Cụ bà Đinh Quế Quyên, ở thành phố Từ Hy, trở thành hiện tượng mạng xã hội nhờ sức khỏe dẻo dai và tinh thần tỉnh táo ở tuổi xưa nay hiếm, theo SCMP ngày 30/4. Cụ Đinh được người dùng mạng ưu ái gọi “bà cụ trẻ mãi không già”.
Bà Trần Hưng Siêu, 84 tuổi, con gái cụ Đinh, cho biết kết quả khám sức khỏe tổng quát của mẹ bà đều đạt chuẩn. Đặc biệt, cụ không mắc các bệnh “tam cao” gồm cao huyết áp, mỡ máu cao, đường huyết cao, nhóm bệnh vốn phổ biến ở người cao tuổi. “Mẹ tôi ăn được, ngủ được và có tâm lý thoải mái. Bà luôn vui vẻ mỗi ngày”, bà Trần nói, cho biết trí nhớ của mẹ thậm chí còn tốt hơn cả mình.
Cụ Đinh có 4 người con. Kể từ khi bị suy giảm thị lực vào năm ngoái, cụ được con gái lớn là bà Trần chăm sóc.
Trong bài viết được tờ Love Cixi, cơ quan truyền thông địa phương, đăng vào giữa tháng 4, cụ bà chia sẻ bí quyết trường thọ “3 không”. Ngày trẻ, cụ từng làm việc tại nhà ăn của một nhà máy điện, nhờ đó có thói quen chú trọng đến chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng dinh dưỡng. Bà Trần cho hay cụ Đinh thường ưu tiên các thực phẩm giàu dinh dưỡng và duy trì chế độ ăn chay trong thời gian dài, thỉnh thoảng mới bổ sung một lượng nhỏ thịt, tuyệt đối nói không với thức ăn thừa.
Nghiên cứu của Viện Kiểm nghiệm thực phẩm Ninh Ba, Trung Quốc, cho hay thức ăn thừa không chỉ là đồ ăn để qua đêm mà còn là món ăn được để lâu quá 8-10 tiếng. Những thực phẩm này, dù để trong tủ lạnh, vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo Mayo Clinic, thức ăn thừa có thể được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh từ 3 đến 4 ngày. Sau khoảng thời gian đó, nguy cơ ngộ độc thực phẩm sẽ tăng lên. Ngoài ra, việc hâm đi hâm lại thức ăn cũng làm thất thoát đáng kể các vitamin quan trọng như vitamin C và axit folic.
Nhờ kinh nghiệm làm bếp, cụ Đinh luôn tự lên kế hoạch cho thực đơn mỗi ngày, từ cách kết hợp các loại thực phẩm đến phương pháp chế biến sao cho vừa ngon miệng lại đảm bảo dưỡng chất. Cụ cũng thường xuyên hướng dẫn con gái cách chuẩn bị thực phẩm và nấu nướng.
Bên cạnh đó, cụ bà duy trì nếp sinh hoạt điều độ khi không thức khuya, luôn đi ngủ đúng giờ và dậy sớm. Suốt nhiều thập kỷ, cụ Đinh có thói quen ngủ từ 19h hoặc 20h. Các nghiên cứu cho thấy chất lượng giấc ngủ phụ thuộc vào tính đều đặn và thời lượng, trong đó, khung giờ từ 23h đến 3h là thời điểm vàng để cơ thể thực hiện quá trình sửa chữa và tái tạo. Việc đi ngủ muộn không chỉ phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên mà còn gây ra những tổn thương âm thầm cho sức khỏe.
Bà Trần cho biết thêm cụ Đinh chưa từng sử dụng mỹ phẩm chăm sóc da mà chỉ làm sạch mặt bằng nước mỗi ngày nhưng làn da sáng khỏe và hầu như không có vết đồi mồi. Đây thực chất là cách bảo vệ hàng rào tự nhiên của da, tránh việc lạm dụng hóa chất gây tổn thương lớp sừng và làm mất cân bằng hệ vi sinh trên bề mặt da.
Câu chuyện của cụ Đinh đã tạo nên một làn sóng thảo luận sôi nổi trên mạng. Một người bình luận: “Tôi biết bà cụ này ở đường Đại Tân. Bà có làn da rất đẹp, gia đình cũng tốt bụng với mọi người”. Người khác viết: “Chắc chắn gia đình họ có gene sống thọ, nhìn con gái cụ đã 84 tuổi mà vẫn còn rất trẻ”.
Trường hợp của cụ Đinh không phải cá biệt. Hồi tháng 12 năm ngoái, một cụ bà 100 tuổi tại Thượng Hải cũng gây “sốt” khi trở thành blogger ẩm thực với niềm đam mê dành cho trà sữa, coca, cà phê và kem. Một cặp vợ chồng khác (chồng 102 tuổi, vợ 100 tuổi) cũng ở thành phố này từng nổi tiếng nhờ ngoại hình trẻ trung và khả năng tự chăm sóc bản thân dù tuổi đã cao.
Một cuộc khảo sát năm 2025 đối với hơn 400 cụ già trên trăm tuổi tại Hàng Châu cho thấy những điểm chung thú vị trong lối sống của họ. Đa số người sống thọ đều duy trì chế độ ăn thanh đạm, gần gũi với mô hình ăn uống kiểu Á Đông như ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các sản phẩm từ đậu nành, đồng thời hạn chế tối đa thực phẩm chiên rán, đồ muối chua và thịt đỏ. Ngoài ra, thói quen không hút thuốc, không uống rượu và duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày cũng đóng vai trò quyết định. Đặc biệt, tinh thần lạc quan, luôn cảm thấy hài lòng với cuộc sống chính là “liều thuốc bổ” giúp họ vượt qua bệnh tật để sống thọ hơn.
Theo ông Lôi Hải Triều, Giám đốc Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc, tuổi thọ trung bình của người dân nước này đã đạt mức 79,25 tuổi, tăng 1,32 tuổi so với năm 2020, cho thấy những cải thiện đáng kể trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Ngày 2/4 hàng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Thế giới Nhận thức về Rối loạn phổ tự kỷ, nhằm nâng cao hiểu biết cộng đồng để trẻ được phát hiện và can thiệp sớm, dễ hòa nhập. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ 100 trẻ có một trẻ mắc tự kỷ - một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến giao tiếp, ngôn ngữ và quan hệ xã hội.
TS.BS Đinh Thạc, Trưởng khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, giải thích tự kỷ là một rối loạn, không phải bệnh và không lây lan. Hiểu đúng về tự kỷ sẽ giúp gia đình phát hiện và can thiệp sớm, giữ được "thời gian vàng" cho trẻ là trước 3 tuổi, chậm nhất là 5 tuổi. Qua mốc 5 tuổi, quá trình can thiệp sẽ mất nhiều thời gian hơn và khó đạt hiệu quả cao.
Bác sĩ Thạc lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường thuộc ba nhóm chính:
Ngôn ngữ: Chậm nói hoặc thoái lui ngôn ngữ (đã biết nói nhưng sau đó không nói nữa).
Tương tác xã hội: Kém tương tác, tiếp xúc mắt kém, gọi tên không quay lại, chỉ thích lủi thủi chơi một mình.
Hành vi: Lặp đi lặp lại một hành động (rập khuôn) như đi nhón chân, cử động tay chân như múa, xoay bánh xe, xé giấy. Trẻ cũng có thể có những sở thích thu hẹp bất thường như mải mê nhìn quạt đang xoay.
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý các mốc phát triển ngôn ngữ - giao tiếp theo độ tuổi, vì đây là dấu hiệu sớm giúp nhận diện nguy cơ tự kỷ. Theo bác sĩ, nếu trẻ chậm hoặc lệch các mốc này, cần được đánh giá chuyên môn càng sớm càng tốt.
Cụ thể, phụ huynh nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu có một hoặc nhiều biểu hiện như 12 tháng chưa bập bẹ hoặc không giao tiếp bằng cử chỉ, 16 tháng chưa nói được từ đơn, 24 tháng chưa nói được cụm từ có ý nghĩa, trẻ có kỹ năng nhưng sau đó bị thoái lui, ít tương tác với người khác hoặc có hành vi lặp lại, sở thích hạn chế.
Hiện nay, nhiều rào cản trong quá trình điều trị xuất phát từ những hiểu lầm của cộng đồng. Bác sĩ Thạc chỉ ra một số quan niệm sai lầm phổ biến như cho rằng trẻ tự kỷ không có cảm xúc, không muốn kết bạn, không có khả năng học hỏi hay giao tiếp. Thậm chí, nhiều người lầm tưởng tự kỷ do tiêm vaccine hoặc cho rằng trẻ không nên học tập trong môi trường bình thường vì sợ ảnh hưởng đến xung quanh.
Những định kiến này không chỉ làm tăng sự kỳ thị mà còn gây áp lực tâm lý, khiến cha mẹ tự trách bản thân. Quan trọng hơn, sự e ngại này làm chậm trễ quá trình đánh giá và can thiệp sớm, vô tình tạo rào cản khiến trẻ ngày càng khó phát triển.
Tại khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, thống kê cho thấy cứ 100 bé đến khám thì có 3-4 bé được chẩn đoán mắc rối loạn phổ tự kỷ. Điều này cho thấy bên cạnh việc nâng cao nhận thức cộng đồng, khâu hỗ trợ tâm lý cho chính gia đình các bé cũng đóng vai trò then chốt. Chính cha mẹ là nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ.
Bác sĩ Sang khuyến cáo không có yếu tố đơn lẻ nào quyết định sự tiến bộ của trẻ tự kỷ, mà cần phối hợp can thiệp y khoa, hỗ trợ tâm lý, giáo dục đặc biệt và đặc biệt là sự đồng hành của gia đình. Trong đó, gia đình giữ vai trò then chốt vì là người gắn bó lâu dài, tạo môi trường yêu thương, kiên nhẫn và nhất quán cho trẻ.
Hai tháng gần đây, nam thanh niên cao 1,7 m, nặng 85 kg liên tục thấy khát nước và đi tiểu nhiều lần. Bác sĩ Hoàng Tuấn Uyên, chuyên khoa Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Kỳ Mỹ (Đài Loan), khám chuyên sâu và phát hiện đường huyết lúc đói của anh lên tới 190 mg/dL (mức bình thường dưới 100 mg/dL). Chỉ số HbA1c trung bình 3 tháng cũng chạm mức 8,8% (bình thường dưới 5,7%).
Căn cứ các kết quả này, bác sĩ chẩn đoán anh mắc tiểu đường type 2. Đặc thù công việc khiến anh ăn uống thất thường, lạm dụng đồ uống có đường và thiếu vận động đã bào mòn sức khỏe nhanh chóng, ông Uyên nhận định.
Bác sĩ Uyên lên phác đồ điều trị bằng thuốc uống, đồng thời tư vấn dinh dưỡng và hướng dẫn kỹ năng tự chăm sóc. Nhờ tuân thủ lịch khám định kỳ và điều chỉnh lối sống, nam thanh niên hiện kiểm soát tốt lượng đường trong máu.
Niên giám Nhóm đặc biệt mắc bệnh tiểu đường năm 2025 tại Đài Loan công bố số người mắc tiểu đường type 2 vào năm 2020 chạm mốc 2,56 triệu người, tương đương tỷ lệ cứ 10 người có 1 người mang bệnh. Thống kê năm 2024 cũng xếp tiểu đường vào nhóm 5 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, cướp đi sinh mạng của gần 10.000 người mỗi năm.
Bác sĩ Uyên cảnh báo tỷ lệ bệnh nhân dưới 40 tuổi mắc "tiểu đường type 2 khởi phát sớm" đang tăng vọt. Tế bào đảo tụy của nhóm này suy thoái nhanh hơn người cao tuổi, đẩy cao nguy cơ biến chứng tim mạch và thận.
Chuyên gia chỉ đích danh ba thủ phạm chính gây bệnh gồm béo phì, áp lực cao và chế độ ăn nhiều đường. Nhóm tuổi này thường mải mê xây dựng sự nghiệp, sinh hoạt kém điều độ nên hay phớt lờ các dấu hiệu cơ thể cảnh báo. Khi bác sĩ tiếp nhận, họ thường mang nhiều vấn đề chuyển hóa phức tạp đòi hỏi áp dụng chiến lược đa trị liệu từ sớm.
Việc phát bệnh sớm cũng khiến cơ thể chịu đựng môi trường đường huyết cao lâu hơn. Tình trạng này làm tăng mạnh nguy cơ biến chứng võng mạc, thận, thần kinh và tim mạch trong tương lai so với nhóm phát bệnh muộn.
Chuyên gia khuyến cáo những người mang yếu tố nguy cơ cao như có tiền sử gia đình, thừa cân, lười vận động, căng thẳng kéo dài hoặc thiếu ngủ cần chủ động khám sức khỏe định kỳ. Người mang bệnh cần phối hợp chặt chẽ cùng chuyên gia y tế để thay đổi lối sống, tập thể dục đều đặn, ăn uống cân bằng, duy trì cân nặng lý tưởng và dùng thuốc đúng chỉ định nhằm trì hoãn biến chứng.
Bác sĩ Menhel Kinno, chuyên khoa tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đại học Rush (Mỹ), cho biết người bị huyết áp cao không nên bật dậy đột ngột khỏi giường, đặc biệt nếu đang dùng thuốc điều trị. Thay vào đó, nên từ từ nâng người dậy và ngồi yên trên giường khoảng 1–2 phút để cơ thể thích nghi. Nếu đứng lên quá nhanh, người bệnh có thể bị chóng mặt, choáng váng, thậm chí ngất xỉu do huyết áp tụt tạm thời khi lượng máu trở về tim giảm.
Theo bác sĩ Kinno, vào buổi sáng, huyết áp có xu hướng tăng tự nhiên do nhịp sinh học, sự gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và thay đổi nội tiết tố. Sự tăng đột ngột này có thể tạo thêm áp lực lên tim mạch, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, quá tải tim hoặc các biến cố tim mạch khác, đặc biệt ở người chưa kiểm soát tốt huyết áp.
Không chỉ vậy, các chuyên gia cũng khuyến cáo người bệnh tránh lao ngay vào các hoạt động thể chất cường độ cao như chạy nhanh, tập HIIT hay nâng tạ nặng ngay sau khi thức dậy. Thay vào đó, nên bắt đầu ngày mới bằng việc uống một cốc nước ấm, dùng thuốc theo chỉ định, rồi sau khoảng 30 - 60 phút mới vận động nhẹ như vươn vai hoặc đi bộ chậm.
Các bác sĩ tim mạch nhấn mạnh, người bị huyết áp cao cần tránh những thay đổi đột ngột về tư thế hoặc cường độ vận động vào buổi sáng. Việc duy trì nhịp sinh hoạt chậm rãi, ổn định ngay sau khi thức dậy sẽ giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch và hạn chế nguy cơ biến chứng.
