Ung thư đại trực tràng không phải là căn bệnh hình thành chỉ sau một đêm. Bác sĩ Liêu Kế Đỉnh, chuyên khoa Huyết học và Ung thư (Đài Loan, Trung Quốc), vừa chia sẻ trường hợp một nam kỹ sư dù còn trẻ nhưng qua nội soi đã phát hiện nhiều polyp nguy hiểm trong đại tràng. Nguyên nhân được xác định bắt nguồn từ thói quen ăn uống “tiện lợi” với bánh mì xúc xích và cơm hộp kèm thịt nguội mỗi ngày.
Thủ phạm gây bệnh từ những bữa ăn “siêu chế biến”
Chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Liêu Kế Đỉnh cho biết bệnh nhân là một kỹ sư làm việc trong lĩnh vực công nghệ. Do đặc thù công việc bận rộn, anh thường xuyên duy trì thực đơn: sáng ăn bánh mì kẹp xúc xích, trưa ăn cơm hộp với thịt nguội và tối muộn lại “lót dạ” bằng mì ăn liền sau khi tăng ca. Khi đi kiểm tra sức khỏe, bác sĩ ngỡ ngàng khi thấy đại tràng của anh đã mọc đầy polyp – những tổn thương tiền ung thư cực kỳ đáng ngại.
Thực tế, các loại thịt chế biến sẵn như thịt nguội, xúc xích đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào Nhóm 1 các tác nhân gây ung thư. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu tiêu thụ khoảng 50 g thịt chế biến sẵn mỗi ngày – tương đương với 2 cây xúc xích nhỏ – nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng có thể tăng lên khoảng 18%. Trong khi đó, các loại thịt đỏ như thịt lợn, thịt bò được xếp vào nhóm 2A (có thể gây ung thư).
Mối nguy từ vi khuẩn đường ruột và độc tố
Giải thích sâu hơn về cơ chế gây bệnh, bác sĩ Liêu dẫn chứng trong niêm mạc đại tràng tồn tại một loại vi khuẩn thường trú mang tên PKS+ E. coli. Loại vi khuẩn này có khả năng giải phóng độc tố, trực tiếp phá hủy DNA của gene ức chế khối u “APC”.
Tại Nhật Bản – quốc gia có nền văn hóa ẩm thực khá tương đồng với các nước trong khu vực châu Á, nghiên cứu cho thấy khoảng 50% bệnh nhân ung thư đại trực tràng được phát hiện có dấu vết DNA bị độc tố này phá hủy. “Dù hiện tại chưa có số liệu cụ thể, nhưng với thói quen ăn uống tương tự, chúng ta cần đặc biệt coi trọng việc cân bằng hệ vi sinh đường ruột”, bác sĩ Liêu nhấn mạnh.
Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm siêu chế biến, chứa phụ gia và chất nhũ hóa sẽ làm suy yếu lớp màng bảo vệ niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại xâm nhập và gây bệnh.
Ăn uống thế nào để bảo vệ đại tràng?
Theo bác sĩ Liêu Kế Đỉnh, việc tiêu thụ lượng lớn thịt đỏ giàu chất béo động vật sẽ kích thích cơ thể tiết ra nhiều axit mật hơn. Khi xuống đến đại tràng, chúng bị vi khuẩn chuyển hóa thành axit mật thứ cấp, gây tổn thương niêm mạc và viêm mãn tính, dẫn đến sự bùng phát của vi khuẩn xấu.
Để bảo vệ sức khỏe, chuyên gia đưa ra lời khuyên:
Không loại bỏ hoàn toàn nhưng cần tiết chế: Không nên ăn thịt đỏ trong mọi bữa ăn. Lượng thịt đỏ đã nấu chín khuyến nghị chỉ nên ở mức 500 g/tuần.
Thay thế nguồn đạm: Ưu tiên bổ sung protein từ cá, thịt trắng (gia cầm) hoặc các loại đậu.
Tăng cường “lá chắn”: Kết hợp ăn nhiều rau xanh và các thực phẩm lên men (như sữa chua, kim chi…) để duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh.
Sự thay đổi nhỏ trong thực đơn hàng ngày chính là chìa khóa để ngăn chặn những khối polyp âm thầm tiến triển thành căn bệnh ung thư quái ác.
Tại Bệnh viện FV, hành trình của gia đình bé Lê Minh Nhật (4 tuổi rưỡi, Hà Nội) đi tìm cơ hội phục hồi chức năng bàn tay cho con là một câu chuyện đầy xúc động, được viết nên bằng sự kiên trì và tình yêu thương không bỏ cuộc của cả gia đình.
Ngày đón con chào đời, thấy tay chân con đầy đủ và lành lặn như bao đứa trẻ khác, anh chị cứ ngỡ con hoàn toàn khỏe mạnh. Cho đến ngày thứ ba, cô điều dưỡng tắm bé khẽ gọi mẹ bé Minh Nhật ra một góc rồi thầm thì: "Chị ơi, ngón tay cái của con hình như không có xương, cứ mềm rũ ra…".
Câu nói ấy đã mở đầu cho một hành trình ròng rã suốt hơn 4 năm của gia đình, đi qua gần 10 bệnh viện lớn nhỏ từ Bắc vào Nam. Ngón cái bẩm sinh của Minh Nhật mắc chứng "ngón tay rơi" (floating thumb) - một dạng dị tật hiếm gặp khi ngón cái chỉ là một mẩu da thịt lỏng lẻo dính vào bàn tay, hoàn toàn không có xương, gân hay dây thần kinh bên trong để điều khiển. Hầu hết các bác sĩ đều lắc đầu và đưa ra một giải pháp duy nhất: Cắt bỏ ngón tay thừa đó đi.
Nhưng nếu chỉ cắt đi đơn thuần, bàn tay con sẽ mãi khiếm khuyết, không thể có được khả năng phối hợp giữa các ngón để cầm nắm. Để thích nghi, Minh Nhật phải tập kẹp mọi đồ vật vào kẽ giữa ngón trỏ và ngón giữa. Nhìn con chuẩn bị vào lớp 1 nhưng bàn tay quá vất vả để giữ một cây bút, người mẹ không chấp nhận buông xuôi.
Mọi nút thắt chỉ được gỡ bỏ khi gia đình may mắn tìm đến Bệnh viện FV và được thăm khám với tiến sĩ, bác sĩ Stéphane Guero - Chuyên gia Phẫu thuật bàn tay đến từ Pháp với hơn 30 năm kinh nghiệm. Khác với những lần thăm khám trước, bác sĩ Stephane không chỉ sờ nắn dị tật, mà hỏi một câu chạm đúng vào thói quen đời thực của đứa trẻ. Bác sĩ Stéphane Guero chia sẻ:
"Bé có đang cầm nắm bằng cách kẹp giữa hai ngón tay hay không? Việc quan sát kỹ hành vi vận động tự nhiên của trẻ là chìa khóa quan trọng để chúng tôi đánh giá chính xác mức độ thích nghi của hệ thần kinh trước khi lên phương án phẫu thuật".
Thay vì chỉ cắt bỏ phần da thừa và chấp nhận một bàn tay thiếu ngón, bác sĩ Stéphane Guero cùng ê-kíp tại FV đã quyết định thực hiện kỹ thuật Pollicization để chuyển ngón trỏ thành ngón cái. Đây là một kỹ thuật cực khó của ngoại khoa tạo hình, biến ngón trỏ thành một ngón cái mới hoàn chỉnh chỉ trong một ca mổ kéo dài 2,5 giờ bao gồm các bước: cắt bỏ phần ngón cái rơi không chức năng, bóc tách loại bỏ 4/5 đoạn xương thuộc phần mu bàn tay của ngón trỏ để thu ngắn chiều dài và xoay trục giải phẫu sang vị trí mới.
"Điểm mấu chốt quyết định sự sống và công năng của ngón tay mới nằm ở hệ thống vi mạch. Toàn bộ hệ thống cơ, mạch máu nuôi dưỡng, gân và dây thần kinh của ngón trỏ đều phải được bóc tách siêu vi phẫu một cách chuẩn xác, bảo tồn nguyên vẹn và dịch chuyển khéo léo sang trục mới. Có như vậy, ngón cái mới có được nguồn máu nuôi ổn định và có thể cử động chủ động ngay sau khi lành thương", bác sĩ Stéphane Guero phân tích sâu về mặt kỹ thuật.
Nhiều phụ huynh thường lo lắng: Chuyển vị trí ngón tay đột ngột như vậy, làm sao đứa trẻ biết cách điều khiển? Về điều này, chuyên gia người Pháp đã đưa ra lời giải thích trên góc độ góc nhìn thần kinh học đầy thuyết phục: "Cấu trúc não bộ của trẻ em có khả năng thích nghi và tái định vị vùng chức năng rất kỳ diệu. Vì trước phẫu thuật, Minh Nhật đã tự có phản xạ dùng ngón trỏ kẹp đồ vật để thay thế công năng ngón cái. Chính nhờ thói quen phản xạ có sẵn này, ngay sau khi ngón trỏ được xoay trục, não bộ của con sẽ tự nhận diện và học cách điều khiển ngón cái mới cực kỳ nhanh mà không cần trải qua các bài tập vật lý trị liệu quá nặng nề".
Dự kiến, sẽ cần khoảng 2 tháng để các mô hết sưng phù và cấu trúc xương lành hoàn toàn và Minh Nhật sẽ có thể sở hữu một bàn tay mới với lực bấm của ngón cái mới sau phục hồi có thể đạt tới 7 kg, gần như tương đương lực bấm tiêu chuẩn của một người trưởng thành bình thường (dao động từ 5 - 10 kg). Đồng thời, con có thể hoàn toàn tự do viết bài, vẽ tranh, thực hiện các động tác cầm, nhặt đồ vật từ siêu nhỏ cho đến xách những vật nặng.
"Thẩm mỹ rất quan trọng. Nhưng với một bàn tay, chức năng vẫn phải là ưu tiên đầu tiên" - lời bác sĩ khiến gia đình bé Nhật quyết định bước vào ca mổ kéo dài hơn 2,5 giờ hôm đó. Tuy nhiên theo bác sĩ Stephane Guero chia sẻ: "Bàn tay 4 ngón được tạo hình của bé có thể hài hòa đến mức khi con đi học, ngay cả giáo viên chủ nhiệm cũng không hề nhận ra".
Tại Bệnh viện FV, các ca dị tật bàn tay bẩm sinh phức tạp luôn được tiến sĩ, bác sĩ Stéphane Guero tiếp cận dưới góc độ khôi phục tối đa chức năng vận động tự nhiên và bảo tồn sự phát triển lâu dài của trẻ. Sự xuất sắc trong chuyên môn của bác sĩ cùng sự đồng hành của FV không chỉ trả lại cho bé Minh Nhật một đôi tay vững chãi để tự tin bước vào lớp 1, mà còn mở ra cho em một tương lai tự lập, không rào cản. Đối với gia đình, việc tìm được đúng người bác sĩ tài hoa chính là phép màu lớn nhất trên hành trình sửa chữa đôi tay cho con mở ra một tương lai tự lập, không rào cản và hơn hết là thấy mình không dị biệt so với các bạn đồng trang lứa.
"Hơn một phần tư người trưởng thành từ 18-69 tuổi bị tăng huyết áp, gần 5 triệu người bệnh đái tháo đường tương đương hơn 7% dân số trưởng thành, đằng sau các con số là nguy cơ đột quỵ, suy tim, suy thận, tàn phế và tử vong sớm", Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn nói tại lễ ký Bản ghi nhớ chương trình hợp tác Tăng cường quản lý bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam giai đoạn 2026-2028, giữa Cục Quản lý khám, chữa bệnh và Boehringer Ingelheim Việt Nam, hôm 11/5 tại Hà Nội.
Thứ trưởng Thuấn cho rằng bệnh không lây nhiễm không còn là câu chuyện riêng của bệnh viện hay từng chuyên khoa, mà trở thành thách thức đối với sức khỏe cộng đồng, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của quốc gia.
Việt Nam hiện trong nhóm quốc gia có tỷ lệ đột quỵ cao với 222.000 ca mỗi năm song phần lớn chưa tiếp cận kịp thời hệ thống cấp cứu. Chỉ 23,2% bệnh nhân đến viện trong vòng 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng - khoảng thời gian "vàng" để can thiệp hiệu quả. Ngoài ra, khoảng 20% người bệnh được đưa đến bệnh viện bằng hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp.
Ngoài ra, bệnh lý tim mạch - thận - chuyển hóa, bệnh phổi mô kẽ... cũng ngày càng gia tăng và trẻ hóa, gây áp lực lớn đến hệ thống y tế. Song, nhiều trường hợp bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa, phát hiện sớm, quản lý tốt và điều trị hiệu quả hơn.
"Không thể chỉ chờ người bệnh đến bệnh viện để điều trị, hệ thống y tế cần chuyển từ điều trị muộn sang phát hiện sớm, từ chăm sóc phân mảnh sang quản lý liên tục và toàn diện", ông nói, thêm rằng kiểm soát hiệu quả các bệnh không lây nhiễm là một trong những ưu tiên hàng đầu của ngành y tế Việt Nam giai đoạn hiện nay.
TS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh, nói quản lý hiệu quả bệnh không lây nhiễm đòi hỏi cách tiếp cận tích hợp, liên tục và đồng bộ giữa các các cơ sở khám chữa bệnh đa khoa và chuyên khoa. Vì vậy, chương trình hợp tác tập trung vào 4 mục tiêu trọng tâm gồm: chuẩn hóa hướng dẫn chuyên môn; nâng cao năng lực cho khoảng 2.000 bác sĩ; củng cố mạng lưới điều trị đột quỵ; tăng cường truyền thông cộng đồng về phát hiện sớm, xử trí kịp thời bệnh không lây nhiễm.
Song song đó, Bộ Y tế đang xây dựng Đề án Cấp cứu Ngoại viện, hướng tới rút ngắn "thời gian vàng" trong cấp cứu đột quỵ, chuẩn hóa hệ thống xe cứu thương, mở rộng đào tạo sơ cứu cộng đồng và ứng dụng AI trong điều phối cấp cứu. Đề án dự kiến thí điểm tại 6 tỉnh, thành phố trước khi mở rộng toàn quốc.
Ông Apisak Khunwet, đại diện Boehringer Ingelheim, đánh giá Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực chăm sóc và điều trị đột quỵ, với hơn 130 bệnh viện được Tổ chức Đột quỵ Thế giới chứng nhận là bệnh viện sẵn sàng điều trị đột quỵ. Thông qua hợp tác này, hai bên hướng tới mục tiêu tiếp tục nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là các bệnh tim mạch - thận - chuyển hóa, đột quỵ.
Sự kiện đánh dấu bước tiến mới trong hợp tác giữa các đơn vị y tế Việt - Pháp. Theo các chuyên gia y tế, trong bối cảnh tai nạn và các bệnh lý cấp tính ngày càng gia tăng, việc trang bị kiến thức sơ cấp cứu cho cộng đồng có ý nghĩa quan trọng. Một xã hội có nhiều người biết cách xử trí ban đầu không chỉ giúp bảo vệ tính mạng người bệnh mà còn giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và nâng cao khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp.
Theo thỏa thuận hợp tác, hàng trăm điểm sơ cấp cứu sẽ được trang bị ngay tại hệ thống nhà thuốc Long Châu. Nhờ mạng lưới rộng khắp và đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo, các điểm này có thể hỗ trợ xử trí ban đầu trong những tình huống khẩn cấp, giúp tận dụng “thời gian vàng” trước khi người bệnh được chuyển đến cơ sở điều trị chuyên sâu. Mô hình dự kiến triển khai tại các khu chung cư và thành phố du lịch.
Bà Nguyễn Đỗ Quyên, Phó tổng giám đốc FPT Retail kiêm Giám đốc Điều hành Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, cho biết: “Dự án này rất kịp thời, vì trong năm qua, chúng tôi đã nhận và xử trí không dưới 10 ca cấp cứu tại các cơ sở Long Châu. Tuy nhiên, chúng ta không thể giúp đỡ người khác chỉ bằng sự nhiệt tình, mà còn phải bằng kiến thức bài bản. Do đó trong thời gian tới, với sự đồng hành của các đối tác, tôi mong toàn bộ dược sĩ tại Long Châu sẽ được đào tạo bài bản để thao tác sơ cứu một cách bình tĩnh khi người dân cần, thực sự trở thành một hệ thống chăm sóc sức khỏe sát dân, gần dân”.
Đồng thời, các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng sẽ được các bên triển khai rộng rãi. Trong đó, đội ngũ hơn 22.000 chuyên viên y tế Long Châu sẽ đồng hành lan tỏa thông tin y khoa, các hướng dẫn sơ cấp cứu chính xác, dễ hiểu đến hàng triệu người dân.
Một điểm nhấn khác của chương trình là sự ra mắt Học viện Sơ cứu (First-Aid Academy), nhằm chuẩn hóa kỹ năng sơ cấp cứu cho sinh viên y dược. Theo đó, việc giáo dục y tế, đào tạo thực hành cho sinh viên Đại học Y Dược TP.HCM và Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch sẽ do Hội Chữ thập đỏ Việt Nam chủ trì xây dựng, với sự hỗ trợ về giáo dục từ Quỹ Urgo Foundation và sự đồng hành của Long Châu, góp phần gắn kết đào tạo với thực tiễn chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Phó giáo sư - tiến sĩ - dược sĩ Võ Quang Trung, Khoa Dược, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch nhận định: “Đây là cách học lấy người học làm trung tâm, lấy nhu cầu sức khỏe cộng đồng làm định hướng, và lấy thực tiễn của hệ thống y tế làm nền tảng để thiết kế chương trình đào tạo”.
