượng Vũ trụ Cape Canaveral ở Florida.
Tầng đẩy trung tâm sau khi hoàn thành nhiệm vụ đẩy tầng trên chứa vệ tinh ra khỏi bầu khí quyển, sẽ rơi xuống Đại Tây Dương. Tầng trên của tên lửa sẽ tiếp tục hành trình đưa ViaSat-3 F3 đến quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh và tách vệ tinh sau khoảng năm giờ bay.
Kể từ khi ra mắt lần đầu vào tháng 2/2018 với việc đưa chiếc xe Tesla Roadster của Elon Musk vào vũ trụ, Falcon Heavy đã thực hiện tổng cộng 11 nhiệm vụ và đều thành công.
Tên lửa hạng nặng này được cấu tạo từ ba lõi tên lửa Falcon 9 cải tiến ghép lại với nhau. Hệ thống này sở hữu 27 động cơ Merlin, tạo ra lực đẩy 5,1 triệu pound (khoảng 2.300 tấn) khi rời bệ phóng. Với thông số này, Falcon Heavy hiện là tên lửa mạnh thứ hai đang hoạt động trên thế giới, chỉ đứng sau hệ thống phóng không gian (SLS) của NASA với lực đẩy 8,8 triệu pound. SpaceX cũng từng giới thiệu hệ thống mạnh nhất của mình là Starship với lực đẩy 16,7 triệu pound, nhưng tên lửa này vẫn đang trong quá trình thử nghiệm và chưa đi vào vận hành chính thức.
ViaSat-3 F3 trong chuyến vận chuyển lần này là mảnh ghép quan trọng trong mạng lưới vệ tinh của hãng ViaSat, chuyên cung cấp dịch vụ Internet băng thông rộng tốc độ cao cho khách hàng thương mại, quốc phòng và người tiêu dùng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hai vệ tinh trước đó trong mạng lưới này là ViaSat-3 F1 phóng bằng Falcon Heavy tháng 4/2023, đang phục vụ hành khách trên các chuyến bay; và ViaSat-3 F2 được phóng bằng tên lửa Atlas V tháng 11/2025, dự kiến sẽ đi vào hoạt động tại khu vực châu Mỹ trong tháng tới.
Trong chuyến bay này, ViaSat-3 F3 sẽ được đưa lên quỹ đạo địa tĩnh (GEO), cách Trái Đất khoảng 35.786 km. Ở độ cao này, tốc độ quỹ đạo của vệ tinh khớp với tốc độ tự quay của Trái Đất, giúp nó luôn "lơ lửng" tại một vị trí cố định để duy trì kết nối liên tục.
Theo báo New York Times, ngày 21-4, CEO Apple Tim Cook tuyên bố sẽ từ chức sau gần 15 năm lãnh đạo tập đoàn công nghệ giá trị hàng đầu thế giới. Sau khi rời ghế, ông sẽ đảm nhiệm vai trò chủ tịch điều hành.
Khi tiếp quản Apple năm 2011, ông Cook đối mặt với một trong những bài toán kế nhiệm khó khăn nhất lịch sử kinh doanh hiện đại - phải tiếp bước ông Steve Jobs, nhà sáng lập đã định hình cả một ngành công nghiệp.
Không sao chép người tiền nhiệm, cũng không thay đổi quá nhanh, ông Cook chọn cách chuẩn hóa và mở rộng các giá trị sẵn có, biến di sản thành một hệ thống vận hành bền vững.
Theo Đài CNN, chỉ một tháng sau khi nhậm chức, ông Cook ra mắt iPhone 4S. Từ đó, Apple liên tục mở rộng danh mục sản phẩm qua nhiều thế hệ iPhone, iPad, Mac và MacBook.
Ông cũng giám sát việc ra mắt các dòng phần cứng mới như Apple Watch và AirPods, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển từ chip Intel sang chip tự thiết kế.
Tuy nhiên, đóng góp lớn nhất của ông không nằm ở phần cứng, mà ở sự trỗi dậy của mảng dịch vụ. Dưới thời ông Cook, Apple không còn là nhà sản xuất thiết bị đơn thuần, mà trở thành một hệ sinh thái dịch vụ đa dạng.
Ngay trong 5 năm đầu nhiệm kỳ, các nền tảng như iCloud, Apple Music và Apple Podcasts đã tạo nguồn thu đáng kể.
Apple sau đó tiếp tục mở rộng với Apple TV+, Apple Arcade, Apple Fitness+ cùng các gói thuê bao tổng hợp - giúp tăng trưởng ổn định và giảm phụ thuộc vào iPhone.
"Ông ấy duy trì 'cỗ máy iPhone', đồng thời giải bài toán tăng trưởng bằng cách bứt phá ở mảng dịch vụ" - ông Mike Bailey, Giám đốc nghiên cứu tại FBB Capital Partners, nhận xét.
Bên cạnh kinh doanh, ông Cook định hình lại hình ảnh Apple qua các cam kết về môi trường và quyền riêng tư. Công ty đã cắt giảm hơn 60% lượng khí thải carbon so với năm 2015, đồng thời coi bảo vệ dữ liệu người dùng là nguyên tắc cốt lõi.
Dưới sự dẫn dắt của ông, vốn hóa Apple tăng từ khoảng 350 tỉ USD lên 4.000 tỉ USD; doanh thu thường niên gần gấp bốn lần, đạt hơn 416 tỉ USD trong năm tài chính 2025.
Hiện Apple có mặt tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, vận hành hơn 500 cửa hàng, với hơn 2,5 tỉ thiết bị đang hoạt động.
Theo tạp chí Forbes, nếu iPhone thời ông Steve Jobs là một cuộc cách mạng, thì Apple dưới thời ông Cook là một kiệt tác về thương mại hóa.
Theo báo Guardian, phần lớn sản phẩm mang tính biểu tượng của Apple được định hình từ thời ông Steve Jobs - giai đoạn của ông Cook được cho là thiếu vắng những đột phá mang tính bước ngoặt.
Một số dự án phần cứng không đạt kỳ vọng: kính thực tế hỗn hợp Vision Pro giá 3.500 USD, dự án xe tự lái bị hủy sau khi tiêu tốn khoảng 10 tỉ USD, và kế hoạch điện thoại gập gặp trở ngại kỹ thuật.
Apple cũng bị đánh giá chậm chân trong cuộc đua AI tạo sinh - lĩnh vực mà các cổ đông liên tục thúc giục đầu tư mạnh hơn.
Dù đưa AI đến gần công chúng với trợ lý ảo Siri từ năm 2011, đến nay Apple vẫn chưa tạo ra sản phẩm đột phá trong lĩnh vực này - trong khi các đối thủ như ChatGPT thu hút hàng trăm triệu người dùng.
Đầu năm nay, Apple phải ký thỏa thuận với Google để tích hợp Gemini nhằm cải thiện Siri.
Ông Cook cũng kiến tạo một chuỗi cung ứng quốc tế phức tạp, khai thác nhân công giá rẻ và năng lực sản xuất vượt trội của các nhà máy Trung Quốc.
Song sự phụ thuộc này buộc Apple phải liên tục điều chỉnh chiến lược giữa bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung - vốn là điểm dễ tổn thương của tập đoàn.
Ông Cook đã giảm thiểu rủi ro bằng cách chuyển một phần sản xuất iPhone sang Ấn Độ và đạt được một số miễn trừ thuế quan sau khi cam kết đầu tư lớn tại Mỹ.
